Chiến tranh đã lùi xa, nhưng ở những cánh rừng, sườn núi, những điểm cao biên giới hay giữa lòng đất bạn Lào, vẫn còn những người lính chưa thể trở về với gia đình, đồng đội. Nhiều phần mộ chưa xác định được danh tính; nhiều gia đình đã chờ đợi hàng chục năm mà vẫn chưa biết người thân đang nằm lại nơi đâu.

Từ những dấu tích còn sót lại sau chiến tranh đến những thông tin được nhân chứng cung cấp, hành trình tìm kiếm đồng đội vẫn đang được tiếp nối.

Ở khu vực rừng tràm Bãi Dinh, xã Dân Hóa, tỉnh Quảng Trị, những ngày cuối tháng 9, đầu tháng 10 năm 2026, cán bộ, chiến sĩ Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ số 1, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị kiên trì tìm kiếm giữa địa hình phức tạp.

Nắng nóng, nhiều lớp đất đá và hệ thống rễ cây chằng chịt khiến công việc gặp không ít khó khăn. Nhưng từng lớp đất vẫn được bóc tách cẩn trọng, từng dấu tích được kiểm tra để không bỏ sót những gì có thể giúp xác định danh tính người đã khuất.

Ngày 30/9, đơn vị phát hiện và quy tập hài cốt liệt sĩ thứ nhất. Ngày 1/10, lực lượng tìm kiếm tiếp tục phát hiện thêm hai hài cốt liệt sĩ. Cả ba hài cốt được tìm thấy ở độ sâu từ 1,2 đến 1,4 mét.

Bên cạnh phần hài cốt là những di vật gợi nhắc về người lính năm xưa: thắt lưng bộ đội, cúc áo quần, đinh đóng quan tài và một tấm tăng.

Các hài cốt cùng di vật được đưa về nhà quàn để bảo quản, chăm sóc và thờ cúng trang nghiêm theo quy định. Những di vật ấy cũng là cơ sở quan trọng phục vụ việc rà soát, xác minh thông tin, tiến tới xác định danh tính các liệt sĩ.

Tại khu vực biên giới Việt Nam – Lào, hành trình tìm kiếm còn gắn với những ký ức được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Ngày 21/7/2026, tại khu vực cột mốc 597, trong quá trình trao đổi tình hình với chính quyền Cụm bản Mày, huyện Sê Pôn, tỉnh Savannakhet, Lào, Đồn Biên phòng Hướng Phùng, Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị tiếp nhận thông tin do ông Hồ Văn Vang, sinh năm 1943, và con trai là Hồ Văn Sinh cung cấp.

Theo thông tin từ gia đình ông Vang, trên diện tích đất rẫy sản xuất của gia đình còn một phần mộ liệt sĩ bộ đội chủ lực Việt Nam, hy sinh trong giai đoạn 1971–1972. Ngoài ra, tại khu vực một hầm trú ẩn chữ A bị bom Mỹ đánh sập, còn có vị trí nghi là mộ tập thể của từ 3 đến 5 cán bộ, chiến sĩ bộ đội Trường Sơn, Đoàn 559. Trung tá Ngô Quang Thuyên, Chính trị viên Đồn Biên phòng Hướng Phùng cho biết: "Năm 2009, ông Hồ Văn Vang từng dẫn Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ đến khu vực này và quy tập được 7 hài cốt liệt sĩ. Những thông tin mới được gia đình cung cấp tiếp tục mở ra manh mối để cơ quan chức năng xác minh, khảo sát thực địa. Đồn Biên phòng Hướng Phùng đã hướng dẫn gia đình quay phim, chụp ảnh hiện trường, xác định vị trí và tọa độ các địa điểm nghi có hài cốt liệt sĩ; đồng thời báo cáo Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh để phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức khảo sát, xây dựng phương án tìm kiếm, quy tập".

Từ một nguồn tin của người dân, hành trình tìm kiếm lại được nối dài. Đằng sau đó là sự phối hợp giữa lực lượng chức năng hai nước, chính quyền địa phương và những người dân vẫn lưu giữ ký ức về những năm tháng chiến tranh.

Nếu tại những địa bàn biên giới, việc tìm kiếm đòi hỏi sự kiên trì bám địa hình, thì trên đất bạn Lào, công việc còn phụ thuộc vào quá trình xác minh nguồn thông tin ngày càng ít đi theo thời gian.

Là một trong những địa bàn trọng điểm trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, đồng thời là nơi thực hiện nhiệm vụ quốc tế trên đất nước bạn Lào, Quân khu 4 đặt mục tiêu lấy khoảng 35.000 mẫu sinh phẩm từ hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính, đồng thời phấn đấu tìm kiếm, quy tập khoảng 1.500 hài cốt liệt sĩ trong nước và tại 10 tỉnh của Lào.

Địa bàn trong nước tập trung vào Quảng Trị và thành phố Huế; trên đất bạn Lào, 6 đội quy tập của Quân khu 4 đang thực hiện nhiệm vụ tại các địa bàn được phân công.

Đại tá Đinh Xuân Hướng, Phó Chủ nhiệm Chính trị Quân khu 4 nhấn mạnh, việc lấy mẫu sinh phẩm và xác định danh tính liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, là mệnh lệnh từ trái tim của mỗi cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang: "Chúng tôi xây dựng kế hoạch cụ thể, xác định mục tiêu rõ ràng, lộ trình từng giai đoạn, từng thời điểm, từng địa bàn bảo đảm tính khoa học và tính hiệu quả. Tổ chức lực lượng đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ, huy động cả cán bộ, chiến sĩ bộ đội địa phương, dân quân tự vệ và quần chúng nhân dân có kinh nghiệm trong việc lấy mẫu, làm sao giữ được thuần phong mỹ tục và tránh để những người đã khuất bị tổn thương"- Đại tá Hướng cho biết.

Theo Đại tá Đinh Xuân Hướng, đối với những phần mộ chưa xác định được danh tính, mẫu sinh phẩm được lấy theo quy định, chuyển giao cho cơ quan chuyên môn giám định ADN. Đây là một trong những cơ sở quan trọng để từng bước xác định thông tin của các liệt sĩ, kết nối với thân nhân và đưa các anh trở về với quê hương.

Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chức năng, mà còn cần sự chung tay của cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, chính quyền địa phương và nhân dân. Mỗi thông tin chính xác được cung cấp đều có thể mở ra hy vọng cho một gia đình; mỗi phần hài cốt được tìm thấy là thêm một người con của Tổ quốc có cơ hội trở về với quê hương, đồng đội.