VOV4. Jarai- Ama\ng hơdôm hrơi anai, sui 45 thun ha\ng anai, ha\ng pran jua gir run ‘’ Trường Sơn pơblih pô- Pô Kô gir  run đ^, pơblah pơrai ayăt roh, pơklaih rơngai lon Đa\k Tô’’, mơnuih [ôn sang djo\p djuai ania [ia\ tơring ]ar Kontum, laih anun khul ling tơhan pơblah ktang hơmâo iâu pơthưr pran htai ana\ mơnuih, dram gơnam pơblah pơrai puih kđông Đa\k Tô- Tân Cảnh, anih ayăt Mi- Ngụy dưi lăng le\ ‘’Rơgong pơsơi pơsa\’’ gah kual kdưr }ư\ Siăng.

45 thun tơdơi hrơi pơklaih rơngai, kual lon apui, amrom, phao ktuang, boh [ôm, min, laih anun ayuh jrao hret thun hpă, ră anai jing đang bơnga [âu bơngưi, hơmâo đang kyâo boh troh mih. {ơi yu\ anai [ing ta nao ]ua\ hro\m tơlơi pơblih phrâo kual lon Đa\k Tô kh^n htai rơgao 45 thun pơklaih rơngai.

Rơgao pơblah dưi Đăk Tô- Tân Cảnh lơm lơ 24/4/1972, kual lon Đăk Tô, tơring ]ar Kontum jing h^ anih hkru\ ta, anih pơke\ yôm hăng Hạ Lào, Ngo\ Kdưr dêh ]ar Kur, jing jơlan pơdu\ pơgiăng gơnam tam mơng kual yu\ Trường Sơn nao pơ\ kual Ngo\ Trường Sơn.

Đăk Tô jing h^ anih pre lui hlâo, hơmâo tơlơi gum gôp mơng mơnuih [ôn sang, ling tơhan ta.

Ba mơnuih thâo rơgơi, gơnam tam, phao ktuang mơng tơhan ta nao ksung blah kual dơnung, ba glăi tơli dưi ayăt roh 3 thun tơdơi kơ anun.

Pơđ^ kyar tơlơi gru groa đưm đă ră hlâo hkru\ ta, ama\ng hơdôm ako\ thun phrâo pơklaih rơngai, Đăk Tô jing anih ano\m tơring glông ngă lăng hlâo kơ tơring ]ar Gialai- Kontum hmư\ hing  jơlan hdră; nao j^ jah hơmua ngă pơdai ia, ako\ pơdơng hơp tac să, ngă tui tơlơi jao 100….

Laih anun hrim thun bơyan hpă, Ping gah, go\ng gai plơi pla, khul ling tơhan, mơnuih [ôn sang tơring glông Đăk Tô leng pơdah rai pran jua thâo gum gôp, sa pran sa jua man pơdơng tơring glông jai hrơi pơđ^ kyar.

Pơ ư pơ ang ako\ pơdơng glăi hling hlang kual lon ba ha\ng apui, phao ktuang Đăk Tô kh^n htai, ơi Trịnh Quang Vinh, 73 thun, do\ [ơi kho#i 7, tơring kual Đăt Tô brơi thâo tui anai:

‘’ {o# mơta Đăk Tô pơ blih phrâo bia\ mă.

Pưk sang, jơlan glông hiam kjăp bia\ mă.

Jơlan pơkra ha\ng [ê tông, ktăk drong kơ su abih băng leng pơkra hiam soh.

Tơlơi hd^p mơda pơblih phrâo trơi pơđao yâo mơak. Pơ hrui glăi prăk kak thun anai lu hloh kơ thun hlâo adih. Tơlơi hd^p mda sang ano\ hđong kjăp’’.

Hlơi pơ nao laih [ơi kual kdưr, kual dơnung dêh ]ar ta, găn nao jơlan amur Hồ Chí Minh, găn nao Tân Cảnh, [ơi anai sui 45 thun ha\ng anai, jing anih ano\m hkru\ E42, anih puih kđông phun  Đăk Tô – Tân Cảnh kơ ayăt Mi- Ngụy, hơmâo pơ\ ana\n brơi ‘’ Rơgong pơsơi pơsa\’’ kual kdưr }ư\ Siăng, năng ai hơmâo tơlơi tơ`a bla lăng mơn:

Anih pơblah ngă ktang kt^t [ơi hpă ba\ hăng kyâo mơtah thir thar đang kơ su, kơ phê, đang kyâo boh troh? Să Tân Cảnh kư Đăk Tô hrơi anai jing anih man pdơng plơi pla phrâo.

Rơnuch thun 2015, ping gah, go\ng gai plơi pla laih anun rơbeh 5.000 ]ô mơnuih [ôn sang mơng 12 djuai ania [ia\ adơi ayo\ng, man pơdơng rai plơi pla phrâo ta` hloh tơlơi pơkă 5 thun, tui ha\ng tơlơi pơkă hlâo.

