Ổn định nơi ở

Sau khi chuyển về khu tái định cư mới làng Mô Pả (khu giãn dân mới thôn Mô Pả), xã Tu Mơ Rông, tỉnh Quảng Ngãi, vợ chồng anh Vi Văn Chồm (34 tuổi), người dân tộc Thái và chị Y Duy (33 tuổi), người dân tộc Xơ Đăng đang hoàn thiện căn nhà sàn của gia đình. Trên diện tích đất được bố trí khoảng 320 mét vuông, anh Chồm xây dựng nhà ở, dự kiến đưa gia đình về sinh sống vào cuối năm nay.

Tại khu giãn dân mới thôn Mô Pả, mỗi hộ thuộc diện được bố trí tái định cư được cấp hơn 300 m2 đất ở. Hộ nghèo được hỗ trợ 40 triệu đồng, hộ không thuộc diện hộ nghèo được hỗ trợ 20 triệu đồng để làm nhà. 

Anh Vi Văn Chồm phấn khởi vì chính quyền đầu tư đường giao thông, hệ thống điện và nước sinh hoạt, tạo điều kiện để người dân xây dựng nhà cửa, sớm ổn định cuộc sống: “Người dân chúng tôi rất vui mừng, phấn khởi khi được UBND xã Tu Mơ Rông cũng như Nhà nước tạo điều kiện, hỗ trợ đất ở, đồng thời hỗ trợ thêm một khoản tiền để xây dựng nhà cửa. Nhờ đó, người dân có thể an cư lạc nghiệp, yên tâm phát triển kinh tế, lao động sản xuất. Ở đây còn có khu vui chơi, khu sinh hoạt cộng đồng, sau này sẽ được trang bị thêm các dụng cụ tập thể dục, thể thao. Bà con trong khu dân cư cũng đoàn kết, tình cảm xóm làng ngày càng gắn bó”.

Cùng chuyển về khu dân cư mới, chị Y Điệp (30 tuổi) người Xơ Đăng cảm nhận rõ sự thay đổi về điều kiện sống. Mặt bằng khu dân cư rộng rãi, đường đi thuận tiện. Đặc biệt, nhà Dài và không gian trưng bày hiện vật truyền thống tạo nơi sinh hoạt chung, giúp bà con có thêm điều kiện gìn giữ văn hóa dân tộc.

Trước đây, gia đình chị Y Điệp sinh sống tại khu dân cư cũ ở thôn Kon Lin, địa hình không thuận lợi bằng nơi ở mới. Sau khi chuyển đến Mô Pả, gia đình có điều kiện ổn định chỗ ở, mở ra cơ hội tham gia các hoạt động cộng đồng, duy trì phong tục và trao truyền lại những giá trị truyền thống cho thế hệ trẻ.

Chị Y Điệp, người dân khu dân cư Mô Pả, xã Tu Mơ Rông bày tỏ: “Năm nay, họ bắt đầu làm đường nên việc đi lại thuận tiện hơn. Nhà dài là truyền thống của người Xơ Đăng, phục vụ các lễ hội và sinh hoạt cộng đồng như lễ ăn lúa mới, nơi mọi người trở về sum vầy. Bản thân em cảm thấy vui vì khu dân cư có những công trình gắn với văn hóa của người Xơ Đăng”

Khu dân cư Mô Pả được quy hoạch với quy mô khoảng 6 héc ta, tổng mức đầu tư 37 tỷ đồng, hướng đến bố trí nơi ở ổn định cho 82 hộ đồng bào dân tộc thiểu số. Điểm đáng chú ý là bên cạnh hạ tầng thiết yếu, dự án dành không gian xây dựng nhà Dài, trưng bày hiện vật truyền thống và phục vụ hoạt động dệt thổ cẩm của người Xơ Đăng.

Những công trình này tạo không gian để người dân gặp gỡ, sinh hoạt và thực hành văn hóa. Các vật dụng gắn với đời sống thường ngày, trang phục và sản phẩm thổ cẩm được giới thiệu, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về nguồn cội, phong tục của dân tộc mình. Đây cũng là cách để văn hóa hiện diện trong đời sống khu dân cư mới, thay vì chỉ được nhắc đến trong những dịp lễ hội.

Anh A Nhật Linh, Trưởng thôn Mô Pả cho biết, nhà Dài và không gian trưng bày văn hóa là những hạng mục có ý nghĩa đối với cộng đồng. Người dân trong thôn vẫn duy trì tiếng nói của dân tộc mình, đánh cồng chiêng, mặc trang phục truyền thống vào dịp lễ, Tết. Việc bảo tồn văn hóa thực sự gắn với điều kiện thực tế và sự tham gia chủ động của người dân.

Tạo sinh kế để người dân gắn bó lâu dài

Theo định hướng của địa phương, không gian nhà Dài, nghề dệt thổ cẩm và các hoạt động văn hóa bản địa có thể trở thành những yếu tố thu hút khách đến tìm hiểu, trải nghiệm đời sống của đồng bào. Khi người dân trực tiếp tham gia giới thiệu văn hóa, làm sản phẩm truyền thống và cung cấp dịch vụ phù hợp, việc bảo tồn di sản có thêm điều kiện gắn với sinh kế.

Ông Võ Trung Mạnh, Bí thư Đảng ủy xã Tu Mơ Rông, tỉnh Quảng Ngãi cho biết, địa phương xác định việc sắp xếp, ổn định dân cư phải gắn với cải thiện điều kiện sống, bảo đảm hạ tầng thiết yếu và tạo thuận lợi cho người dân phát triển sản xuất. Với đồng bào dân tộc thiểu số, xây dựng nơi ở mới cũng cần tính đến tập quán sinh hoạt và không gian gìn giữ bản sắc văn hóa.

Ông Võ Trung Mạnh, Bí thư Đảng ủy xã Tu Mơ Rông cho biết thêm: “Khi xây dựng khu tái định cư, chúng tôi tính đến việc người dân có muốn đến ở hay không, điều kiện sống tại nơi ở mới có tốt hơn nơi ở cũ hay không. Trên cơ sở đó, chúng tôi tính toán phương án quy hoạch, thiết kế và triển khai. Tuy nhiên, ngoài hai yêu cầu trên, còn phải đặt ra vấn đề duy trì bản sắc văn hóa. Khu tái định cư không chỉ là nơi ở riêng mà còn phải có không gian để người dân sinh hoạt văn hóa cộng đồng”.

Từ nguồn lực Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2025, tỉnh Quảng Ngãi đã hoàn thành 26 dự án sắp xếp, ổn định dân cư theo hình thức tập trung, tại chỗ và xen ghép, bố trí nơi ở cho hơn 9.600 hộ đồng bào dân tộc thiểu số.

Hiện, tỉnh Quảng Ngãi tận dụng nguồn lực của Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn từ năm 2026 đến năm 2030 để cải thiện điều kiện sinh hoạt, giải quyết nhu cầu về nơi ở và hỗ trợ người dân tại những khu vực có địa hình phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ thiên tai.