Tal 1: Lui ruh mơta sa

VOV4.Jarai - Bruă đang hmua, mơnuih ngă đang hmua kual }ư\ Siăng glăk amăng tơlơi tơnap tap lom hơdôm gơnam ba jơlan hlâo hro\ trun lu gah noa s^.

 

Hăng sa kual lo\n pla kơ phê robusta hăng tiu prong hloh đơ đam dêh ]ar ta, đa le\ do\ng tal sa, dua ro\ng lo\n tơnah gah mrô bôh hăng abih bang pơhrui hmâo, samơ\ hơdôm gơnam mă mơng đang hmua phun [u do# dưi djru mơnuih ngă đang hmua pơđ^ tơlơi hơd^p mơda.

 

Hơdră ngă pla giong koh lui, koh lui giong pla dir wir… ngă lu mơnuih lui ruh, do\ng hnưh [u dưi tla đ^ truh hơdôm rơbâo klai prăk.

 

Tơlơi anai kiăng lăng rơđah tơlơi lông, tơlơi do# đom na nao, pơjing pran pơtrut kơ bruă đang hmua kual }ư\ Siăng amăng tal bơkơtưn jar kơmar, kiăng gơnong bruă anai bơkơtưn truh kih, dưi pơsit anih anom djơ\ hăng ano# gal.

           

Gru\p hyu mă tơlơi pơhing phrâo Gong phun jua pơhiăp dêh ]ar Việt Nam do# mă bruă [ơi kual }ư\ Siăng hyu hơduah e\p ]ih glăi “Bruă ngă đang hmua kual }ư\ Siăng – E|p pran pơtrut phrâo”. Tơlơi ]ih “Lui ruh mơta sa”, lăi nao tơlơi prung prăng mơng 2 gơnong phun [ơi }ư\ Siăng.

            Hơdôm tal rơdêh ru\ pơgiăng đuăi go\ng tiu [ơi kual lo\n pla lu tiu hloh [ơi kual }ư\ Siăng le\ }ư\ Pưh - }ư\ Sê, tơring ]ar Gialai jai hrơi jai lu tui.

 

Samơ\ anun [u djơ\ tơlơi pe\ tlao ôh mơ\, jing ia mơta mơng mơnuih ngă đang hmua, yua kơ hơdôm go\ng tiu anun [u djơ\ pioh pla tiu ôh mơ\ pioh s^.

 

Sa e\ktar go\ng tiu hăng xi măng, kiăng tuh pơ plai 300 klăk prăk, ră anai tiu djai, m[s khom bu] lui s^ kơ mơnuih anih pơkon pơkra war, hmâo mơng 60 truh kơ 70 klăk prăk. Gru ru\p anun kah hăng tơlơi lăi pơtă [ing ngă hmua đang pơdo\ng [ơi anai tơglưh trun laih.

 

Ơi Mai Liệu, [ơi thôn Thuỷ Phú, să Ia Blư\ tơring glông }ư\ Pưh brơi thâo, kual pla tiu hmư\ hing anai [u anăm gơgrong dong tah.

 

{ing pơdrong hlâo adih, ră anai do\ng hnưh bă ako#, s^ lo\n, s^ sang, lui pưk sang hyu mă bruă ara\ng apah:

           

“{ơi anai hlâo adih mlăm hyu, tơhrơi hyu. Abih bang să Ia Blư\ ră anai bu] lui go\ng tiu pioh tla prăk kơmlai.

 

Kâo hmâo 9 ]ô ană le\, sa ]ô khom s^ lo\n, s^ sang tla prăk sang măk kơsai (sang prăk). 2 ]ô tơ]ô kâo hrăm anih 12 khom lui sang hră hyu mă bruă apah, bơ\ [ing tơ]ô, ană gah ană rơkơi kâo glăi pơ\ quận Tân Bình, Bình Tân do# pơ\ anun”.

          

Phun tiu

{ing pơdrong pơhrui glăi prăk klai hlâo adih ăt tơnap mơn [ai jai yơh hơdôm bôh sang pơhrui glăi prăk klăk hlâo adih do# do\ng bă kơ hnưh, lu mơnuih khom đuăi hyu yua kơ hnưh, ngă hơdôm bruă bơwih [ong pơkon [ơi Ia Blư\ kret kruai.

 

Ơi Phan Văn Linh, Khoa Jơnum min m[s să Ia Blư\ pơsit, hăng tơlơi tơnap tap bă kơ drơi kah hăng anai, tơlơi bơwih [ong mơng să akă thâo hơbin mơng dưi ru\ tơgu\:

           

“Kiăng ]an dong sang prăk le\ khom hmâo tơlơi do\ng hnưh dưi tla, khom hyu ]an prăk mă kơmlai lu gah rơngiao.

 

Tơdơi kơ sa thun `u glăi đ^ tui dong [u thâo hơdôm hơpă ôh. 2 thun, 3 thun anai le\ hnưh bơrơkoa đ^ tui anun. Neh wa ngă đang hmua ră anai bưp lu tơlơi tơnap”.

           

Kah hăng [ơi }ư\ Pưh, [ơi tơring glông Dak Song, tơring ]ar Daknông, sa anih pla tiu pơkon mơng }ư\ Siăng, mơnuih pla tiu ăt blang mơta le\ lăng [uh nam ju\ hnưh do\ng gôm đ^.

