VOV4.Jarai -  Ping gah pơtrun lu Hră yôm ngă tui Hră pơtrun Jơnum Ping gah tal 12

Thun 2018, Ping gah dêh ]ar ta ngă lu Hră pơsit kiăng pơsit rơđah bruă yôm phun mơ\ Jơnum tal 12 mơng Ping gah dêh ]ar ta git gai, yôm biă mă hăng tơlơi đ^ kyar hơđong kjăp mơng lo\n ia, bơdjơ\ nao truh kơ [ing apăn bruă kơnuk kơna, mơnuih amăng ping gah, mơnuih [on sang.

Biă mă `u, [ơi mông Jơnum tal 7, Kơnuk kơna pơsit Hră pơtrun ‘’Kơ bruă pơ[ut ako\ pơdong mơnuih mă bruă djo\p gưl, biă mă `u le\ gưl mă bruă phun, hơmâo tơlơi pơmin pran jua kjăp, thâo rơgơi, djơ\ hăng bruă arăng jao’’.

Jơnum lok 8, Ping gah dêh ]ar ta ngă hră pơkôl ‘’Tơlơi gơgrong bruă ngă kơnuih hiam mơng [ing mut anăn ping gah, blung hlâo le\ Khoa apăn bruă ding jum kơđi ]ar, Khoa apăn bruă Ping gah, Khoa gơgrong bruă Ping gah’’;

Jơnum lok 9 Ping gah dêh ]ar ta dưm dăp hlâo Khul khoa apăn bruă Ping gah rơwang thun 2021-2026; tal blung a Kơnuk kơna ta pơphun mă hră đăo gơnang hăng [ing khoa moa apăn bruă Ding jum kơđi ]ar, Khul khoa apăn bruă Ping gahh dêh ]ar.

Khoa pơ ala m[s dêh ]ar ta hăng Kơnuk kơna pơplih phrâo prong jơlan gah mă bruă, tơlơi pơtrun pơsit hăng git gai truh kih lu tơlơi yôm phăn mơng lo\n ia

Hăng jơlan gah pơdo\ng sa Kơnuk kơna pơ]eh phrâo, tơpă, ngă tui hăng djru m[s, amăng thun rơgao, Khoa dêh ]ar ta hăng [ing Kơ-iăng Khoa dêh ]ar, hơdôm ding kơna Kơnuk kơna pơtrut kơtang pơdo\ng hăng ngă giong hơdră pơtrun, pơtlaih tơlơi tơnap, tơlơi gun, pơplih pơkra bruă ngă hră pơ-ar, ngă pơhư\] tuh pơ plai amăng lo\n ia ta hăng dêh ]ar ta] rơngiao, pơtrut rah pơđ^ kyar bơwih [ong – mơnuih mơnam, bơwih brơi rah bruă pơplih phrâo tơlơi hơd^p mơda m[s.

Tal blung a Khoa pơ ala m[s dêh ]ar ta rơkâo Kơnuk kơna lăi pơthâo glăi bôh tơhnal 3 thun pok pơhai ngă tui hơdôm Tơlơi pơtrun pơsit mơng Khoa pơ ala m[s kơ pơđ^ kyar bơwih [ong – mơnuih mơnam, dăp glăi bruă bơwih [ong, gah prăk kak lo\n ia, tuh pơ plai bruă hrom găp [rô.

Bruă lăng tui hluai tui bruă tơ`a hăng lăi glăi tơlơi tơ`a tui hơdră “tơ`a ta`, lăi glăi rơguăt”; hơdôm mông jơnum Khoa pơ ala m[s, Jơnum min apăn bruă Khoa pơ ala m[s sit nik tơpă, rơđah, ba glăi bôh tu\ yua; ngă tui mă hră ruah apăn bruă hăng bruă apăn dưi hmâo Khoa pơ ala m[s dêh ]ar ta ruah hăng pơsit.

