VOV4.Jarai-Mơnuih ping gah ơi Krung Dăm Weo juăt iâu Y Weo thun anai 75 thun, do\ pơ plơi Piơm, tơring kual Đak Đoa, tơring glông Đak Đoa, tơring ]ar Gialai jing mơnuih apăn bruă dơ\ng mơ\ng rơnuk hơkru\ hlâo adih, ră anai tha rơma laih, `u 55 thun ping gah, sa ]ô mơnuih ping gah ba gru hlâo, je\ giăm ană plơi, triăng mă bruă pơtô lăi ană plơi, anun yơh ană plơi pơpu\ biă mă kơ `u.

 

Amăng hơdôm thun ngă bruă hơkru\ hăng djru bruă pơklaih rơngai lo\n ia, `u hing ang hơmâo kơnuk kơna pơpu\ miđai yom pơphăn biă mă laih anun tơl Khua mir sir hơđăp ơi Nguyễn Minh Triết hlăk do\ mă bruă weh nao ]uă pơ sang `u mơtam.

 

{rô djơ\ hơdor glăi 88 thun hrơi ako\ pơdong ping gah Việt Nam, A Dơng pô mă tơlơi pơhing gong phun jua pơhiăp Việt Nam do\ [ơi kual }ư\ siăng, hơmâo tơlơi ]ih ră ruai kơ sa ]ô ană gah djuai ania Bahnar ba jơlan hlâo tong ten hăng Ping gah, hăng Wa Hồ.

 

Ơi Krung Dăm Weo hăng tơ]ô đah rơkơi `u

 

Tơkeng thun 1943, amăng sang ano\ [un rin, hơmâo 4 ]ô adơi amai adơi ayong pơ Kông ]ro, Gialai, dơ\ng mơ\ng anet mơtam ơi Krung Dăm Weo, tu\ lu tơlơi kơ[ah kơ drơi jăn.

 

Aka buă 10 thun ôh, am^ `u rơngiă h^, ama `u [ing Prang mă nao ngă bruă apah, anun adơi ayong ơi Krung Dăm Weo [u hơmâo anih ưh gơnang, tơdruă adơi ayong gơ`u hrưn đ^ mă bruă, lăng ba rông [ing adơi đeh, tơlơi hơdip mơda tơnap biă mă.

 

R^m hrơi [uh [ing Prang kơtư\ juă ană plơi, anun yơh pran jua `u hil kơtang tit [ing ayăt Prang.

 

Lơ\m 12 thun, Y Weo bưp tơhan hơkru\ pơtô, `u hlong kiăo tui mơtam, ngă tơhan Việt Minh blah ayăt.

 

Ơi Krung Dăm Weo hok mơak hăng ană tơ]ô jum dar

 

Sa ]ô tơdăm ngek djai am^ mơ\ng mơda, mă bruă hur har biă mă, hơde] hmar amăng bruă mă, djop bruă jao ngă pơgiong soh, kah hăng ba hră pơ-ar tơlơi pơhing hơgom, pơtruh brơi tơlơi pơhing, pơdu\ brơi gơnam, pơgang tơlơi hơgom kơ tơhan hơkru\ mă bruă amăng anih ayăt do\. Ơi Y Weo ră ruai:

 

‘’Hlăk anun, ayăt Prang nao pơpă hă, `u ngă sat kơ ană plơi, ]uh sang rung, phă pơrai sang do\, mă pơgo\ ană plơi, biă mă `u truh bơyan hơpuă yuă `u mă [ing đah rơkơi nao mă bruă kơ gơ`u, ngă kli kla, [u brơi do\ pơ sang tơju\ pla, ngă hmua pơdai ôh; [ing tơdăm kjăp drơi jăn pran jua hă gơ`u mă nao ngă tơhan, djop bruă kiăng ngă bơtơnap kơ kual Dap kơdư ]ư\ siăng soh’’.

 

15 thun, tơdăm ngek Krung Dăm Weo dưi mut ngă tơhan hơkru\, hơmâo anăn gah tơhan mrô 50, tơhan tơring ]ar Gialai.

 

Lơ\m ako\ pơdong puih tơhan QK6 hlâo adih hơmâo tơring ]ar Lâm Đồng, Daklak, Bình Thuận, Ninh Thuận hăng kual pơngo\ tơring ]ar Đồng Nai, Krung Dăm Weo arăng jao bruă B Trưởng mơ\ng sa boh puih Sư đoàn 321, QK6, nao blah [ơi kual dơnung }ư\ siăng prong rơhaih.

 

Thun 1961, lơ\m 18 thun, ơi Krung Dăm Weo dưi mut ping gah Việt Nam. Kơsung blah [ơi lu tơdron blah, rơka rơka] djơ\ boh phao ăt buă drơi jăn, thun 1967, `u khom nao pơ kual gah kơdư (tong keng) pioh pơjrao tơlơi ruă hăng hrăm hră.

