VOV4.Jarai - Amăng hơdôm blan giăm anai, bruă wai lăng hăng pơgang ba [ing c\ơđai tu\ yua biă, pơhlôm tơlơi dưi kơ [ing c\ơđai hăng mut hro\m hăng jar kmar.

Tơlơi phiăn [ing c\ơđai 2016 ăt ngă giong tơlơi phiăn hăng hơdră djru kơ mơnuih mơnam bơdjơ\ nao [ing c\ơđai. Jơlan hơdră dêh ]ar djru [ing c\ơđai rơwang thun 2012 – 2020 hơmâo hơdră ngă bruă rơđah rơđông, tuh pơ alin djru [ing c\ơđai anăp nao hơdră ngă bruă abih bang kơ [ing c\ơđai.

Khă hnun ăt do\ hơmâo mơn tơlơi tơnap tap, lông lăng amăng bruă wai lăng, pơgang ba [ing c\ơđai. Yua anun, wai pơgang, lăng ba [ing c\ơđai kiăng abih bang anom bruă hăng tơlơi gơgrong bruă kơ hơjăn pô hlơi drơi hơpă ôh.

{u [iă ôh [ing c\ơđai mơng hrơi phrâo tơkeng arăng pơklaih lui yua kơ tơlơi soh mơng am^ ama. C|ơđai arăng taih amang, arăng pơgô| mă bruă, rơka rơkac\, djai yua kơ tơlơi truh sat, [lung ia ăt hơmâo [uh na nao rim hrơi.

Tui hăng mrô ju\ yap, rim thun hơmâo năng ai `u 1.500 c\ô c\ơđai arăng taih amang, kơplong mă; yap lăng hơmâo truh 2.000 c\ô c\ơđai djai ia [lung rim thun, laih dong mrô c\ơđai [lung ia lu biă mă amăng bơyan pơdơi sang hră.

Yă Ngô Thị Minh, Kơ-iăng khoa Jơnum min gru grua boh thâo, Pơtô hlăk ai, tơdăm ngek dra muai hăng c\ơđai anet mơng {irô khoa pơ ala mơnuih [on sang dêh ]ar lăi le\:

‘’Tơlơi blung a mơ\ [ing ta kiăng gum pơsir, gum pơklaih le\ tơlơi taih amang kơ [ing c\ơđai, kơplong mă, kơtư\ juă [ing c\ơđai.

Tal dua le\ bruă [ing c\ơđai amăng anun hơmâo [ing c\ơđai [u bưng, kâo kơđiăng lu biă kơ [ing c\ơđai rơwen rơwo, [u hiam drơi hăng c\ơđai pơdơi sang hră, c\ơđai rơbat hyu c\a c\ot c\i e\p prăk kăk ơ\m aka [u hrăm abih gưl dua.

Hơdôm ding jum, anom bruă ăt đing nao lăng ba [ing c\ơđai [u bưng, arăng kơtư\ juă. Ha bơnah dong le\ tơlơi dưi ngui ngor mơng [ing c\ơđai. Kiăng [ing c\ơđai pơđ^ kyar abih bang [ing ta kho\m lăng yôm brơi c\ơđai ngui ngor, amăng anun [ing ta ăt kho\m lăng nao tơlơi phiăn gru grua, anih ngui ngor’’.

Tui hăng yă Nguyễn Phương Linh, Khoa Anom kơsem min Wai lăng pơđ^ kyar hơđong kjăp (MSD), Khul pơlir hơbit boh thâo phrâo hăng măi mok k^ thuâ|t Việt Nam, [ing c\ơđai [ơi hơdôm kual ataih, asuek, kual tơnao nap kơ[ah tơlơi pơhing, [u hơmâo sang ano\, sang hră pơtô ba, c\em rông, wai lăng klă yua anun amu` bưp tơlơi truh sat, arăng taih amang, ia [lung hăng rơbuh rơbec\, rơka rơkac\.

