VOV4.Jarai - Jơnum prong Mi – Triều Tiên hăng Jơnum prong dua bơnah Triều Tiên: Tơhnal gru grua kơ tơlơi rơnuk rơnua kơ Triều Tiên

Tal blung a tơdơi kơ 11 thun, lơ 27/4, Khoa git gai dêh ]ar Triều Tiên hăng Hàn Quốc hmâo laih bruă bưp [ơi Bàn Môn Điếm, hrom hăng dua bruă bưp prong dua bơnah Triều Tiên tơdơi kơ anun (blan 5/2018, blan 9/2018) hăng bruă bưp prong Mi hăng Triều Tiên gru grua lơ 12/6 [ơi Singapore dưi lăng le\ hơdôm gru pơđom pioh gru ru\p đơ đam ro\ng lo\n tơnah thun 2018.

Tơlơi lăi pơto\ng dưi hmâo tơdơi kơ hơdôm bruă jơnum le\ gru klă mơng bơnah anăp nao [u hmâo put ayuh abih bang, rơnuk rơnua, hơđong [ơi Triều Tiên.

ASEAN hăng Khac\ dưi pơkôl ‘’Sa tơlơi pơsit’’ lăi nao Tơlơi pơkă [ơi kual ia rơs^ Ngo\ (COC)

Đ^ pơhiăp [ơi mông Jơnum Khoa Ding jum kual ASEAN – Khac\ gah rơgiao kơ Jơnum Khoa ding jum pơtom hiăp Gru\p hơdôm dêh c\ar kual ASEAN AMM 51 (2/8).

Khoa ding jum pơtom hiăp dêh c\ar Singapore ơi Vivian Balakrishman lăi pơthâo, kual ASEAN hăng Khac\ hơmâo tu\ ư sa tơlơi pơkôl ‘’sa tơlơi pơsit’’ lăi nao Tơlơi pơkă [ơi kual ia rơs^ Ngo\ (COC), jing tơlơi yak nao yôm pơphăn kiăng anăp nao bruă plai [iă ano\ phara.

Dua bơnah ăt tu\ ư hro\m mơ\n hăng hơdôm hơdră bruă phun brơi hơdôm tal pơc\rông sai amăng Tơlơi pơkă [ơi kual ia rơs^ Ngo\ (COC) pơ anăp anai.

Bruă pơgang s^ mdrô ru\ đ^; Tơlơi bơkơdo\ng nao rai bruă s^ mdrô Mi – Kha] kơtang đ^ bơdjơ\ nao tơlơi bơwih [ong ro\ng lo\n tơnah

Khă Mi tơbiă mơng hơdôm tơlơi pơkôl s^ mdrô lu bơnah, samơ\ jơlan gah kơdo\ng tơlơi pơgang gah s^ mdrô ăt dưi mơn hluai tui hơdôm tơlơi pơkôl s^ mdrô k^ pơkôl kah hăng Tơlơi pơkôl gum hrom abih bang hăng pơ plih phrâo găn rơgao Thái Bình Dương (CPTPP); Tơlơi pơkôl (RCEP) ăt glăk [ơ [rư\ giong tui mơn.

Tơlơi pơkôl gum hrom abih bang hăng pơ plih phrâo Thái Bình Dương mă yua mơng lơ 30/12/2018 dưi ]ang rơmang pơjing rai pran mut hrom s^ mdrô mơ-ak klă prong, hmâo 11 bôh dêh ]ar, amăng anun hmâo Việt Nam hăng abih bang noa GDP năng ai `u 10.000 klai dolar Mi, dưm dưm hăng 13% GDP đơ đam ro\ng lo\n tơnah, hơkru\ đ^ pran đăo gơnang kơ tơlơi s^ mdrô mơ-ak klă, amăng mông rơnuk pơgang bruă s^ mdrô glăk ru\ đ^.