 

Truh thun 1972, `u glăi pơ Gialai dơ\ng, mut hrom blah amăng thun blan kual ]ư\ siăng blah wang truh kơ thun pơklaih rơngai.

 

Hơdor glăi rơnuk blah ngă hing ang, blah hăng ayăt Mi, ơi Krung Dăm Weo pơ-ư pơ-ang biă mă:

 

‘’Lơ 20/3/1961 kâo mut ping gah dêh ]ar Việt Nam, anai le\ tơlơi mơak prong biă mă, tơlơi mơak tal dua dơ\ng thun 1965 dưi tu\ mă tơlơi bơni hăng Miđai ling tơhan mrô II, kâo le\ mơak prong yua Wa Hồ mơtam pô k^ hră bơni.

 

Tơdơi kơ thun pơklaih rơngai mơak biă mă, hơmâo Khua mir sir Nguyễn Minh Triết rai ]uă tơl sang thun 2009, hlăk anun `u glăk ngă khua mir sir, tal nao ]uă Gialai hlong weh ]uă sang ano\ kâo.

 

Bưp glăi gơyut gơyâo mơak prong biă mă, mă tơngan nao rai, lơ\m [uh `u rai, kâo iâu mơtam ‘’Ayong Sáu! ~u lăi glăi Y Weo, Y Weo mơak biă mă…’’.

 

Tơdơi kơ pơklaih rơngai kual Dơnung, lo\n ia ta pơlir jing sa thun 1975, ơi Krung Dăm Weo, ngă lu bruă mă, dơ\ng mơ\ng ngă khua khul tơdăm dra hlăk ai, khul mơnuih ngă hmua, truh kơ bruă Khua anom pơtô mơnuih [on sang mơ\ng ping gah tơring ]ar.

 

Sa ]ô mơnuih ngă bruă tơpă, bruă hơge\t jao `u ngă giong soh. Hlăk ngă kơ-iăng khua tơdăm dra mut phung tơring ]ar Gialai, laih anun ngă khua khul mơnuih ngă hmua, `u jak iâu hlăk ai nao ]ông jơnah ngă hmua 23 rơbâo ektar, hmua ia, pok prong plah anom bruă pla ]e Bàu Kạn, ia Nueng…

 

Jak iâu mơnuih [on sang Bahnar, Jarai pơdong plơi phrâo do\ hơđong dong kjăp, pơtô brơi ]em rông hlô mơnong, ngă hmua pla pơjing, hmua ia…

 

Yua kơ anun, tơlơi hơdip mơda lu sang ano\ dưi pơklaih mơ\ng tơlơi ư\ rơpa, pơluk mơgu, hmư\ hiăp `u pơtô ba, djơ\ jơlan hơdră ping gah kơnuk kơna pơtrun.

 

Lơ\m arăng ruah ngă khua anom pơtô mơnuih [on sang mơ\ng ping gah tơring ]ar Gialai, `u pô hur har pơtô ba tơlơi pơmin, djru ană plơi thâo hluh tơlơi pơmin sat mơ\ng [ing Fulrô, e\p mơne] phă pơrai lo\n ia ta.

 

Na nao hơdôm thun [ing ayăt pơ anăn ‘’Tin lành Đêgar’’, plư mơnuih [on sang, pơ]ut [ing alah mă bruă, puăi sat kơ ping gah, kơnuk kơna ta laih anun jak iâu ană plơi pla nao ngă lơgreo, rung răng kơđi ]ar hlâo adih, kah ania pơpha djuai [ơi kual Dap kơdư ]ư\ siăng.

 

{u ah gơnah hrơi hăng mlam ôh, adai hơjan [udah pơđiă hai, `u hrom hăng [ing khua mua nao truh pơ djop plơi pla, anih hơmâo tơlơi rung răng [ơi Gialai pioh pơtô lăi, pơblang rơđah kơ ană plơi pla thâo bruă djơ\, tơlơi dlăi mơ\ng [ing soh sat pơblư\ lo\n ia pô juăt hyu pơsur, kiăng [ing jrôk jơlan pơwơ\t glăi hăng sang ano\, plơi pla pô.

 

Ơi Rơma, mơnuih mă bruă anom pơtô mơnuih [on sang mơ\ng ping gah tơring glông Đak Đoa, tơring ]ar Gialai, lăi pơtong:

 

‘’Mơnuih [on sang pơ-ư pơ-ang biă mă kơ ơi Weo, sa ]ô mơnuih ping gah hing ang biă mă, lăp ih ah mơn, `u hrăm lu thâo jum, je\ giăm ană plơi.