Ngă truh kih tơlơi gơ`ăm nao dua bơnah: [rô djă bong kjăp tơlơi bơwih [ong huă prong, [rô pơtrut pơđ^ kyar bơwih [ong, GDP amăng thun hơmâo rơbêh 7%

Hăng tơlơi git gai c\râo bruă mơng Ping gah, tơlơi git gai klă mơng Kơnuk kơna, thun 2018, dêh ]ar ta dưi ngă truh hăng rơgao 12 rơnoh pơkă pơđ^ kyar bơwih [ong huă – mơnuih mơnam.

GDP hơmâo 7,08, jing rơnoh lu hloh amăng giăm sa rơwang thun rơgao. Lu tơlơi hmư\ hing yôm, kah hăng prăk hơmâo amăng bruă bơwih [ong hăng dêh ]ar tac\ rơngiao, bruă ba s^ gơnam,…

Tơlơi lăp đing nao hloh le\, khă pơđ^ kyar lu, Việt Nam ăt djă hơnong tơlơi bơwih [ong huă hăng bruă djă bong hơđong mrô blơi yua (CPI), plai [iă mơn huac\ prăk kơnuk kơna, anih anom s^ mdrô chứng khoán ăt hơđong mơn.

Khoa git gai Ping gah dêh ]ar ta ơi Nguyễn Phú Trọng dưi hmâo Khoa pơ ala m[s dêh ]ar ta ruah ngă Khoa mir sir

Hăng mrô hră ple\ tu\ ư lu, amăng tal jơnum lok 6, [ing Khoa pơ ala m[s dêh ]ar ta tal 14 hmâo ruah laih Khoa git gai Ping gah dêh ]ar ta ơi Nguyễn Phú Trọng ngă Khoa mir sir dêh ]ar Việt Nam.

Anai le\ tơlơi kơđi ]ar yôm phăn, djơ\ hăng tơlơi ]ang rơmang mơng mơnuih pơ ala kơ m[s hăng m[s đơ đam dêh ]ar ta.

Amăng tơlơi ră anai, hăng tơlơi tơpă hăng kiăng dưi ngă, bruă Khoa git gai Ping gah ngă Khoa mir sir dêh ]ar amra ngă gal brơi kơ bruă git gai pơtom hiăp amăng lo\n ia ta hăng dêh ]ar ta] rơngiao, hmâo yua kơ lo\n ia, djru hơkru\ đ^, pơđ^ tui pran gơgrong mơng Việt Nam [ơi jar kơmar.

Khoa moa pơ ala mơnuih [on sang dêh ]ar pơsit Hră ngă hro\m abih bang hăng hluh gah Thái Bình Dương (CPTPP), dêh ]ar ta mut hro\m hăng jar kmar jai hrơi dlăm tui

Lơ 12/11/2018, Khoa moa git gai pơ ala mơnuih [on sang dêh ]ar ta pơsit Hră CPTPP hro\m hăng hơdôm pok hră pơ-ar pơko\n dong. Tui hăng Ding jum kơc\ăo bruă hăng tuh pơ alin, CPTPP amra ngă GDP hăng bruă ba s^ gơnam mơng Việt Nam truh thun 2035 đ^ dưm dưm hăng 1,32% laih anun rơbêh 4%.

Bruă pơsit Hră pơkôl CPTPP pơsit tơlơi [uăn mơng dêh ]ar Việt Nam kjăp bruă mut hro\m hăng jar kmar, amăng anun mut hro\m bơwih [ong huă hăng jar kmar le\ bruă yôm, mut hro\m hăng kual s^ mdrô rơngai laih anun hră pơkôl s^ mdrô rơngai tui rơnuk phrâo, pơtrut đ^ bơwih [ong huă – mơnuih mơnam mơng lo\n ia ta tui rơnoh pơkă jar kmar.