 

Tui hăng ơi Nguyễn Hữu Thiện, Khoa plơi Dak Kual 5, Dak N’drung, tơring glông Dak Song, akă [u hmâo ôh mơng hlâo adih m[s [ơi anai do\ng hnưh lu tui anun hăng [u dưi tla hnưh kah hăng ră anai:

           

“Ră anai neh wa do\ng hnưh sang prăk sang ano# lu biă `u le\ 3 klai 500 klăk prăk, [ia\ biă mă `u le\ 100 klăk prăk. Ră anai neh wa [u hmâo gơnam hơget pioh tla hnưh”.

       

Gong tiu jing gong war

Kual }ư\ Siăng ră anai hmâo 90 rơbâo e\ktar đang tiu, abih bang prăk tuh pơ plai [ia\ biă mă `u 30 rơbâo klai prăk.

 

Năng ai `u ha mơkrah lo\n pla anai hmâo bôh pioh s^ lom noa s^ trun noa lu, kơman ngă hyu đơr hơr, ngă mơnuih pla tiu lup prong, tơnap tla hnưh tuh pơ plai.

 

Amăng 5 bôh tơring ]ar kual }ư\ Siăng, mơnuih ngă đang hmua tơring ]ar Gialai hmâo rơnoh do\ng hnưh tuh pơ plai pla tiu prong biă.

 

Tui hăng tơlơi pơhing mơng Jơnum min m[s tơring ]ar lăi pơthâo kơ mơnuih hyu mă tơlơi pơhing amăng rơnu] blan 3 phrâo rơgao, mơnuih pla tiu [ơi tơring ]ar glăk do\ng hnưh sang prăk 4 rơbâo 200 klai prăk, hăng 2 rơbâo 300 klai prăk le\ prăk [u dưi tla.

           

Hăng hơdôm tơlơi truh mơng tiu hmâo 2/3 mrô tiu ro\ng lo\n tơnah, ako# blan 12/2018, amăng sa mông bơkơtuai [ơi [ôn prong Hồ Chí Minh, Khoa ding jum wai lăng bruă đang hmua hăng pơđ^ kyar [ôn lan dêh ]ar ta ơi Nguyễn Xuân Cường hmâo lăi rơđah: Mơng ră anai phun tiu ta#o hloh anăm kiăo tui mrô ôh mơ\, khom đuăi tui ano# kơja\p `u.

           

Lăp bơngot le\ tơlơi đuăi tui mrô, tơdu trun noa, [u djơ\ tơlơi kơnong kơ phun tiu đo#] ôh lu phun pla pơkon [ơi kual }ư\ Siăng ăt kar kăi mơn. Ơi Lê Viết Hùng, Khoa Sang bruă Simexco Daklak, pô s^ kơ phê kơ dêh ]ar ta\\] rơngiao lu do\ng tal 2 Việt Nam brơi thâo, tơlơi pla – s^ kơ phê, gơnam mă mơng đang hmua ba jơlan hlâo mơng kual ăt glăk tơnap tap mơn yua kơ trun noa na nao. Tơnap tap anai ăt hmâo bôh than mơng bruă [u hmâo wai lăng kơja\p tơlơi pơkă lo\n pla:

           

“Bơyan kơ phê phrâo rơgao, tui hăng mrô yap mơng Ding jum đang hmua, mrô kơ phê mơng đơ đam dêh ]ar ta le\ 1 klăk ha mơkrah tơn kơ phê asar krô. Samơ\ bôh nik `u hloh kơ anun lu biă, hmâo mơn 1 klăk 800 tơn.

 

Yua anun hơdôm mơta glông bruă, ju\ yap [u djơ\, ngă laih hơdôm bruă pơkă kơ bruă bơwih [ong s^ mdrô [u dưi hmâo ano# sit nik `u mơng gơnong bruă”.

           

Hrom hăng tơlơi bơngot kơ tơdu trun noa gơnam, ơi Nguyễn Minh Đường, Khoa Sang bruă s^ gơnam mă mơng đang hmua kual }ư\ Siăng lăi le\, dơnong kơ tui anai, gơnong bruă kơ phê amra tơnap prong biă yua kơ trun noa:

           

“Rơwang anai kơ phê [u hmâo kơmlai anun mơnuih pla `u hơdư\ h^ s^ tơbiă. {u hmâo kơmlai anun pơ\ anăp amra [ia\ h^ lo\n pla [udah hơdai nao phun pla pơkon. Truh mông pơplih phun pla le\ gơnong bruă kơ phê amra tơnap biă amăng tơlơi blơi s^ `u.

 

{u sui dong tah mơnuih ngă đang hmua pơplih jing phun pla pơkon. Kơ phê amra bưp tơnap mrô s^ kơ ara\ng”.

           

Đuăi tui mrô, pla lu rơgao hơnong hơdôm pluh rơbâo, hơdôm rơtuh rơbâo ektar kơnong amăng [ia\ thun blan, jơlan ba truh prung prăng mơng bruă đang hmua kual }ư\ Siăng.

 

{udah lăi tui jơlan gah pơkon le\, bruă }ư\ Siăng yơh pô ta` hrưn đ^ ba jơlan hlâo gah rơnoh pơhrui hăng mrô `u sa, dua mơta gơnam, jing bôh than ba truh tui răm [a\m lăp jăm [uah tơdơi kơ anun.

 

Bôh nik anai kiăng ngă tơpă lăi glăi tơlơi tơ`a: Yua hơget tơlơi pơkă lo\n pla leng kơ [u djơ\? Mơng anun hmâo ano# bơdjơ\ nao djơ\ hloh, ngă brơi bruă đang hmua }ư\ Siăng pơđ^ kyar hơde] hmar laih anun hmâo ako# tlôn, ba glăi hơdôm bôh tu\ yua lăp djơ\./.

Siu H’ Prăk: Pô ]ih pơblang hăng pôr