Sinh ra và lớn lên ở xóm Khào, từ nhỏ chị Vương Thị Trang, sinh năm 1998 đã quen với nghề dệt và nhuộm chàm trong gia đình. Nhưng theo nhịp sống hiện đại, số hộ còn duy trì nghề ngày càng ít, hiện chỉ còn khoảng 5-6 hộ trong làng tiếp tục làm nghề. Từ ký ức về người thân bên khung cửi và mùi chàm trong nhà, Trang cùng chị Bùi Thị Hoài, sinh năm 1993, bắt đầu xây dựng dự án “Nùng Indigo - Bảo tồn và phát triển nghề nhuộm chàm truyền thống kết hợp với du lịch cộng đồng”. Tên gọi ghép “Nùng”, gắn với cộng đồng người Nùng An, và “Indigo”, từ tiếng Anh chỉ màu chàm, thể hiện mong muốn giới thiệu nghề truyền thống đến nhiều du khách hơn.

Trang kể, sau khi tốt nghiệp, chị muốn tìm cách đưa sắc chàm ra khỏi những sản phẩm quen thuộc như quần áo, khăn, túi, nhưng vẫn giữ kỹ thuật và dấu ấn của người Nùng An: “Sau khi ra trường, em nhận ra nơi mình sinh ra có nét văn hóa rất độc đáo, nên em nghĩ tại sao mình không gìn giữ và phát huy. Trước đây, sản phẩm nhuộm chàm chủ yếu là quần áo, khăn, túi. Em muốn thử nghiệm họa tiết mới, ứng dụng vào nhiều sản phẩm khác nhau nên cũng mất thời gian học hỏi ở nhiều nơi. Em học nghề từ các bà, các cô trong làng. Em không muốn bỏ đi cái cũ; từ chính nền tảng đó, mình giữ gìn và phát triển theo hướng hiện đại hơn, vẫn giữ nét của người Nùng An.”

Tại Nùng Indigo, du khách có thể tìm hiểu các công đoạn làm chàm, dệt và nhuộm vải, vẽ sáp ong, thêu tay; một số sản phẩm như túi, khăn, trang phục và đồ lưu niệm được làm từ vải chàm. Mô hình còn bố trí không gian trải nghiệm, phục vụ một số món ăn địa phương và lưu trú homestay. Thay vì chỉ trưng bày thành phẩm, nhóm sáng lập đưa khách đến gần hơn với quy trình và câu chuyện phía sau mỗi tấm vải. 

Lần đầu đến xóm Khào, du khách Phạm Ngọc Sơn, đến từ Hưng Yên ấn tượng với không gian và các hoạt động thủ công tại đây. Anh Phạm Ngọc Sơn chia sẻ: “Đây là lần đầu em đến Cao Bằng. Em thấy không khí yên bình, dễ chịu; người dân hòa đồng, niềm nở. Những tấm vải chàm, trang phục và các chi tiết trong không gian giúp em nhận ra nét văn hóa của người dân bản địa. Chắc chắn chúng em sẽ quay lại để tìm hiểu sâu hơn.”

Còn với chị Mạc Linh Đan, trải nghiệm tự tay làm sản phẩm giúp chuyến đi để lại nhiều ấn tượng: “Em thấy nơi này đặc sắc, yên bình và trong lành. Em thích được ở trong nhà sàn, tự làm đồ thủ công, trải nghiệm nhuộm chàm. Những hoạt động ấy giúp em hiểu hơn cách ông cha làm ra những bộ quần áo mang nét văn hóa riêng.”

Với chị Bùi Thị Hoài người cùng xây dựng dự án “Nùng Indigo - Bảo tồn và phát triển nghề nhuộm chàm truyền thống kết hợp với du lịch cộng đồng”, điều quan trọng là người dân địa phương cùng tham gia và có lợi ích từ hoạt động du lịch. Bà con có thể giới thiệu nghề, hướng dẫn khách trải nghiệm tại nhà, cung cấp sản phẩm và một số dịch vụ phục vụ du khách.

Chị Hoài cho rằng bảo tồn làng nghề cần gắn với đầu ra và thu nhập cụ thể: “Là người con sinh ra ở Cao Bằng, mình thấy văn hóa quê hương còn nhiều tiềm năng. Mình muốn đưa sản phẩm văn hóa đi xa hơn, để các bạn trẻ thấy có thể phát triển ngay trên quê hương. Với du lịch cộng đồng, chúng tôi không tách rời người dân; bà con là người kể câu chuyện văn hóa của mình, đồng hành trong các hoạt động, hướng dẫn khách nhuộm chàm tại nhà và cung cấp sản phẩm. Bảo tồn làng nghề không chỉ là kêu gọi mà phải tạo sinh kế cho người dân.”

Ngày 19/9/2026, dự án “Nùng Indigo” của nhóm tác giả Bùi Thị Hoài và Vương Thị Trang được trao giải Khuyến khích tại Cuộc thi Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn năm 2026 do Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tổ chức. Đây là sự ghi nhận, đánh giá cao của mô hình, kết hợp nghề nhuộm chàm truyền thống với sản phẩm và du lịch cộng đồng.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam nhấn mạnh việc nhận diện, phát huy tài nguyên văn hóa gắn với sinh kế cộng đồng, đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia và chia sẻ lợi ích. Nùng Indigo là một sáng kiến địa phương có hướng đi phù hợp và cụ thể hóa tinh thần đó. Chặng đường tiếp theo sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì chất lượng sản phẩm, thu hút khách và bảo đảm người dân tham gia, hưởng lợi thực chất. Ở xóm Khào, sắc chàm vì thế không chỉ được lưu giữ trong những tấm vải, mà còn có thêm cơ hội hiện diện trong đời sống và sinh kế của cộng đồng.