Không chỉ lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc, những sản phẩm thổ cẩm còn từng bước đáp ứng nhu cầu thị trường, góp phần phát triển du lịch và nâng cao sinh kế cho người Chăm nơi đây.

Trải qua bao đời, nghề dệt luôn được cộng đồng Chăm tỉnh Khánh Hoà (khu vực tỉnh Ninh Thuận cũ) vẫn được các thế hệ nghệ nhân gìn giữ và phát triển cho đến ngày nay. Cùng với kỹ thuật thêu dệt tinh xảo, hệ thống hoa văn trên thổ cẩm đã tạo nên giá trị thẩm mỹ và bản sắc riêng trong văn hoá Chăm.

Những bộ trang phục, khăn choàng đầu, dây thắt lưng, vật dụng phục vụ đời sống, cho đến các sản phẩm sử dụng trong các nghi lễ tôn giáo, lễ hội, ma chay, cưới hỏi… đều là những sản phẩm thủ công được thêu dệt từ bàn tay khéo léo và khối óc tài hoa của nghệ nhân Chăm.

Bà Lưu Thị Em, thành viên HTX Dệt thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp cho biết, gia đình bà có 5 chị em, ai cũng biết dệt. Trước đây, một sản phẩm thổ cẩm của người Chăm thường nổi bật bởi 2 màu đen - trắng. Nay được phối nhiều màu hơn, nên cũng tạo nhiều sắc thái hơn.

"Người già lớn tuổi hay gia đình có con trai, con gái mới cưới thì dùng khăn này. Đây là dây chuyền, dây chuyền này dệt được 2 dây, mất hết 4 ngày. Ngày nào cũng làm, chỉ trừ gia đình có việc thì nghỉ. Làm ở đây chỉ lúc rảnh rỗi. Ngày nay, người Chăm mình cũng ít đặt hàng, chỉ có khách du lịch họ mua nhiều. Để làm ra 1 sản phẩm cũng phải mất hết 5 ngày".

Hiện nay, người Chăm ở Khánh Hoà còn lưu giữ gần 30 hoa văn truyền thống, gồm hoa văn quả trám, dây leo, bông mai, hoa 4 cánh... Người Chăm thường đưa hình ảnh cây cỏ, hoa lá vào sản phẩm dệt dưới dạng cách điệu. Những cánh hoa, dây leo hay búp lá được biến đổi thành các đường nét hình học mềm mại, uyển chuyển.

Bà Lâm Thị Minh, thành viên HTX Dệt thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp chia sẻ, ngoài dệt các hoa văn phổ biến, các nghệ nhân của HTX còn tìm những hoa văn cổ để phục chế, nghiên cứu để lưu truyền lại cho đời sau.

“Một số nghệ nhân ở đây đã tìm tòi và khôi phực được một số hoa văn cổ mà trước đây đã quên lãng. Những sản phẩm này rất quý dùng để làm “khan tham” (miếng đấp), “talei ka-ing” (dây thắt lưng). Những hộ còn làm được thì đa số nghệ nhân đã lớn tuổi, chỉ còn một ít nghệ nhân biết loại hoa văn như thế”. - Bà Minh cho hay.

Để bảo tồn giá trị này, HTX Dệt thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp có 70 thành viên tham gia liên kết sản xuất thổ cẩm thủ công truyền thống và được dệt hoàn toàn bằng tay. Độ chặt đủ, mềm mại cùng những nét tinh xảo của mỗi sản phẩm đều được thể hiện trọn vẹn, các sản phẩm làm ra có giá trị mỹ nghệ cao.

Hiện làng nghề Mỹ Nghiệp ở tỉnh Khánh Hòa có khoảng 400 hộ dân duy trì nghề dệt. Với đồng bào Chăm sản phẩm thổ cẩm không chỉ là vật dụng phục vụ đời sống thường ngày mà còn là “ngôn ngữ văn hoá” phản ánh lịch sử và đời sống của người Chăm.

Thông qua màu sắc và hoa văn trên từng tập vải, người ta có thể nhận biết giới tính, chức sắc, tôn giáo cũng như những nét đặc trưng trong đời sống văn hóa của cộng đồng.

Ông Phú Văn Ngòi, Giám đốc HTX Dệt thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp, xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa cho biết, tại Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI mới đây, HTX đã được mời giới thiệu nghề dệt truyền thống Chăm của tỉnh Khánh Hòa. Đó cũng là niềm vinh dự của các thành viên trong HTX.

Đứng trước nhiều thách thức của thời đại, mỗi người làm nghề nơi đây đều chung một ước vọng giữ gìn và phát triển làng nghề bền vững trong tương lai. Chính vì vậy, ngoài việc cải tiến mẫu mã để phù hợp với thị hiếu thị trường, việc chủ động tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm thổ cẩm truyền thống là nhiệm vụ rất quan trọng mà người dân làng nghề cũng cần quan tâm. 

Sự đồng lòng của người dân, sự chung tay của các cấp chính quyền và sự quan tâm của cộng đồng sẽ làm bệ phóng vững chắc để những sắc màu hoa văn rực rỡ của làng nghề Mỹ Nghiệp tiếp tục vươn xa.