Lơ 6/7, tơlơi bơkơdo\ng nao rai gah s^ mdrô Mi hăng Kha] sit nik pơ phun tơdơi kơ hơdôm tơlơi pơkă mă jia noa `u 34 klai dolar Mi mơng Mi pơđam nao gơnam tam dêh ]ar Kha] mă yua. Kha] lom anun mơtăm pơ ala glăi hăng hơdôm rơnoh mă jia tui anun hăng hơdôm gơnam mơng Mi.

Khă dua bơnah hmâo laih tơlơi pơkôl 90 hrơi pơhrư\i tơdơi kơ bruă bưp kơplah wah Khoa mir sir dêh ]ar Mi ơi Donald Trump hăng Khoa mir sir dêh ]ar Kha] ơi Tập Cận Bình gah rơngiao mông Jơnum G20 samơ\ tơlơi bơkơdo\ng nao rai Mi hăng Kha] dưi lăng le\ ăt amra do# hmâo lu tơlơi pơplih tơnap, bơdjơ\ nao gru ru\p bơwih [ong đơ đam ro\ng lo\n tơnah pơ\ anăp anai.

Ngă lơgreo [ơi Paris (Prang) hăng dưi lar hyu djop dêh c\ar kual Mi kô|

Yua mơ\ng [ing mơnuih [u tu\ ư hăng bruă đ^ nua s^ gơnam tam, ngă lơgreo mơ\ng [ing mơnuih ‘’Ao Kơ`^’’ jing tơlơi rung răng kơtang hloh.

Hơdôm rơtuh c\ô mơnuih trun nao ngă lơgreo, lu mơnuih hluai tui phă gơnam tam kah hăng hơdôm gơnam yôm pơ ala kơ dêh c\ar Prang, tơhan pôlih kho\m yua agaih hăng pơgăn [ing mơnuih anai… ngă prung prang djop anih.

Mơmo\t lơ 10/12, Khoa mir sir Prang ơi Emmanuel Macron hơmâo pơhiăp amăng tivi, `u glăm ba hơdôm tơlơi rung răng amăng hơdôm hrơi rơgao [ơi dêh c\ar Prang, laih dơ\ng ba tơbiă lu hơdră pơsir kiăng pơgăn h^ [ing mơnuih ngă lơgreo ‘’Ao kơ`^’’.

Ơi Macron lăi pơthâo dơ\ng kơnuk kơna Prang amra ta` pơphun hơdôm hơdră pơsir kơtang kiăng hro\ trun prăk mă jia kah hăng mơnuih blơi gơnam lu tui do\ng [ơi dêh c\ar Prang…

Bruă ngă lơgreo mơ\ng [ing mơnuih ‘’Ao kơ`^’’ gluh đ^ yua kơ bơrơjah hăng pơcơ\lah ngă kơtang tui kơ mơnuih [on sang dêh c\ar Prang, laih dơ\ng anai le\ tơlơi pơhu\i hlâo kơ djop dêh c\ar kual Mi kô|.

Mi lăi pơto\ng iâu glăi ling tơhan pô mơng Syria

Lơ 19/12 Khoa mir sir dêh ]ar Mi ơi Donald Trump lăi pơto\ng Mi pơ phun iâu glăi ling tơhan gơ`u mơng dêh ]ar Syria yua kơ hmâo blah prai laih Khul Kơnuk kơna Islam [ơi Syria.

Tơlơi lăi pơto\ng anai mơng ơi Trump lom anun mơtăm bưp hơdôm tơlơi gum pơhiăp [u djơ\ hrom.

Khoa moa gưl dlông Ding jum khul ling tơhan Anglê ơi Tabias Allwood amăng hrơi anun mơn lăi le\, Khoa mir sir dêh ]ar Mi soh lăih lom lăi Khul Kơnuk kơna Islam hmâo blah prai [ơi Syria.