Việt Nam pơ phun truh kih Bơkơtuai bơwih [ong ro\ng lo\n tơnah kơ ASEAN thun 2018

Bơkơtuai bơwih [ong ro\ng lo\n tơnah kơ ASEAN thun 2018 (iâu klah ]un le\ WEF ASEAN 2018) hăng tơlơi pia “Hơkru\ măi mok 4.0 le\ pơgi kơdih mơng ASEAN” ngă pơhư\] tơlơi đing nao pha ra mơng jar kơmar.

Việt Nam hmâo laih tơlơi pơ]eh phrâo pơdo\ng tơlơi tô nao rai kơ tơlơi pơmin, kơ tơlơi pơplih phrâo hăng pơ]eh phrâo kơplah wah ASEAN hăng bruă Bơkơtuai tơlơi bơwih [ong Ro\ng lo\n tơnah.

{ing khoa pơ ala nao pơhmư\ mông Bơkơtuai pơsit yôm hơdôm tơlơi ba tơbiă mơng Việt Nam, amăng anun amra ba tơbiă mă ASEAN ngă phun, pơdo\ng hơdôm tơlơi pơkă mơng ASEAN amăng gum hrom lăi pơthâo mrô djă pioh, pơdo\ng bruă tô nao rai hơdôm đang pơdjuai pơ]eh phrâo lo\n ia hăng glông đang pơdjuai mơng đơ đam kual…

Pô pơ]eh phrâo ngă rah Khoa Bơkơtuai bơwih [ong Ro\ng lo\n tơnah Klaus Schwab pơsit, WEF ASEAN 2018 le\ tơlơi truh kih hloh amăng 27 thun pơ phun Bơkơtuai anai.

Bruă pơgang, pơgăn hưp ham [ong kông ngăn, pơgang glăi tơlơi ju\ sat hơmâo pok pơhai ngă klă. Lu khoa moa ngă soh hơmâo arăng bơtơhmal

‘’{u hơmâo anih pơgao lui ôh’’, ‘’[u hơmâo pơgao lui pô hlơi ôh’’ laih anun ‘’[u pơgao lui [ing pơdơi bruă thun tha ôh’’ – gir ngă bruă kơđi ]ar, khut khăt, rơđah rơđông mơng Ping gah, Kơnuk kơna, nao hlâo le\ Khoa git gai Ping gah, Khoa mir sir dêh ]ar ta ơi Nguyễn Phú Trọng hơmâo abih bang Ping gah, mơnuih [on sang, ling tơhan dong yua.

Lu khoa moa [ơi djo\p ding jum, anom bruă tom hăng khoa pơdơi bruă thun tha [udah [ing glăk ngă khoa hơmâo arăng bơtơhmal amăng Ping gah, gong gai kơnuk kơna tom hăng ngă kơđi hình sự.

Amăng 3 thun rơgao, hơmâo rơbêh 60 c\ô khoa yua Kơnuk kơna wai lăng hơmâo ngă kơđi jăm [uah, amăng anun hơmâo 4 c\ô Khoa apăn bruă Ping gah (3 c\ô mơnuih tơbiă anăn mơng Khul apăn bruă Ping gah).

Thun 2018, Ping gah hăng Kơnuk kơna ngă kơđi jăm [uah lu kha moa pơprong, sa, dua c\ô mơnuih le\ ngă khoa kri` gah kông ang hăng ling tơhan.

Le] pơdar amăng tal pơplông abih anih 12 lo\n ia ta thun 2018; sa, dua bôh sang hră kơ[ah tơlơi pơhlôm

Bruă hơdôm mơnuih apăn bruă amăng gơnong bruă pơtô pơhra\m [ơi Hà Giang, Sơn La, Hoà Bình… tek rơwek nao, pơkra puang pơplông amăng tal pơplông mă [a\ng anih 12 lo\n ia ta ngă ara\ng bơngot bơnga` prong biă.

