Từ những bản làng xa xôi, biên giới, hình ảnh bà con dân tộc thiểu số (DTTS) mặc trang phục truyền thống, đứng trước ống kính điện thoại livestream bán thịt gác bếp, măng khô hay sản phẩm OCOP... đã trở nên quen thuộc. Kênh bán hàng này mang lại thu nhập tốt, nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro pháp lý nếu bà con chỉ biết "chốt đơn". Với Luật Thương mại điện tử đã được Quốc hội thông qua và sẽ có hiệu lực từ 1/7/2026, sân chơi này có những quy tắc "thép" mà mỗi nông dân số cần phải biết.

Không thể nói suông

Trước khi đi vào các nghĩa vụ khắt khe, Luật Thương mại điện tử 2025 mang đến một "tin vui" lớn: Nhà nước dành sự ưu ái đặc biệt để trợ lực cho khu vực nông thôn và vùng đồng bào DTTS.

Cụ thể, tại Điều 10 của Luật, cá nhân là đồng bào DTTS, hợp tác xã tại các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, vùng miền núi, biên giới được xếp vào nhóm đối tượng hưởng chính sách hỗ trợ đặc thù. Bà con khi lên các sàn thương mại điện tử (TMĐT) sẽ được hỗ trợ chi phí thiết lập gian hàng, miễn phí đào tạo kỹ năng bán hàng, và được chính quyền địa phương (từ cấp xã đến cấp tỉnh) hỗ trợ tối đa về thủ tục hành chính. Đây là đòn bẩy để những sản phẩm nông nghiệp bản địa tự tin vươn xa ra thị trường quốc tế mà không lo rào cản kỹ thuật ban đầu.

Tuy nhiên, được hỗ trợ không đồng nghĩa với việc dễ dãi. Luật mới siết chặt hoạt động livestream bán hàng (Điều 23 và 24). Nếu trước đây, bất kỳ ai cũng có thể bật điện thoại và quảng cáo "vống" lên về công dụng của củ sâm, lạng chè, thì nay mọi thứ phải có "giấy trắng mực đen":

Định danh minh bạch: 100% người livestream phải được xác thực danh tính điện tử. Các sàn sẽ nắm rõ người đang bán hàng là ai, ở bản nào, số định danh là gì.

Chứng minh chất lượng trước khi bấm máy: Người bán phải cung cấp cho nền tảng các giấy tờ chứng minh chất lượng sản phẩm, hàng hóa an toàn thực phẩm. Nếu bán các mặt hàng cần giấy phép kinh doanh, phải xuất trình đầy đủ.

Nói đúng sự thật, hành xử chuẩn mực: Việc nói quá, cung cấp thông tin gian dối về công dụng, xuất xứ, hay sử dụng ngôn từ, hình ảnh trái thuần phong mỹ tục trên phiên livestream sẽ bị nền tảng tự động ngắt sóng (đánh sập live) và gỡ bỏ ngay lập tức.

"Quên" nộp thuế và bán hàng dỏm: Hệ lụy nhãn tiền

Nhiều bà con ở các vùng nông thôn vẫn giữ tư duy "buôn bán nhỏ lẻ, ai nỡ thu thuế" hoặc tặc lưỡi nhập hàng trôi nổi về gắn mác đặc sản để kiếm lời nhanh. Đây là "điểm mù" nguy hiểm nhất khi tham gia TMĐT hiện nay.

Về rủi ro khi bán hàng kém chất lượng: Luật quy định rõ cấm tuyệt đối việc kinh doanh hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, hoặc quá hạn sử dụng (Điều 6). Nếu người mua phát hiện thịt trâu gác bếp bị mốc, hoặc mật ong rừng thực chất là nước đường pha hóa chất, hậu quả sẽ ra sao? Luật bắt buộc nền tảng TMĐT và người bán phải công khai xin lỗi, thu hồi sản phẩm và bồi thường thiệt hại cho khách hàng. Nếu mức độ vi phạm lớn, gian hàng của bà con sẽ bị chặn truy cập vĩnh viễn, thậm chí bị chuyển hồ sơ sang cơ quan chức năng để xử lý hình sự tội lừa đảo. "Chốt" được vài đơn hàng dỏm có thể đánh đổi bằng cả sinh kế và uy tín của gia đình, bản làng.

Về nghĩa vụ Thuế: Dòng tiền từ các đơn hàng livestream không hề vô hình. Điều 35 của Luật quy định các ví điện tử, ngân hàng và nền tảng thanh toán phải có trách nhiệm cung cấp dữ liệu giao dịch cho cơ quan nhà nước để chống gian lận thuế. Nghĩa là, mọi khoản thu nhập từ livestream của bà con đều được "số hóa" và ghi nhận. Nếu đạt ngưỡng doanh thu phải nộp thuế mà bà con phớt lờ không khai báo, hệ thống quản lý dữ liệu sẽ tự động rà soát. Việc trốn thuế không chỉ dẫn đến việc bị truy thu, phạt vi phạm hành chính nặng nề, mà gian hàng trên mạng sẽ bị "đóng băng" giao dịch tức thì.

Đưa nông sản lên không gian mạng là bước tiến tất yếu để bà con DTTS thoát nghèo và làm giàu bền vững. Nhưng sân chơi số giờ đây đã có luật lệ rõ ràng. Để những phiên livestream mang lại niềm vui trọn vẹn, bà con cần kinh doanh bằng cái tâm, tuân thủ pháp luật, đảm bảo "hàng thật, thuế đủ". Chỉ có như vậy, đặc sản của núi rừng mới thực sự bám rễ sâu và vươn xa trên thị trường số./.