Khoa ding jum Khul ling tơhan Mi ơi James Mattis lăi pơto\ng lui bruă. Tơlơi pơsit mơng ơi Trump ăt bưp tơlơi hơngah amăng Khoa pơ ala m[s dêh ]ar Mi mơn.

Khă hnun hai, {irô mă bruă Khoa mir sir dêh ]ar Mi [u ba tơbiă ôh sa hrơi pơkă rơđah kơ bruă iâu glăi ling tơhan.

Rung răng pơtom hiăp [ơi kual Tong wing, Mi pơplih sang anih jưh pơ ala dêh c\ar nao pơ Jerusalem

Rung răng pơtom hiăp [ơi kual Tong wing kơplah wah dêh c\ar Qatar hăng Saudi Arabia,

Dêh c\ar pơlir hơbit kual Arab (UAE), Baranh hăng Êjip, aka [u tơdu ôh amăng thun 2018. Hơdôm dêh c\ar amăng kual ăt do\ pơkơdo\ng glăi dêh c\ar Qatar.

Pơ ala glăi, dêh c\ar Qatar ăt ngă [u hu\i lơi. Dua bơnah hơmâo lu tơlơi bơtơhmal amăng bruă bơwih [ong huă.

Amăng hơdôm hrơi blan giăm abih thun, dêh c\ar Qatar lăi pơthâo amra tơbiă đuăi mơ\ng Gru\p hơdôm dêh c\ar s^ mơdrô ia jâu (OPEC) mơ\ng blan 1/2019.

{u ah gơnah nao ôh tơlơi [u tu\ ư mơ\ng dêh c\ar Palestine hăng lu dêh c\ar amăng rong lo\n tơnah, blan 5/2018, dêh c\ar Mi sit nik pơplih sang anih jưh pơ ala dêh c\ar mơ\ng Tel Aviv nao pơ Jerusalem hăng anai le\ sa amăng lu hơdră pơtom hiăp arăng [u tu\ ư hăng Khoa mir sir Mi ơi Donald Trump thun 2018.

Anai yơh jing akô| pơphun kơ lu tal ngă lơgreo kah hăng bơrơtaih [ơi kual Kơdư Gaza, ngă kơ tơlơi rung răng [ơi kual Trung Đông jai hrơi tơnap tui.

Tơlơi do\p pơdjai mơnuih mă tơlơi pơhing phrâo Saudi Arabia Khashoggi

Ơi Jamal Khashoggi rơngiă theng lơ 2/10 tơdơi kơ mut amăng {irô anih jưh pơ ala kơ dêh ]ar Saudi Arabia [ơi Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ), kiăng ngă hră pơ-ar pơdo# rơkơi bơnai hăng sa ]ô đah kơmơi Thổ Nhĩ Kỳ.

Truh lơ 20/10, Saudi Arabia lăi mơng ơi Khashoggi djai laih tơdơi kơ tơlơi pơtaih amăng [irô anih jưh pơ ala kơ dêh ]ar nai [ơi Istanbul hăng hlâo kơ tơlơi pơgo# mơng jar kơmar, truh lơ 15/11, Anom bruă pơsir kơđi Saudi brơi thâo 11 ]ô mơnuih hmâo tơgu\ kơđi, amăng anun, 5 ]ô mơnuih khom bo\ng glăi hăng tơlơi djai yua kơ bơdjơ\ nao tơlơi anai.

Lơ 16/12, Khoa ]ih pioh gah Sang gum hơbit djop dêh ]ar ơi Antonio Guterres iâu pơthưr sa bruă pel e\p “lăp đăo gơnang” kơ tơlơi do\p pơdjai Khashoggi.

Kơđi akă hmâo tơlơi pơđut anai bơdjơ\ nao truh gru ru\p mơng Saudi Arabia [ơi ro\ng lo\n tơnah.

Pơklaih [ing c\ơđai amăng gru\p đă boh lông Thailan

Bruă pơklaih gru\p đă boh lông anai jing ngă tơnap hloh mơ\ng hlâo adih [ơi dêh c\ar Thailan le\ hơmâo tơlơi dưi lơ\m lơ 10/7.