Hơdôm rơtuh tơlơi pơplông dưi pơplih pơkra puang hăng pơđ^ brơi giăm truh puang dlông hloh kơ rim mơta tơlơi pơplông hăng hơdôm hơdră ngă hơgom biă.

Hmâo lu tơlơi pơplông mơng sa puang dưi pơđ^ truh 8 puang đa truh kơ 9 puang. Hrom hăng tơlơi le] pơdar amăng pơplông le\ tơlơi taih amang [ơi sang hră anih hrăm ăt do# jing tơlơi hang tơngia mơng gơnong bruă pơtô pơhra\m.

Hơdôm tơlơi bruă lăp rơngôt anai ru\ đ^ kiăng kơ ta lăng glăi hơdôm bruă mă amăng gơnong bruă pơtô pơhra\m kah hăng tơlơi kiăo tui bôh than prong, tơlơi ngă mưng, [u pư\ hlư\ mơng sa, dua ]ô mơnuih apăn bruă, nai pơtô, am^ ama ]ơđai sang hră.

Ayuh hyiăng [u lăp, ngă răm rai kơtang kơ lu anom bruă, tơring ]ar

Ayuh hyiăng [u lăp ngă huac\ prăk bơwih [ong huă năng ai `u 20.000 klai prăk, ngă 218 c\ô mơnuih djai hăng rơngiă.

Hơjan prong [u kơnong ngă dăo hmua pơdai đôc\ ôh mơ\ ngă lu glông jơlan [ơi hơdôm boh [on prong kah hăng Hà Nội, Đà Nẵng, Hồ Chí Minh, plơi prong Khánh Hoà dăo kơtang, ia rơs^ lip.

Lơm ako\ blan 9/2018, hơjan ia ling dăo ngă lu tơring ]ar [ơi Yu\ pơngo\ dêh ]ar ta lo\n tơhlo\m, pơgăn [u thâo nao rai hăng tơring ]ar pơko\n, jơlan nao rai dun kơtang biă.

Dong mơng hơdôm bruă anai jing brơi [uh, rơngiao mơng yua ayuh hyiăng ngă, bruă yua mơnuih mơnam ngă ăt jing ha bơnah mơn.

Hăng hơdôm boh plơi prong, hơmâo lu tơlơi [u klă amăng bruă c\uk pơkra plơi prong, biă mă `u le\ bruă pơkra amăng bưng pơđoh ia.

Tơlơi đă bôh lông Việt Nam ba glăi laih bôh than prong hăng gru pơđom pioh Park Hang Seo hăng bôh than mơng bruă mă đă bôh lông juăt bruă, hmâo ako# tlôn

Thun 2018 sit nik jing sa thun truh kih prong mơng tơlơi pơplông đă bôh lông Việt Nam hăng 3 tơhnal dưi ngă amăng rơnoh [ơi kual lo\n hăng amăng kual: Gru\p đă bôh lông dêh ]ar Việt Nam dưi hmâo mă laih tơlơi đăo gơnang prong kual ASEAN (AFF Suzuki Cup) tơdơi kơ 10 thun do# tơguan; gru\p đă bôh lông Olympic Việt Nam do\ng tal 4 [ơi ASIAD 2018; gru\p đă bôh lông U23 Việt Nam ngă tơtar hyu laih [ơi kual ASIA Pri đă bôh lông U23 ASIA [ơi Thường Châu (Kha]).

Truh kih mơng bruă đă bôh lông lo\n ia ta hmâo gru pơđôm pioh gru mơng pô pơtô đă bôh lông mơnuih Hàn Quốc – ơi Park Hang Seo, hmâo ba truh laih tơlơi ]ang rơmang, pran jua mut hrom hăng lar hyu tơlơi ư-ang djuai ania truh hăng hơdôm pluh klăk ]ô mơnuih [ôn sang dêh ]ar Việt Nam./. 

Siu H' Mai - Siu H’ Prăk: Pô ]ih pơblang hăng pôr