Yua anun, bruă mơ\ djo\p gưl, anom bruă, sang ano\, sang hră, mơnuih mơnam kiăng ngă le\ brơi [ing c\ơđai thâo hluh tơlơi dưi mơng [ing gơ`u. Rơngiao kơ anun, [ing c\ơđai kiăng hrăm djo\p mơta tơlơi pơgang glăi tơlơi truh sat tơdah hơmâo:

‘’{ing ta [u dưi pơgang h^ [udah pơhơgo\m h^ tơlơi pơhing pioh kơ [ing c\ơđai, [ing ta kiăng hơdip hro\m, lăng tui ană ta mơng anet truh kơ prong. Lơm ană bă kiăng thâo tơlơi hơget thơ [ing ta, pô tha, nai pơtô, sang ano\, sang hră pơtô brơi [ing c\ơđai, hro\m hăng [ing c\ơđai thâo krăn [ơi djơ\, [ơi glăi, hơnong pơkă hơyah hơpă laih anun [ơi hơdră pơsir bruă.

Lơm ană bă kiăng djru le\ gơ`u dưi gơnang kơ sang ano\, sang hră [udah anom apăn bruă, [udah Gong phun iâu telephôn 111 thơ pơhmutu `u. Anun yơh hơdôm mơta tơlơi mơ\ [ing ta kiăng pơtô hăng ako\ pơjing anih hrăm hră klă kơ [ing c\ơđai’’.

Kiăng pơhlôm tơlơi dưi kơ [ing c\ơđai amăng abih bang bruă hăng tu\ yua, ơi Đặng Hoa Nam, Anom wai lăng [ing c\ơđai, Ding jum mă bruă – tơhan rơka hăng mơnuih mơnam brơi thâo, Ding jum hơmâo c\ih pơkra tơlơi phiăn pơtruh nao rai anom bruă, biă mă `u hăng Khul hlăk ai Dêh ]ar, Khul pơlir hơbit đang kơmơi Việt Nam, Khul wai pơgang ba [ing c\ơđai Việt Nam, pok pơhai truh gong gai [on lan mă tơlơi pơhing, djru hmao tlôn [ing c\ơđai arăng taih amang, kơtư\ juă, c\ơđai sang ano\ tơnap…Amăng anun, khoa moa [ơi phường, să kho\m hrăm boh thâo kơ [ing c\ơđai kiăng djru hmao tlôn hloh:

‘’Mơnuih mă bruă mơng hơdôm anom bruă anai dưi mơn wai pơgang ba [ing c\ơđai gưl să. Kơnuk kơna kho\m pơtô brơi hơdôm boh tơring ]ar kiăng hrăm Tơlơi phiăn [ing c\ơđai – hră pơtrun 56.

Bruă wai pơgang ba [ing c\ơđai tơnap biă, samơ\ hơdră pơsir bruă jăng jai le\ tơdah pô hlơi thơ hơmâo arăng jao bruă wai lăng ba [ing c\ơđai gưl să mơ\ [ing gơ`u aka [u kjăp bruă thơ, gơ`u dưi iâu nao Gong phun iâu telephôn 111 mông hơpă tu\ mơn kiăng Gong phun iâu telephôn pơtô brơi [ing gơ`u hơdră ngă tui tơlơi phiăn.

Mơta pơko\n dong, anom bruă djru mơnuih mơnam tơring ]ar amra djru ngă hro\m hăng să lăi pơthâo hơdră djru ba [ing gơ`u’’.

‘’Pơhmư\ tơlơi pơhiăp mơng [ing c\ơđai hăng abih pran jua, wai pơgang [ing c\ơđai hăng bruă mă’’. Tơlơi anai [u kơnong kiăng amăng tơlơi pơhiăp đôc\ ôh, [ing ta kho\m ngă bruă sit nik.

{ing ta gir wai lăng kơ tơlơi hơdip mơng [ing c\ơđai rơnuk tơdơi, kiăng [ing c\ơđai hơdip rơnuk rơnua, klă hiam, dưi pơđ^ kyar abih bang.

Siu H’Mai: Pô c\ih hăng pôr