Abih bang 12 c\ô [ing c\ơđai hăng pô pơtô đă boh lông Thailan hơmâo arăng ba tơbiă rơnuk ăt do\ a`ang găng tơdơi kơ 18 hrơi do\ đom amăng luh tơgu\ lo\n Tham Luang, pơngo\ dêh c\ar Thailan.

Lơ\m pơphun bruă pơklaih [ing mơnuih anai, dêh c\ar Thailan hơmâo iâu giăm 100 c\ô tơhan `u\ ia, tơhan hơdec\ hmar, mơnuih thâo bruă amăng dêh c\ar kah hăng mơ\ng tac\ rơngiao.

Laih dơ\ng hơmâo tơlơi gum djru mơ\ng [ing mơnuih thâo kơhnâo djop dêh c\ar.

Samơ\, ăt hơmâo sa c\ô tơhan amăng gru\p `u\ ia pơsăn drơi pô lơ\m `u\ amăng ia dơlăm nao pơklaih [ing c\ơđai.

Thun 2018, ro\ng lo\n tơnah lăng [uh lu tơlơi truh sat răm

Lo\n pơ pư\ [ơi Japan, hơjan ia ling dăo [ơi dêh ]ar Kha], apui [ong dlai [ơi Mi, Grek, ia rơs^ tơglăk hăng rơdêh por le# trun [ơi Indonesia, pơ]ah bơnư\ drai ia apui lơtr^k [ơi Lao… hơdôm tơlơi ayuh hyiăng [u klă ngă anai ngă hơdôm rơbâo ]ô mơnuih djai hăng rơngiă theng, pơjing rai hơdôm nam ju\ amăng ro\ng lo\n tơnah thun 2018.

Amăng mông anai, bruă Jơnum mơng Sang gum hơbit djop dêh ]ar kơ tơlơi pơplih ayuh hyiăng tal 24 (COP 24) pơ phun mơng lơ 2 -14/12 [ơi Ba Lan hmâo laih bôh tơhnal prong, hăng bruă ba tơbiă hơdôm tơlơi pơkă rơđah, pơgo# bruă gơgrong mơng hơdôm bôh dêh ]ar, pok pơhai hơdôm tơlơi gun amăng bruă ngă tui Tơlơi pơkôl Paris kơ pơplih ayuh hyiăng lo\n adai.

Plang Facebook do\ng [ơi anăp kơ tơlơi rung răng lơ\m [u ngă hơgo\m

Thun 2018 jing sa thun bơwih [ong tơnap kơ Facebook, plang internet arăng yua lu hloh amăng tar [ar rong lo\n tơnah hơmâo truh pơ 2 klai c\ô mơnuih yua.

{u djơ\ kơnong kơ bruă arăng jăm yua kơ mut nao răm amăng anih djă pioh kơ [ing pô yua amăng hrơi blan ple\ hră ruah Khoa mir sir dêh c\ar Mi thun 2016.

Facebook ăt brơi [uh ano\ aka [u klă kiăng ngă hơgo\m hu\i kơ [ing ngă sat mut nao laih dơ\ng mă abih ano\ yôm kơ hơdôm rơtuh c\ô mơnuih.

Tơlơi rung răng anai ngă kơ lu mơnuih lui kah hăng lo\m h^ anăn yua Facebook jai hrơi lu tui.

Ngă kơ 6 c\ô khoa pơdơi bruă, nua prăk hro\ trun kơtang, Khoa git gai plang Facebook kho\m pơhaih đ^ Khoa pơ ala mơnuih [on sang dêh c\ar Mi…

Tơlơi anai yơh ngă kơ thun 2018 jing sa thun bơwih [ong tơnap kơ facebook.

Siu H’ Prăk – Siu Đoan: Pô ]ih pơblang hăng pôr