Tiếng khèn ngân vang, những bước chân nhịp nhàng chuyển động. Trên sân khấu tại Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ IV, tổ chức ở tỉnh Điện Biên năm 2026 vừa qua, những thiếu nhi dân tộc Mông trong trang phục truyền thống say sưa với những vòng xoay, bước nhảy, những động tác múa khèn mạnh mẽ, khéo léo. Có em mới 5 đến 8 tuổi đã đứng trên vai bạn diễn, vừa giữ thăng bằng vừa thổi khèn. Có em thực hiện những động tác lộn ngược đầy ấn tượng.

Lã Huy Hoàng, mới 5 tuổi, đến từ tỉnh Thái Nguyên là một trong những em nhỏ tuổi nhất. Với Hoàng, niềm yêu thích cây khèn bắt đầu từ chính gia đình. Bố em là một nghệ nhân tham gia câu lạc bộ khèn Mông. Những lần nhìn bố thổi khèn, múa khèn đã khơi dậy trong cậu bé sự tò mò, thích thú. Từ chỗ say mê nghe tiếng khèn, nhìn những động tác múa của bố, Hoàng dần muốn được cầm khèn, được học thổi và múa khèn như người lớn. Mới 5 tuổi, việc học khèn với Hoàng không hề đơn giản. Thế nhưng, niềm yêu thích ấy khiến cậu bé vẫn kiên trì tập luyện vào những buổi tối và ngày nghỉ cuối tuần.

Là người gắn bó với nghệ thuật khèn Mông, cũng là người chứng kiến niềm đam mê của con từ những ngày đầu, anh Lã Văn Giang, bố của bé Hoàng, không giấu được niềm vui khi thấy con trai mình yêu thích và muốn học thổi, múa khèn.

"Tôi là người rất thích các nhạc cụ của dân tộc mình và hay đi biểu diễn văn nghệ ở nhiều nơi, về nhà cũng hay thổi khèn, thổi sáo. Hoàng thấy vậy nên cũng rất muốn được thổi và múa khèn giỏi giống bố. Tôi nghĩ cháu còn nhỏ nhưng nếu cháu yêu thích như vậy tôi sẽ dạy cho cháu dần dần. Lúc đầu cũng khó khăn vì tay cháu còn nhỏ chưa bấm được hết các nốt trên cây khèn, tôi đã dạy cháu từ những cái dễ trước, dạy cháu múa khèn trước, sau này cháu múa dẻo và lớn hơn thì sẽ giỏi hơn”.

 Ngoài Lã Huy Hoàng, nhiều em nhỏ người Mông ở những độ tuổi khác nhau cũng say sưa với những tiết mục thổi và múa khèn Mông. Những vòng xoay, những bước nhảy khó hòa cùng tiếng khèn vang lên trên sân khấu là kết quả của quá trình tập luyện, học hỏi và niềm đam mê với nghệ thuật dân tộc. Em Hờ Vĩnh Hoàng và em Ly Bá Bình đến từ tỉnh Nghệ An chia sẻ:

“ Em tập thổi khèn từ năm 6 tuổi, em thích khèn vì khèn Mông gắn liền với văn hóa mình từ lâu đời, nó khác với các loại nhạc cụ khác, khèn thì chỉ có người Mông mình mới có thôi”

“ Em là người Mông, là người trẻ tuổi muốn học khèn để gìn giữ văn hóa và lan tỏa nghệ thuật khèn Mông của dân tộc mình đến nhiều người hơn, để sau này khi có con em cũng sẽ dạy cho con biết thổi và múa khèn Mông”.

Để có được những màn trình diễn uyển chuyển nhưng dứt khoát và mạnh mẽ ấy không phải chuyện dễ dàng. Thổi khèn đòi hỏi người học phải biết lấy hơi, giữ hơi, điều khiển ngón tay và ghi nhớ giai điệu. Múa khèn lại cần sự dẻo dai, khéo léo và khả năng phối hợp nhịp nhàng giữa tiếng khèn với từng bước chân, động tác xoay người, nhún gối, giữ thăng bằng. Với những em nhỏ, mỗi động tác đều cần thời gian rèn luyện.

Khèn là nhạc cụ gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của đồng bào Mông, việc truyền dạy nghệ thuật khèn không chỉ là hướng dẫn cách thổi đúng một giai điệu, thực hiện đẹp một động tác múa. Qua từng buổi tập, từng lời chỉ bảo, các nghệ nhân còn giúp lớp trẻ hiểu thêm về ý nghĩa của cây khèn, về những nét đẹp văn hóa của chính dân tộc mình.

Nghệ nhân Lý Hồng Quân, ở xã Nghiên Loan, tỉnh Thái Nguyên, là một trong những người gắn bó với nghệ thuật khèn Mông. Với ông, niềm vui nhân lên khi ngày càng có nhiều em nhỏ, thanh thiếu niên yêu thích, học thổi và múa khèn. Và nhịp khèn Mông bây giờ không chỉ diễn ra trong những dịp lễ hội, trên sân khấu biểu diễn, mà còn được nuôi dưỡng từ gia đình, từ hoạt động của các câu lạc bộ và sinh hoạt văn hóa cộng đồng:

 “Tôi đã dạy cho khoảng 60 bạn nhỏ rồi, trong đó có 3 bạn là xuất sắc nhất. Dạy cho các cháu còn nhỏ thì sẽ khó hơn. Tôi đã biên soạn giáo án  để trình chiếu trên tivi hoặc máy tính cho các con xem và làm theo, ngày xưa các cụ thì sẽ hướng dẫn từng nốt, từng cách thổi, nhưng giờ hiện đại rồi, thời đại 4.0 rồi tôi trình chiếu như này để các con làm theo thì sẽ hướng dẫn và dạy được cho nhiều cháu hơn một lúc”

Những nhịp khèn Mông hôm nay không chỉ được gìn giữ bởi những người đi trước, mà đang tiếp tục được nối nhịp, cất lên từ những mầm non tương lai.