Khi Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ thuộc hàng nhanh nhất thế giới, bài toán nhân lực quốc gia đang đối mặt với những áp lực đa chiều. Sự sụt giảm mức sinh dưới ngưỡng thay thế ở các vùng đô thị và đồng bằng tạo ra nỗi lo về nguy cơ thiếu hụt lực lượng lao động trong tương lai gần. Trong khi đó, vùng đồng bào dân tộc thiểu số có cơ cấu dân số trẻ và mức sinh 2,25 con/phụ nữ, tạo dư địa để hình thành lực lượng lao động trong tương lai. Nhưng đây mới chỉ là tiềm năng nhân khẩu học, chưa phải lợi thế nhân lực.

Cơ cấu dân số trẻ không đồng nghĩa với nguồn nhân lực chất lượng. Ở một số địa bàn, việc học tập bị gián đoạn, cơ hội đào tạo nghề hạn chế, cùng những khoảng cách về dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe khiến một bộ phận thanh niên khó chuyển hóa lợi thế dân số thành năng lực lao động. Ở nhiều cộng đồng dân tộc thiểu số, tập tục tảo hôn, kết hôn sớm và quan niệm coi con cái là nguồn lao động chủ lực vẫn còn tồn tại. Áp lực phải có con sớm ngay sau khi kết hôn khiến nhiều thanh thiếu niên đứt gãy con đường học tập, tiếp tục tái sản xuất vòng lặp nghèo khó qua các thế hệ. Hơn nữa, việc tiếp cận các dịch vụ giáo dục và y tế chất lượng cao tại vùng sâu, vùng xa còn nhiều rào cản, khiến lực lượng lao động trẻ lớn lên trong tình trạng thiếu hụt về dinh dưỡng, kỹ năng nghề nghiệp và thể chất.

Để thực sự biến tiềm năng lợi thế dân số trẻ thành động lực phát triển bền vững, chính sách dân số cần chuyển đổi mạnh mẽ sang hướng can thiệp tích hợp và phân hóa. Việc coi mức sinh cao ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số là giải pháp bù đắp nhân lực sẽ trở nên thiếu bền vững nếu không có sự đầu tư vào chất lượng. Đối với các dân tộc có mức sinh còn quá cao, cần ưu tiên các biện pháp kiểm soát nạn tảo hôn; ngược lại, với những nhóm dân tộc đã ở dưới mức sinh thay thế, trọng tâm cần chuyển sang duy trì mức sinh hợp lý và tập trung cao độ vào việc chăm sóc, bảo vệ sức khỏe trẻ em.

Chuyển hóa dân số trẻ từ tiềm năng thành lợi thế nhân lực vì thế không chỉ là câu chuyện về số người trong độ tuổi lao động. Đó còn là câu chuyện về việc họ được học hành đến đâu, có sức khỏe và kỹ năng gì, có thể tìm được việc làm phù hợp hay không./.