Tơlơi ]ih 1: Ayuh hyiăng adai bơblih [u djơ\ ano\-Mơnuih ngă hmua sư\ rơbư\
VOV4.Jarai-Bơblih ayuh hyiăng lo\n tơnah hăng tơlơi pơglăi prong biă mă kơ bruă ngă hmua pla pơjing [ơi kual }ư\ siăng:
Thun hlâo adai pơ-iă kơtang amăng bơyan hơjan; Thun anai adai hơjan na nao amăng bơyan không mơtam.
Ano\ bơblih [u le# ano\ mơng ayuh hyiăng adai ngă bơbe] prong biă mă kơ bruă ngă hmua pla pơjing.
Mơnuih ngă hmua pla kơphê, tiu, boh [ơr, sầu riêng…kah hăng glăk ngă wăn [ai lông pran jua hăng adai aka [u thâo mơn djơ\ hă soh.
Đang tiu, đang boh sầu riêng glăk mơtah mơda mơ\ pung kơ hơmâo hlăt kman ngă laih anun djai ha amăng ple\; abih bang đang boh [ơr, hmua đang boh `ông glăk bơnga mơ\ hơmâo hơjan bơyan phang luh abih [hiao.
{ơi anăp kơ tơlơi răm [ăm anai, jai hrơi kơtang tui kơ bruă ngă hmua pla pơjing, gong gai kơnuk kơna hăng lu anom bruă ngă hiư\m pă kiăng bong glăi hăng ano\ bơblih ayuh hyiăng?
Khul mă tơlơi pơhing phrâo Gong phun jua pơhiăp dêh ]ar Việt Nam do\ [ơi kual }ư\ siăng hơmâo tơlơi ]ih lăi nao kơ tơlơi anun hăng lu tơlơi ]ih anăn ‘’Ano\ bơblih ayuh hyiăng lo\n adai kual }ư\ siăng: Mơnuih ngă hmua thu hang [ơi [o# mơta’’.
Hơjan bơyan phang ngă kơ tiu [ơi Daklak djai lu
Adai bơblih [u le# ano\ hơmâo dong mơng ako\ thun anai, hăng lu wơ\t hơjan hlim amăng bơyan phang [u phyaih hơmâo ôh [ơi kual }ư\ siăng.
Hơjan ngă răm [ăm djop hmua phun pla sui thun kah hăng kơphê, tiu, boh [ơr, sầu riêng hăng lu mơta phun pla [iă hrơi pơko\n.
Ano\ pơ[uh rơđah le\ hơdôm rơbâo ektar đang tiu [ơi hơdôm tơring glông kual pơyu\ tơring ]ar Daklak djai h^.
Tal blung a hơmâo pơmao sat Phytopthora, ngă hơdôm rơtuh ektar sầu riêng djai
{ơi anăp đang tiu 700 gok glăk amăng bơyan pe\ boh djai krô h^ pôt, ayong Đào Xuân Hùng, pơ thôn 2 A, să Ea Ô, tơring glông Ea Kar, ruă pran jua biă mă, `u lăi:
‘’Tiu djai abih 500 phun laih. Ră anai, adai pơ-iă jai kraih `u djai h^ lu. Lơ\m adai hơjan angin, hơmâo kman, arong aroa], sang ano\ blơi lu mơta ia jrao ru\ pơgang glăi đang tiu do\ glăi samơ\ ăt [u dưi lơi’’.
Bơ sang ano\ amai Nguyễn Thị Tâm, pơ thôn 1, să Ea Lai, tơring glông Mdrak, răm rai hơdôm klai prăk yua đang tiu gơ`u djai abih tơdơi kơ tal adai hơjan sui hrơi, amăng bơyan không, `u lăi:
‘’Yua kơ hơjan hlim amăng bơyan phang anun tiu djai abih. Răm [ăm prăk tuh pơ alin truh rơbêh ha klai prăk, tơdơi anai tơdah dưi ]an prăk dong, ngă glăi, sang ano\ amra [u pla tiu dong tah, amra pla boh [ơr dong [udah boh sầu riêng hăng phun pla pơko\n’’.
Wơ\t amai Tâm pơmin ]i bơblih pla phun boh troh. ~u ăt [u thâo lơi, lu sang ano\ pla phun boh troh pơko\n amăng kual }ư\ siăng, ăt răm rai djơh hăng gơ`u mơn, yua adai hơjan [u djơ\ ano\ ngă.
Kual }ư\ siăng bơyan pe\ boh `ông rơngiă rơngio\m lu biă
Kah hăng đang boh [ơr 3 ektar mơng sang ano\ ơi Bành Việt Tùng thôn 4, să Ea Kpam, tơring glông }ư\ Mgar, tơring ]ar Daklak, r^m thun juăt pe\ boh hơmâo 15 tơn, s^ mơdrô pơhrui glăi rơbêh 1 klai prăk, samơ\ thun anai [u hơmâo pơhrui glăi ôh:
‘’Kah hăng thun hlâo adai pơ-iă, thun anai adai hơjan dong mơng ako\ thun, boh [ơr Booth le\ [u anăm bong ôh hăng ano\ bơblih anun mơng bơyan adai.
