Với người K’Ho, đan gùi không chỉ đòi hỏi sự khéo léo, kiên trì mà còn là vốn kinh nghiệm được truyền từ cha ông. Nghệ nhân Rơ Ông Ha Bông, (dân tộc K’Ho nhánh Cil, ở thôn K’Nơh, xã Đam Rông 4, tỉnh Lâm Đồng) là một trong những người vẫn bền bỉ gắn bó với nghề truyền thống.

Theo kinh nghiệm của nghệ nhân, mỗi loại gùi lại có yêu cầu riêng về nguyên liệu và kỹ thuật. Người thợ sẽ vào rừng được buôn làng cho phép và tìm những cây đủ 2 năm tuổi để chặt, cây nứa được chọn phải là những cây tốt, chắc và đạt chất lượng. Sau khi mang về, nguyên liệu tiếp tục được phân loại theo độ tuổi và từng phần của cây. Phần nào mềm, dẻo, có độ giòn phù hợp thì được giữ lại để làm. Nứa để đan sah (gùi lớn đan thưa) cũng khác với nứa dùng đan trồ (gùi nhỏ, gùi hoa). Nguyên liệu tốt chính là nền tảng để tạo nên một sản phẩm vừa đẹp, vừa chắc chắn và có độ bền cao. Cách lựa chọn và xử lý nguyên liệu ấy không phải ngày một ngày hai mà có được. Đó là kinh nghiệm được truyền lại từ ông bà, từ cha mẹ và những người đi trước.”

Sau khi chuẩn bị nguyên liệu, người thợ bắt đầu xử lý từng nan, tạo hình và sắp xếp các đường đan. Tùy kỹ thuật, các đường đan có thể gồm ba, bốn, tám, mười hoặc mười hai đường. Người thợ phải điều chỉnh lực tay, giữ cho các nan liên kết chặt chẽ, không bị gãy; đồng thời kiểm tra, cắt gọn những phần thừa và cố định các mối cột để hoàn thiện chiếc gùi.

Đằng sau mỗi sản phẩm đan lát là sự kiên trì và kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều năm. Và điều này đang được nghệ nhân Rơ Ông Ha Bông trao truyền cho lớp trẻ trong gia đình tiếp nối. Bon Niêng Hoàng Đức, sinh năm 2013, là cháu nghệ nhân Rơ Ông Ha Bông. Mồ côi mẹ từ lúc 3 tuổi, em được vợ chồng nghệ nhân nuôi dưỡng. Lớn lên bên ông, Hoàng Đức sớm yêu thích nghề đan lát và hiện đã có thể cùng ông làm những chiếc gùi đầu tiên. Em cho biết muốn gìn giữ nghề truyến thống của ông bà , rất muốn đan gùi. 

Những chiếc gùi là vật dụng thiết thực trong đời sống đồng bào K’Ho từ xưa đến nay. Theo chị Cơ Liêng K’Joa, (ở thôn K’Nơh xã Đam Rông 4, tỉnh Lâm Đồng), gùi rất tiện lợi trong cuộc sống. Khi đi nương, đi rẫy gùi bầu nước, hoặc vào rừng hái rau... mình đựng sản vật trong gùi rất tiện. Với lại gùi nó không gây ô nhiễm môi trường, vì nó được làm từ nguyên liệu thiên nhiên, khi rách không dùng được nữa, thì gùi tự hủy trong môi trường. Gùi rất hữu ích trong đời sống của chúng tôi từ thời ông bà cho đến hôm nay.

Với người K’Ho nhánh Cil, nghề đan lát còn gắn với quan niệm về vai trò của người đàn ông trong gia đình và cộng đồng. Nghệ nhân Rơ Ông Ha Bông chia sẻ: "Theo ông bà tổ tiên, muốn đan thành gùi phải tìm nứa, muốn ăn dúi phải tìm tre, muốn biết ứng xử phải lắng nghe, muốn thành người ông, người bố trong gia đình thì phải biết đan lát. Đan lát là thước đo để xác định vị trí của người đàn ông trong cộng đồng. Như tôi từ nhỏ đã tập đan và đến nay tôi đã 58 tuổi rồi vẫn tiếp tục đan".

Từ những bài học đầu đời bên cha đến những đường đan đang được trao truyền cho con cháu, hành trình của nghệ nhân Rơ Ông Ha Bông là câu chuyện về sức sống của nghề đan gùi truyền thống ở Dơng K’Nơh. Mỗi chiếc gùi được làm ra không chỉ kết tinh sự khéo léo, kinh nghiệm của người thợ mà còn lưu giữ những giá trị văn hóa của người K’Ho. Khi nghệ nhân vẫn bền bỉ giữ nghề, khi lớp trẻ bắt đầu yêu thích và học đan, những đường nan truyền thống vẫn tiếp tục nối dài, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa cộng đồng giữa nhịp sống hôm nay.