VOV4.Jarai - 50 thun hlâo adih, amăng mông Ngă yang jôk atâo rơgom Khoa mir sir Hồ Chí Minh, Khoa git gai Ping gah dêh ]ar ta ơi Lê Duẩn hmâo pơđok laih 5 tơlơi [uan ngă giong Gru grua pioh glăi mơng Khoa mir sir Hồ Chí Minh.

Amăng anun lăp đing nao, tơlơi [uan mơng abih bang Ping gah le\: “Djă pioh pran jua mut hrom, pơlir hơbit, tu\ ư hrom amăng Ping gah kah hăng djă pioh asar mơta pô”. 50 thun rơgao, Ping gah hmâo ngă tui laih tơlơi [uan anai hăng ba glăi lu bôh than yôm phăn.

Khă hnun hai, amăng tơlơi ră anai, tơlơi pơdo\ng pơkra Ping gah ăt brơi [uh mơn hơdôm tơlơi Ping gah akă dưi ngă, kiăng hơkru\ đ^, mut hrom kiăng ngă tui Gru grua pioh glăi mơng Wa Hồ.

Amăng Gru grua pioh glăi, ~u hmâo pơtă pơtăn “{ing gih mơng Ping gah dêh ]ar truh pơ\ hơdôm gru\p Ping gah anet khom djă pioh tơlơi mut hrom tu\ ư hrom mơng Ping gah kah hăng djă pioh asar mơta pô”; “Khom djă pioh Ping gah ta klă hiam, khom djơ\ hăng mơnuih git gai, pô hlun mơnă ha pran jua mơng Mơnuih [ôn sang”.

50 thun rơgao, Ping gah ha pran na nao hăng tơlơi pơmin, tơhnal pơkă mơng Wa Hồ hmâo ruah. Jơlan mơ\ lo\n ia nao ăt le\ rơngai djuai ania pơke\ hăng Kơnuk kơna djop mơnuih dưm kơnar.

Amăng pơdo\ng Ping gah, Tơlơi pơtrun pơsit Ping gah mrô 6 (tal 8) lok 2; Tơlơi pơtrun pơsit Ping gah mrô 4 (tal 11 hăng 12) hmâo ba tơbiă hơdôm tơlơi phrâo amăng Ping gah, ngă hiưm hơpă kơ Ping gah sit nik klă hiam, kơja\p kơtang.

Lu tơlơi pơkă mơng Ping gah, tơlơi phiăn Kơnuk kơna bơdjơ\ nao pơgang pơgăn hưp [ong kông ngăn dưi pơdo\ng, mă yua, biă `u le\ hơdôm tơlơi pơkă kơ hơdră pel e\p, lăng tui bruă mơnuih apăn bruă dưi ngă tui.

Ngă tui tơlơi pơtô mơng Wa Hồ “Ping gah le\ pran jua hơd^p mơda, thâo rơgơi”, Ping gah mă tơlơi đăo gơnang mơng mơnuih [ôn sang, tơlơi djơ\ pran jua mơng mơnuih [ôn sang ngă rơnoh pơkă mơng khoa git gai wai lăng.

Nai tha prin Hoàng Chí Bảo, ding kơna hơđăp Khul wai lăng bruă pơblang tơlơi Ping gah dêh ]ar ta pơsit: “Tơlơi đăo gơnang mơng mơnuih [ôn sang hăng Ping gah hơdră pơkă kơnuk kơna” anun le\ kông ngăn yôm phăn kiăng djă pioh hăng ngă tui:

“Wa hmâo pơtă pơtăn blung a le\ bruă mă hăng ană mơnuih yua anun Ping gah ta hmâo abih pran jua kơtang rơbêh kơ 50 thun ngă tui Gru grua pioh glăi mơng ~u kiăng lăng yôm tơlơi abih bang yua kơ bôh tơhnal mơng mơnuih [ôn sang.

Mơng bơwih brơi bruă hơdor tơngiă mơng mơnuih djru ngă hơkru\ đưm, bruă bơwih brơi tơlơi hơd^p mơda gơnam tam, pran jua kơ mơnuih [ôn sang mă bruă. Biă `u ngă tui tơlơi Wa Hồ le\ [u mă jia gah đang hmua kơ neh wa ngă đang hmua.

Bơwih brơi hơdôm mơnuih [un rin [ơi kual ataih, asue\k. 50 thun rơgao, ngă tui Gru grua mơng Wa, Ping gah biă `u đing nao bruă ană mơnuih, pơtô pơhra\m rơnuk hlăk ai hăng bơwih brơi tơlơi pơđ^ kyar, pơplih phrâo mơng đah kơmơi”.

Khă hmâo ngă tui lu tơlơi pơtă pơtăn mơng Wa, khă hnun hai ăt tơpă mơn hơdôm tơlơi Ping gah akă dưi ngă, kiăng hơkru\ đ^ dong, mut hrom kiăng ngă tui Gru grua pioh glăi mơng ~u. Tơdah Jơnum prong tal 6, 7 Ping gah ]râo tơbiă hmâo “ha sa” mơnuih ping gah apăn bruă, hmâo apăn bruă git gai [u klă, pơplih sat.

