Ở thôn Tùng Cầu, xã Bình Liêu, chị Trần Thị Vân (sinh năm 1993) cùng chồng thuê gần 0,7 ha đất để trồng nho. Đầu tư nhà kính, hệ thống giàn đỡ và chịu khó học hỏi kỹ thuật canh tác,... sau 3 năm gia đình chị dã có vườn nho 600 gốc với sản lượng khoảng 3 tấn quả mỗi vụ, giá bán dao động từ 180.000 đến 250.000 đồng một ki-lô-gam.

Để khai thác giá trị gia tăng của vườn nho, vợ chồng chị Vân tính toán làm nho trái vụ, đưa thời điểm thu hoạch vào mùa hoa lau, mùa lúa chín, khi Bình Liêu thu hút nhiều khách tham quan. Gia đình kỳ vọng du khách có thêm lựa chọn trải nghiệm tại vườn, còn nho có thêm kênh tiêu thụ tại chỗ. Chị Trần Thị Vân chia sẻ:

“Trái vụ này chúng tôi mong muốn là sẽ vào dịp cỏ lau và đón mùa vàng Bình Liêu, lúc đấy thì chắc chắn là khách đến Bình Liêu sẽ có thêm một lựa chọn nữa để trải nghiệm. Ngoài việc tham quan sống lưng khủng long hay là tham hội mùa vàng thì có thêm một phần nhỏ của chúng tôi để trải nghiệm, điều đó giúp quảng bá thêm thương hiệu, hình ảnh của Bình Liêu.”

Nếu vườn nho ở Tùng Cầu lựa chọn thời điểm thu hoạch để đón khách, thì tại khu vườn Cao Sơn, xã Hoành Mô, HTX Hoa Bình Liêu trồng thử nghiệm các giống bí ngô khổng lồ, có quả nặng tới hơn 100 kg. Hình ảnh những quả bí được chia sẻ trên mạng xã hội, thu hút sự quan tâm của du khách bên cạnh cảnh quan vườn hoa và khí hậu vùng cao.

Ông Phạm Trường Thắng, Phó Giám đốc HTX Hoa Bình Liêu cho biết: Hiện khoảng 20 lao động địa phương đang tham gia chăm sóc vườn hoa, phục vụ khách và giới thiệu văn hóa, ẩm thực địa phương. Có thời điểm, khu vườn đón tới 1.500 lượt khách trong một ngày. Lượng khách tham quan mở thêm cơ hội việc làm, tiêu thụ nông sản cho người dân quanh điểm du lịch, bên cạnh nguồn thu từ hồi, quế. HTX dự kiến cung cấp hạt giống bí cho người dân trồng thử, sau đó thu mua nếu đạt kết quả phù hợp. Hướng liên kết này nhằm đưa rau, củ, quả do người dân sản xuất vào phục vụ ẩm thực tại điểm du lịch. 

“Chúng tôi sẽ tổ chức bổ quả bí đó, tặng bà con hạt để trồng và nếu đạt kết quả tốt thì HTX sẽ là người tiêu thụ sản phẩm đó cho bà con. Kỳ vọng tạo ra được những sản phẩm hữu cơ rất sạch và phục vụ khách hàng đến đây thưởng thức ẩm thực. Và người bản địa có thể trồng được những loại rau củ, quả chính trong vườn nhà mình để có thể mang đến hợp tác xã bán cho khách du lịch, gia tăng thêm thu nhập của người dân địa phương và cũng là sự phát triển chung của thôn bản Cao Sơn.”

Từ những mô hình cụ thể, người làm nông đã tính thêm nhu cầu của du khách vào kế hoạch sản xuất. Một bên chủ động thời vụ để có quả khi khách đến; một bên tìm cách liên kết với các hộ quanh vùng để có nguồn nông sản phục vụ tại chỗ. Những việc làm ấy mở rộng cơ hội tham gia du lịch cho người dân, từ chăm sóc vườn, phục vụ khách đến cung cấp thực phẩm.

Để các mô hình kết nối được với nhau, địa phương cần tổ chức vùng sản xuất và tuyến tham quan phù hợp. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, xã Hoành Mô định hướng khai thác lợi thế cảnh quan, văn hóa bản địa cùng kinh tế cửa khẩu, tạo thêm cơ hội cho người dân tham gia dịch vụ. Ông Hoàng Kiên Trung, Phó Chủ tịch UBND xã Hoành Mô chia sẻ: 

“Xã chỉ đạo quy hoạch để tổ chức sản xuất, trong đó, tập trung cho phát triển chuỗi giá trị sản phẩm, thế mạnh bản địa. Song song thì khai thác tối đa lợi thế kinh tế cửa khẩu Hoành Mô, tạo điều kiện cho đồng bào tham gia các chuỗi dịch vụ thương mại biên mậu, tiểu ngạch sang chính ngạch, gắn phát triển kinh tế với phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, từng bước nhân rộng mô hình du lịch cộng đồng, du lịch chữa lành, du lịch trải nghiệm và du lịch về nguồn.”

Kế hoạch số 214/KH-UBND ngày 15/5/2026 của Quảng Ninh về xây dựng mỗi xã, phường, đặc khu một sản phẩm du lịch đặc thù đặt yêu cầu phát huy thế mạnh riêng của từng địa phương. Với Bình Liêu và Hoành Mô, vườn cây, nông sản và văn hóa bản địa là những chất liệu để xây dựng trải nghiệm, kết nối với các điểm đến đã có. Một vườn cây có thể thu hút khách đến ngắm cảnh nhưng để người dân có nguồn thu lâu dài, còn cần nông sản có chất lượng và việc mua bán được duy trì. Khi tham gia được vào việc cung cấp sản phẩm và phục vụ du khách, người dân có thêm lý do để chăm chút vườn ruộng, giữ cảnh quan và tiếp tục làm ăn trên quê hương.