Pơhrui glăi prăk kak hrim thun, sa ]ô ana\ mơnuih [ơi anai rơbeh 26 klăk prăk; mrô mơnuih [un rin hro\ do\ glăi 6,3%.

Mơak hloh dơng le\, hrim pô mơnuih thâo gir run mă pô, kah ha\ng tơlơi gơgrong mă pô ama\ng tơlơi pơđ^ kyar [ơi kual tuh drah pơ]ah asar, [le\ ia ha#u pơ hang mơng abih ba\ng mơnuih [ôn sang, hrim ]ô khoa mua [ơi anai.

Do\ hduah pơmin na nao, kiăng ngă brơi Tân Cảnh pơđ^ kyar ktang, kjăp hđong, ơi A Chiến, khua g^t gai [irô jơnum min mơnuih ôn sang să Tân Cảnh brơi thâo tui anai:

‘’ Plơi pla anai hlăk girc run iâu pơ thưr neh met wa ako\ pơdơng hơp tac să, Tổ hơp tăc, laih anun ba pơtum glăi lon, kiăng pơhrui glăi prăk kak lu ama\ng sa blah lon.

Kho\m nga\ tui na nao, anun le\ lon glai adai rơhuông.

Lon glai adai rơhuông plơi pla, laih anun lon glai ama\ng tơlơi mă bruă, bơwih [o\’ng huă’’.

Plơi pala Đăk Tô gah yu\ hla kơ man pơdơng plơi pla phrâo, hlăk pơblih phrâo tui hrim hrơi, boh tơhnal kah ha\ng 2 boh să, Tân Cảnh ha\ng Diên Bình, dưi tu\ ư man pơdơng gio\ng plơi pla phrâo.

Bơ kơ tring kual, hdră man pơdơng plơi prong rơgơi, man pơdơng apui lơ trik ngă bơnga], pơkra jơlan tuh ha\ng [ê tông hiam kjăp, ama\ng djo\p anih ano\m jơlan asuek, mơnuih [ôn sang man pơdơng dik dăk mơak mơai.

Tring kual Đăk Tô gir run man pơdơng gio\ng tui tơlơi pơkă mrô 4 truh thun 2020.

Thun blan laih rơgao, pơhrui glăi prăk kak mơnuih [ôn sang tring kual anai giăm 40 klăk prăk/sa ]ô mơnuih.

Mrô sang ano\ mơnuih [un rin trun do\ 3,7%, pưk sang, jơlan glông man pơdơng hro\m tơđar, [u pơdơi ôh pơđ^ kyar ha\ng pok tui prong.

Ơi Nguyễn Xinh, khoa g^t gai ping gah tơring glông Đăk Tô brơi thâo, hro\m ha\ng boh tơhnal ba glăi, tơring glông thâo hluh rơđah tơlơi lông lăng, hlăk brơi rai ama\ng rơnuk pơđ^ kyar phrâo, hơmâo jơlan hdră djơ\, kiăng găn gao h^:

‘’Djơh ha\ng tơring glông Đăt Tô, rơngiao kơ sa dua să tơnăp tap, kho\m hơmâo tơlơi djru mơng kơnuk kơna ta, do\ glăi [ing gơmơi hơmâo pơs^t, kho\m iâu pơthưr abih ba\ng mơnuih [ôn sang gir run mă pô, gir run ama\ng tơlơi mă bruă.

Tơring glông ăt pơs^t, mơnuih mă bruă ama\ng tơring glông aka\ thâo đơi mơn, yua kơ anun kho\m hơmâo jơlan hdră iâu pơthưr hơdôm sang s^ mdrô rai tuh pơ alin, brơi rai jơlan hdră rơhaih rơhuông tuh pơ alin. Ră anai gơnam hơmâo hđăp, kia\ng hơmâo lon glai adai rơhuông’’.

Pơt glăi Đăk Tô 45 thun tơdơi hrơi pơklaih rơngai, djơ\ hrơi ngă lơphet 42 thun pơklaih rơngai abih băng kual dơnung, pơlir truh kih lon ia, gah yu\ gong kut pơ blah dưi Đăt Tô- Tân Cảnh glông đ^ pơ\ adai rơng^t blan 4 tơlơi đưm đă ră hlâo, ba\ hla kơ bơnga, hro\m ha\ng tơlơi klao mơak trơi pơđao yâo mơak, [uh rơđah tơlơi rơnuk rơnua, rơngai pô, hro\m ha\ng tơlơi gir run bơnah hră pơar phrâo, ama\ng tơlơi man pơdơng ha\ng pơđ^ kyar.

Rơluch Xuân: Pô ]ih ha\ng pôr