Palei Kon Vơng Kia, xa Măng Đen, tinh Quang Ngai (dahlau diah daok di huyen Kon Plông, tinh Kon Tum klak) pataom 152 baoh sang gam saong labaih 500 urang, rilo meng lac urang ngak hamu ngak apuh.
Meng tuk Mang Den jeng salabik jirah rivang hu angan, dom jalan taneh bhong meraih hu dom yam takai urang karei, dom baoh sang tong brei raok tuai damuai jirah atah jaik brei peih tabiak kein lagaih saong salih bruk sahaneng di rahra di ini.
Di Kon Vơng Kia, urang “peih jalan” lac urang ndang. Urang Ndang ngak dahlau meng dom bruk biak cambaih laih, bom hatian hlan di kan kandah dahlau, blaoh jak ba rahra ngak bhap bini palei tui.
Sang sa-ai Y Hiền jeng yau rilo baoh sang karei, raidiuk dahlau diah gam pambak tame hamu apuh yau nan ye bilan abih kaya tuk halei jeng suh sah ka bruk kurang mbang huak harei harei. Urang jakar, urang ndang mai tal sang tacei ba bruk pala njam katam hacih sa-at, sangka phun pala, hu mbaok tame bruk pambuak dak harei dak ngak salih jalan sahaneng di sa-ai. Meng pala piah mbang, sa-ai Y Hiền salih tapa pala piah pablei saong hu mbaok tame jirah rivang bhap bini:
“Meng hu Po akaok palei, Bi thu Chi bo tacei ba pala kophi, blaoh jeng hu mbaok tame pala njam, meng nan baoh sang dahlak ginup bak jang”.
Urak ini palei Kon Vơng Kia hu 3 kapul gong caing hu labaih 90 urang. Dom tal pato hu peih pato oh mek jien, kayua dom urang ndang dang pato. Dalam dom harei puac adit, sap kong caing jeng tame ngak jirah rivang, ba mai jien mek tame ka rahra bhap bini. Meng di nan, ngak jeng sa tal dom urang ngak nong ngak jirah rivang, ba mai jien mek tame ka rahra. Yaok urang ndang dang dui ba meng 4 tal 5 baoh sang rahra, gam tacei ba ngak ngak, gam tui iek, daong taoh talaih kan kandah.
Baoh sang sa-ai A Hùng, Akaok palei Kon Vơng Kia, xa Măng Đen hu padang 2 baoh homestay hu taong abih jien buh tame yaok rituh trieu dong, dalam nan hu banah mesraiy gilang pariak. Sa-ai A Hùng brei thau, dahlau diah rilo dam dara kanda tame Ndang, min tuk ba drei tame ngak, hu thau ka khau tin, bac megru bruk ngak mbang, dom urang nan rah rah salih ilamo akaok sahaneng:
“Tui dom dam dara naih gheih, Chi bo brei kein lagaih ka bruk pambuak ndom meyai ngak bruk haong urang Ndang. Meng di nan, dom dam dara naih gheih hu bac tangi, thau ka Ndang saong thau hu rilo sarak ka kinh te – xa hoi. Rah rah, dom dam dara nan thau ka Ndang dalam jang, khin hu mbaok tame Ndang”.
Rilo palei di xa Mang Den daok ngak jalan kuhria ka jirah rivang urang pagam haong ilamo bhap bini saong gah ngak nong ilamo ngak kong pakat glaong. Meng sa bhum taneh kathaot, dom palei di Mang Den daok hu rilo salih. Dalam xa Mana Den Măng Đen hu 48 kapul Ndang hu labaih 800 urang ndang. Ndang bo hu brei mboh bruk brei padang kapul khang kajap, parilo urang ndang saong patagok ilamo di urang ndang, urang ndang yaok thun tagok 3-4%. Ong Nguyễn Ngọc Sơn, Phaok Bi thu daok danaok thuong truc Ndang uy xa Mang Den brei thau, brei paglaong asar siam bruk taom gaok ndom meyai ngak bruk di chi bo saong bruk ngak kreih camin: “Hagait kan ye urang jakar ngak, urang ndang ngak dahlau”. Tuk urang ndang biak naih gheih, khin ngak, thau ngak saong ngak siam lagaih ye rahra je saong ngak tui:
“Njauk ndom mayai lac, bruk padang kapul Ndang, Ndang mbo xa jeng hu sarak kadha brei, jao tanut ka kapul Ndang, parilo urang ndang di sa tukvak ngak bruk, yaok thun. Urang jakar, urang ndang brei ngak dahlau, ngak siam piah mikva puk paga ngak tui. Kapul urang jakar di palei jeng hu palih ruah tani tanat, dom urang hu kein lagaih, buh tung tian tabiak ngak, ndom hu, ngak hu, chreih chrai hu mbaok tame dom bruk di palei, ngak siam lagaih”./.
Viết bình luận