Khu nghỉ dưỡng sinh thái H'Mông Village, xã Lùng Tám, tỉnh Tuyên Quang là một trong những điểm đến tiêu biểu cho mô hình du lịch di sản ở vùng cao nguyên đá Đồng Văn. Với những căn bungalow tái hiện nguyên bản một ngôi làng người Mông truyền thống, từ nhà trình tường, mái ngói âm dương đến hàng rào đá, nơi đây mang đến cho du khách cơ hội tìm hiểu kiến trúc độc đáo mà người Mông sáng tạo để thích nghi với điều kiện khí hậu khắc nghiệt của vùng cao.

Yếu tố văn hóa còn thể hiện trong từng món ăn bản địa như mèn mén, lẩu gà đen, thắng cố... cùng những trải nghiệm dệt lanh, nhuộm chàm, nghe khèn Mông. Nhân viên phục vụ tại đây cũng là người dân tộc thiểu số tại địa phương, trực tiếp kể cho du khách những câu chuyện về phong tục, tập quán của cộng đồng mình.

Cùng với việc lưu giữ những giá trị truyền thống, mô hình này còn góp phần đưa bản sắc văn hóa dân tộc Mông trở thành sức hút với du khách quốc tế, mở ra hướng phát triển du lịch di sản gắn với sự tôn trọng văn hóa bản địa.

Hiện nay, tại nhiều bản làng vùng dân tộc thiểu số, người dân cũng đang từng bước xây dựng các mô hình làng văn hóa - du lịch, gắn bảo tồn bản sắc truyền thống với phát triển kinh tế bền vững.

Tại làng du lịch cộng đồng Bhơ Hôồng, nay là thôn A Păng, xã Sông Kôn, thành phố Đà Nẵng, đồng bào Cơ Tu thường xuyên tổ chức và tái hiện các lễ hội, sinh hoạt văn hóa đặc trưng. Những nghi thức truyền thống như lễ mừng cơm mới, lễ kết nghĩa cộng đồng cùng các loại hình nghệ thuật như nói lý - hát lý, đánh cồng chiêng, múa Tâng Tung Da Dá. Đây không chỉ là sợi dây gắn kết cộng đồng mà còn trở thành sản phẩm du lịch, mang đến cho du khách những trải nghiệm văn hóa sâu sắc.

Dù phần lớn người dân vẫn sống bằng nương rẫy, du lịch đang mở thêm một hướng có thêm thu nhập, tạo động lực để bà con gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống. Từ hạt nhân làng du lịch cộng đồng Bhơ Hôồng, xã Sông Kôn đang đẩy mạnh chiến lược phát triển du lịch cộng đồng xanh và bền vững, hướng tới mục tiêu "biến văn hóa thành sinh kế" lâu dài cho đồng bào Cơ Tu.

Theo chính quyền địa phương, yếu tố quan trọng trong quá trình này là nâng cao nhận thức để người dân hiểu rõ trách nhiệm bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Đồng thời, người dân phải thực sự trở thành chủ thể trong phát triển du lịch, từ gìn giữ văn hóa, phát triển homestay, khai thác dịch vụ đến mở rộng các điểm trải nghiệm ở những thôn khác.

Thành phố Đà Nẵng cũng xác định phát triển du lịch phải lấy cộng đồng làm trung tâm, bảo đảm người dân được hưởng lợi từ chính những tài nguyên, giá trị văn hóa sẵn có của địa phương. Cùng với hỗ trợ tài chính để phát triển điểm đến, sản phẩm du lịch, thành phố chú trọng tổ chức các lớp tập huấn, nâng cao năng lực cho người dân trong xây dựng sản phẩm du lịch dựa trên văn hóa và sinh hoạt truyền thống của cộng đồng.

Phát huy giá trị văn hóa bản địa trong phát triển du lịch không chỉ góp phần nâng cao đời sống cho đồng bào dân tộc thiểu số mà còn mở ra cơ hội để những di sản truyền thống tiếp tục được gìn giữ và trao truyền qua các thế hệ. Khi người dân thực sự trở thành chủ thể, văn hóa sẽ có thêm sức sống trong đời sống đương đại, trở thành nguồn lực cho phát triển kinh tế và là cầu nối đưa hình ảnh đất nước, con người Việt Nam đến gần hơn với bạn bè quốc tế.