Bein nagar Côn Đảo padang dalau di ini labaih 30 thun, ieu lac sa labik hu yaom kom praong glaong ralo janih kadha glao kayau anek nethur cim birim sinh học. Glai kayau hareik harom yau ye bak di Côn Đảo jaik abih 94%, gam saong labaih sa ribau janih kayau patau dan saong yaok rituh janih anek nethur diuk di angaok thu. Dalam hu dom anek nethur oh daok ralo yau ye kra iku atah Côn Đảo dan anek praok juk Côn Đảo. Ini lac sa janih kadha brei ka Côn Đảo patagok kaya jirah glai tamo, jirah main ieik gam saong langik tasik.

Piah palagaih halai di khik caga gam saong patagok bruk ngak mbang kinh tế, Bein nagar Côn Đảo ba tabiak danak dak brei apah glai tamo piah patagok jirah sinh thái, pagam saong khik caga langik tasik.

Tui ong Nguyễn Khắc Pho, Yam ndok Bein nagar Côn Đảo, Bein nagar Côn Đảo daok peih bruk brei khik labaih 5.100 héc-ta glai. Hatai caong khin di nyu brei patagok bruk khik caga glai jeng ye daong brei peih bruk ngak mbang karo kajap brei ka rahra bhap bini. Bruk roh duah dan saong khik caga glai tamo tasik tamo daok peih tabiak jalan piah patagok dom kaya jirah angan Côn Đảo.

“Khol dahlak akau daok gam saong karja palei dan saong bhap bini rahra di pulau đặc khu Côn Đảo piah pagam bruk patagok bein nagar gam saong bhap bini rahra ngak mbang khik caga hadah krah dan saong siam makre. Pataom prein tame bruk cih car wang dawang raong glang, caga glai, patagok rakrok karan san hô, glai iar mbak … ieik glang danak dak brei kayau phun pamaom hijao cuak chil pulao ini”.

Meng kiang urang ngak mbang blei salih, muk Trần Thanh Thúy, urang lambaok wakil brei ka Hội Jirah Đặc khu Côn Đảo brei thau, di dom labik dalam Bein nagar Côn Đảo, tuai damuai urang jirah gam ieik gam main gam ngak gam saong glao klo langik tasik yau ye ieik san hô, ieik labik raok kura tapa tasik tuk ruai tagok ar cuah mabaoh, palao kura anek tame iar tasik, wah ikan atau padang tadai tuan main tapa malam

“Urak ini, dom urang dang ngak bruk jirah dan saong karja palei caong khin pambuak bruk ngak saong gauk, caong dui atah jang masa tuai damuai jirah daok main di pulao Côn Đảo piah main ngaok glai phun – trun iar tasik di Bein nagar. Dalam glai hu hahuei chrao, kayau patau piah ieik, chraoh iar laar biak jangaih bingi chreih blaoh urang jirah hu masa tukwak brei ieik main. Urak ini tabiak dom hòn hu sang padeih padei, hu tadai tuan padang main brei ka urang jirah pandaok main maiec, wah ikan, caluai iar, nyuk iar iek san hô, maong kura manek mabaoh, blaoh mbang kaya ikan iar tasik.” 

Patagok jirah sinh thái mintapi oh palai kajua tal glai klo langik tasik ieu lac yau ye adat hukum brei dang akaok di pulao Côn Đảo. Tui tiến sĩ Vũ Ngọc Long, urang dalau akaok Insitut Viện Sinh thái học Việt Nam, Côn Đảo brei mboh ralo danak dak, angan jie pakat dunya pambuak pagam saong angan khik caga langik tasik dan saong ralo janih sinh học. Dalam nan hu Ramsar, Angan Hijao Danh lục Xanh, Bein Grap ar Di sản ASEAN dan labik khik caga kura tasik. Ini lac sa hapah janji di palei piah khik tanut dom taka tiêu chí brei ka môi trường, sinh thái dan saong bhap bini cộng đồng. Tiến sĩ Vũ Ngọc Long brei thau lac:

“Bhap bini manuac urang drei njauk pantangin gam gauk khik caga Bein nagar Côn Đảo ini piah ka hu ralo angan jie pakat dunya. Urang jirah mai kayua lac labik ini hu karo, gait jeng mboh njauk ba rup tame khik caga njauk khik caga kayua angan jie siam makre yau ye: Bhum bein drap ar karo di abih, labik njauk ye mepei khin caong, labik njauk daok njauk diuk kayua saat hacih gheih ghang siam makre.”

Di jalan patagok Côn Đảo, Ban raya HCM dak padang ini jeng “Hòn đảo Xanh - Thông minh - Hiện đại - Nghĩa tình”. Meng akaok tal iku oh hagait karei hu oh hagait brei salih môi trường mek patagok kinh tế meng yaok yaom kom hu.

Kayua yau nan ye, patagok jirah gam saong khik caga glai klo langik tasik oh lac sa janih hu brei pilih ngak, blaoh nyu daok ieu lac sa jalan njauk nao piah ka Côn Đảo gam patagok kinh tế, gam khik caga hệ sinh thái karei di abih brei ka harei ini jeng ye ka rai rah meng anak harei hadei./.