Glăk bơnga mơ\ hơmâo hơjan răm abih yơh. Djop hmua amăng tơring glông lêng kơ djơ\ ia hơjan ako\ bơyan soh, anun mơnuih ngă hmua thun anai lu sang ano\ [u hơmâo boh [ơr pe\ s^ ôh’’.
{u djơ\ kơnong hơjăn phun boh [ơr ôh, giăm 500 ektar đang boh sầu riêng pơ tơring glông Krông Pa], tơring ]ar Daklak ăt bơbe] yua mơn hơjan [u le# ano\, amăng anun 150 ektar djai abih.
Rơbêh 30 thun pla boh sầu riêng, anai le\ tal blung a arăng [uh tơlơi hling hlang anai, ơi Hoàng Viết Hiến pơ tơring kual Phước An bơngơ\t biă mă:
‘’Tal blung a `u djai ngă pe` hla mơda, laih anun khiă hla tha, than krô tui h^ laih anun djai abih wơ\t phun mơtam, kơtang le\ hla luh abih.
Hơdôm wơ\t iâu [ing kỹ sư glăi tuh jrao [ơi phun, pruih [ơi hla ăt [u dưi lơi. {uh rơđah răm rai kơtang biă mă. Đang boh sầu riêng gơmơi hơmâo 76 phun, thun hlâo pe\ boh hơmâo 40 tơn, prăk s^ hơdôm klai [ơ\i’’.
Phun boh `ông [udah boh đao ta juăt lăi, djuai phun pla amu` biă mă dưi bong glăi hăng ano\ bơblih ayuh hyiăng samơ\ thun anai tar [ar amăng kual }ư\ siăng rơngiă rơngiom abih wơ\t hăng kual dơnung ngo\ hnun mơn.
Tơring ]ar Daknông hơmâo rơbêh 1500 ektar đang boh `ông, samơ\ mơboh kơnong dưm dưm 1/3 pơkă hăng hlâo adih.
Phun `u amăng bơyan không, phun boh `ông glăk bơnga mơ\ hơmâo hơjan, ngă kơ phun `u mơboh [iă đô].
{ơi 3 boh tơring glông gah dơnung tơring ]ar Lâm Đồng arong [uăi hơ`ueng hăng kman eh tlan ko# ngă, hơdôm rơbâo ektar phun boh `ông djai krô, răm [ăm yap hăng prăk truh 850 klai prăk.
Lu đang boh [ơr juăt pơhrui lu klai prăk răm [ăm mơn yua hơjan bơyan phang
Lăng kơ đang boh `ông 3 ektar priâo kơ than, yă Lê Thị Kim Lan pơ tơring kual Mađagui, tơring glông Dă Huoai ol kơdol lăi:
‘’Phrâo tuh pơ alin jik pơ agaih đô], pơgang tong ten biă mă kiăng plai [iă arong aroa] pơ]ram. Ta ngă djơ\ tui anun baih, [u thâo ôh yua adai ayuh hyiăng hă [udah yua kman arong aroa] pô ngă rai. Ră anai, than krô, phun djai abih’’.
{ơi plơi prong Đà Lạt mơtam, anih anom ayuh hyiăng rơ-ơ\ rơ-io\m djơ\ hăng bruă pla a`ăm pơtam, bơnga, boh troh, hơbơi pơtơi, hơdôm thun giăm anai hơmâo na nao ayuh hyiăng lo\n adai ngă [u djơ\ ano\.
Hmư\ lăi, anih anom rơ-ơ\, adai rơ-ơ\ mơak djo\p bơyan, samơ\ Đà Lạt giăm anai ayuh hyiăng đ^ truh 27 đo# C.
Hơjan pler, ia ling dăo hăng lu mơta kman arong aroa] ngă kơ phun pla. Ơi Lê Quốc Dũng do\ pơ phường 7, plơi prong Đà Lạt brơi thâo:
‘’Kâo do\ [ơi Đà Lạt rơbêh 40 thun hăng anai, [uh ano\ bơblih ayuh hyiăng lo\n glai adai rơhuông rơđah biă mă laih anun `u bơbe] djơ\ prong biă mă kơ mơnuih ngă hmua pla pơjing.
Sit hơmâo hơjan hơjan lu đơi, sit pơ-iă anai pơ-iă kơtang tit. Blan 6 rơgao. Đà Lạt adai pơ-iă kah hăng anih pơko\n mơn, tơl sang ano\ khom mă yua măi pưh ho\u.
{ơi ano\ `u amăng thun tăp năng hyu hơduah r^m tơdjôh ia pioh pruih kơ đang a`ăm, samơ\ laih ru\ pơ hơdip đang a`ăm, adai phoa hơjan dong yơh, hơjan pler ia dor h^ pôt.
Laih dong hơmâo djuai arong aroa] hling hlang biă mă, ba wơ\t pơmao sat. {ing mơnuih rơgơi kơhnâo lăi anai le\ adai ayuh hyiăng ngă’’.
Nay Jek: Pô ]ih hăng pôr
Viết bình luận