 

~u  hur har biă mă djru ako\ pơdong ping gah, gong gai kơnuk kơna hăng abih pran jua `u, mă bruă [uh ba mơtam.

 

Djop bruă anet prong amăng tơring glông `u gleng nao soh, pơtô lăi. Sang ano\ gơ`u ăt ba jơlan hlâo, ană bă hrăm hră truh kih, hơmâo bruă mă’’.

 

Truh ră anai, 75 thun laih, khă thun tha rơma, pran jua pơ-ai buai, nam rơka hơđăp ruă nao, ruă rai, samơ\ hăng pran jua sa ]ô mơnuih ping gah, giăm 57 thun ping gah, `u ăt [u pơdơi ôh.

 

Ơi Weo lăi le\: ‘’Plơi pla do\ [un rin đô], mơnuih [on sang do\ tơnap tap lu, mơnuih ping gah hiư\m thâo pơdơi koh’’.

 

Yua kơ anun, `u ăt pơtô lăi, pơtrut ană plơi pơđ^ kyar bơwih [ong huă, lui rơmo\n ako\n rin, lui h^ tơlơi pơlu\k mơgu đưm đă, tơlơi ngă yang rơbang, djă hla tơpa gai;

 

 ako\ pơdong tơlơi hơdip mơda phrâo, pơtô lăi ană tơ]ô hrăm hră pơar, anăm hơngah ôh nao ngă tơhan, anăm ngă bruă soh glăi tơlơi phiăn. Ơi  Weo lăi dơ\ng:

 

‘’Truh 60 thun kâo pơdơi abih thun bruă, glăi do\ pơ plơi Piơm. Samơ\ plơi pla do\ [un rin đô], mơnuih [on sang tơnap tap lu, hiư\m thâo hơđong pran jua pơdơi pơdă.

 

Kâo le\ mơnuih ping gah, khom ba jơlan hlâo, wai lăng mơnuih tha rơma, khul tơhan hơđăp, jak iâu ană plơi pla pơđ^ kyar bơwih [ong huă, pla a`ăm pơtam, pla kơphê, ]em rông hlô mơnong….pơtrut ană tơ]ô nao ngă tơhan.

 

Lui h^ tơlơi phiăn pơluk mơgu hơđăp, tơlơi ngă yang rơbang, djă hla tơpa gai, ako\ pơdong tơlơi hơdip phrâo.

 

Yua anun plơi Piơm bơblih [iă laih, mơnuih [on sang thâo gum pơgôp, [u ngă tơlơi soh glăi ôh’’.

 

Jing sa ]ô mơnuih ping gah, ơi Krung Dăm Weo thâo hluh rơđah tơlơi djru kơ bruă ako\ pơdong kơnuk kơna, pơđ^ kyar mơnuih ping gah, biă mă `u amăng kual plơi pla mơnuih djuai ania [iă.

 

Amăng hơdôm thun do\ mă bruă, wơ\t hăng mông pơdơi abih thun bruă laih, `u [uh hăng lăi pơthâo lu hlăk ai nao hrăm gru đưm ping gah, jing mơnuih hơmâo tơlơi hơdip tơpă, pran jua hiam kah `u lăi pơthâo hăng ping gah.

 

 H’Yao, sa ]ô mơnuih ping gah phrâo plơi Piơm, tơring kual Đak Đoa, tơring ]ar Gialai lăi:

 

‘’Ơi Weo je\ giăm hăng ană plơi biă mă, `u krăo lăng dơ\ng mơ\ng bruă anet, na nao pơtô lăi, pơ]râo ba kơ ană amôn thâo bruă hiam, tơlơi djơ\, `u yơh sa ]ô mơnuih ping gah tơpă biă mă.

 

Wơ\t amăng bruă pơđ^ kyar ping gah phrâo, `u hur har biă mă pơtô brơi gơmơi mut ping gah, djru hrom bruă man pơdong plơi pla, lo\n ia’’.

 

{u anăm yap ba ôh, miđai, hră bơni yom mơ\ng Ping gah, kơnuk kơna [ơk kơ ơi tha, sa ]ô mơnuih ping gah rơbêh 55 thun anai, tơlơi mơak prong hloh le\ hơmâo mơnuih [on sang khăp pơpu\.

 

~u lăi pơthâo, anun jing sa tơlơi bơni prong biă mă mơ\ng sa ]ô mơnuih ngă bruă hơkru\. Ơi Krung Dăm Weo lăp jing sa ]ô ană Bahnar tong ten, khin hơtai, jing gru kơ tơlơi hơdip tơpă, mă bruă yua kơ djuai ania aset kual Dap kơdư ]ư\ siăng kiăo tui Ping gah, Wa Hồ.

 

A Dơng pô ]ih-Nay Jek : Pơblang hăng pôr