Jơnum tal 8 jing “sa ]ra\n” mơnuih ping gah apăn bruă, hmâo apăn bruă git gai pơplih sat. Truh jơnum tal 9 [u do# sa ]ra\n ôh mơ\ jing “sa glông jơlan [u anet” mơnuih ping gah apăn bruă hmâo git gai bruă ngă pơplih sat. Truh jơnum tal 10, tơdơi kơ bơkơtuai, Ping gah lăng glăi to\ng lui h^ “sa glông jơlan [u anet” tơbiă mơng Hră ]ih pơkra bruă mă samơ\ [u dưi.

Hră jơnum tal 12 mơng Ping gah ăt ]râo tơbiă mơn: “Ping gah akă sit nik klă hiam kơja\p kơtang”. Hưp [ong kông ngăn pơdah jing bôh tu\ yua gru\p, [u rơđah, [u djơ\, [udah kah hăng Wa iâu le\ “cánh hẩu”… ngă rơngiă pran đăo gơnang mơng mơnuih [ôn sang.

Tơdơi kơ Jơnum prong, Ping gah lăi đ^ pran pơsit bruă kơđi ]ar le\ khom dưi kơdo\ng glăi hưp [ong kông ngăn, dưi pơsir tơlơi “sat mơng lo\n ia” mơng sui hăng anai kiăng mă glăi tơlơi đăo gơnang mơng mơnuih [ôn sang. Pô ]ih tơlơi pơhing phrâo Nhị Lê, Kơ-iăng Khoa hơđăp dăp hơdră Hơdrôm hră Cộng sản lăi le\:

“4 mơta prong hloh, tơlơi do# bơngot mơng Wa mơng hơdôm tơlơi hrom gah pơdo\ng Ping gah, Wa Hồ lăi lok nao lok rai rim mơnuih ping gah apăn bruă “Triang, pơkrem, tơpă, djơ\, mă bruă [u pơmin kơ drơi pô”. Anun le\ pran jua hơkru\ mơng mơnuih ping gah apăn bruă hăng anun ăt le\ tơlơi do# bơngot.

Yua anun, mơng [uh hăng kơnuih le\ Ping gah apăn bruă gong gai tơdah [u dưi djă pioh jơlan nao kơ djuai ania, rim mơnuih ping gah apăn bruă [u dưi djă pioh pran jua hơkru\ thơ amra răm biă, amra ngă rơngiă bruă mă mơng Ping gah le\ tơlơi blung a”.

Bôh nik brơi [uh, mơng ako# rơwang bruă tal 12 truh ră anai, rơbêh kơ 70 ]ô mơnuih apăn bruă, mơnuih ping gah gah Ding jum kơđi ]ar, Gru\p apăn bruă ping gah wai lăng hmâo bơtơhmal tui phiăn Ping gah hăng ba nao phăt kơđi, amăng anun rơđah biă `u tơlơi tơpă, biă `u le\ tơpă amăng Ping gah akă ngă tui tơpă.

Ơi Nguyễn Túc, Ding kơna amăng Gru\p khoa Jơnum min apăn bruă Jơnum min djop djuai ania mơnuih mơnam dêh ]ar Việt Nam pơsit:

“Amra lăi hă mơng hrơi pơplih truh ră anai hrom hăng hơdôm bôh than dưi ngă tơpă lăi hrom le\ [ing ta ăt [u ruă pran jua mơn le\ tơlơi tơpă amăng Ping gah akă dưi ngă tui klă.

Abih bang hơdôm kơđi tơlơi, kơđi prong mơ\ yua kơ Gru\p git gai bruă Ping gah dêh ]ar ]râo ba phrâo rơgao hăng ba tơbiă tơlơi pơsir kâo [uh kơđi hơpă leng kơ hmâo tơlơi klah ]un ngă soh tơlơi pơkă đing nao tơlơi tơpă. Anun le\ amăng Ping gah tơlơi tơpă lu anih anom [u dưi ngă tui tơpă.

{u [ia\ mơnuih dưi jao bruă tu] rơnu] pơplih pô jing sa ơi pơtao ană [ơi sa kual [udah sa mơta bruă mă. Yua anun, mơnuih [ôn sang bơngot biă hăng [u mơ-ak pran jua [ơi anăp tơlơi anun”.

50 thun rơgao, ngă tui tơlơi pơtô mơng Wa, Ping gah mă tơlơi đăo gơnang mơng mơnuih [ôn sang, tơlơi djơ\ pran mơng mơnuih [ôn sang ngă tơhnal pơkă mơng khoa git gai wai lăng.

{ơi anăp tơlơi rơkâo hăng tơlơi pơkă ră anai, pơ]rang mut amăng hơdôm tơlơi akă dưi ngă, Ping gah kiăng hơkru\ đ^ dong, mut hrom kiăng ngă tui Gru grua pioh glăi mơng ~u.

Anun le\, khom djă pioh Ping gah klă hiam, kơja\p kơtang, djơ\ hăng mơnuih git gai, mơnuih ha pran jua mơng mơnuih [ôn sang./.

Siu H’ Prăk: Pô ]ih pơblang