VOV4.Jarai - Ngă tui tơlơi pơtô mơng Wa Hồ ‘’Pơplông le\ khăp kơ lo\n ia, khăp kơ lo\n ia le\ kho\m pơplông’’, amăng hơdôm thun laih rơgao, bruă pơkơtưn khăp kơ lo\n ia hơmâo tơring ]ar Daklak pơphun ngă hơmâo lu mơnuih c\ơkă, ngă pơhưc\ lu mơnuih, khul grup [ơi tar [ar dêh ]ar ta gum ngă amăng djo\p mơta bruă, amăng anun hmư\ hing hloh le\ bruă pơkơtưn khăp kơ lo\n ia amăng bruă man pơdong plơi pla phrâo, đ^ kyar bơwih [ong huă hăng bruă abih bang mơnuih [on sang pơgang rơnuk rơnua lo\n ia.

Pơtrut đ^ tơlơi gơgrong bruă mơng mơnuih [on sang amăng bruă man pơdong plơi pla phrâo, să Hoà Đông, tơring glông Krông Pac\ pơplih lu mơta laih, jing anih hmư\ hing hloh amăng bruă man pơdong plơi pla phrâo mơng tơring ]ar.

Truh ră anai, abih bang plơi pla mơng să Hoà Đông hơmâo jơlan nao rai pơkra khăng kjăp rơbêh 90%, sang hră djo\p gưl hơmâo man pơdong, pơhrôp hiam, mrô sang ano\ rin [un do\ glăi 3%, prăk pơhrui glăi yap ako\ mơnuih rơbêh 42 klăk prăk lơ\m sa thun, đ^ 3 wơ\t pơhmu hăng thun 2010.

Ơi Nguyễn Đình Vượng, khoa apăn bruă Ping gah să Hoà Đông brơi thâo, să djơ\ rơnoh plơi pla phrâo amăng thun 2015 laih anun gir ngă truh rơnoh pơkă pơđ^ kyar hơđong kjăp.

‘’Să Hoà Đông [ing gơmơi djơ\ hơnong pơkă mrô 19 laih samơ\ [ing gơmơi ăt do\ pơmin amreh kho\m hơmâo 2 rơnoh pơkă tơdah [u bong kjăp amra rơngiă hră anăn plơi pla phrâo, anai le\ rơnoh pơkă rơnuk rơnua plơi pla yua anun [ing gơmơi rim wơ\t hrơi tơjuh kho\m rơkâo đ^ tơlơi git gai c\râo bruă hăng tơhan kông ang hăng hơdôm anom bruă khul grup amăng plơii pơ[ut wai pơgang rơnuk rơnua.

Tal dua le\ mrô 18 kơ bruă kơđi ]ar, bruă mă mơng [ing apăn bruă kơnuk kơna. Hlâo adih, yua să phrâo ako\ pơdong, hơmâo sa, dua c\ô mơnuih mă bruă aka [u djơ\ rơgơi bruă ôh, amăng hơdôm thun laih rơgao, [ing gơmơi ăt git gai brơi nai hrăm kiăng hơmâo [ăng, hơmâo hră pơsit, mrô anai [u hơđong lơi, samơ\ bruă anai [u bơngo\t hloh kơ rơnoh pơkă rơnuk rơnua plơi pla ôh.

{ing gơmơi gir abih pran jua kho\m djơ\ rơnoh pơkă plơi pla phrâo [ơi să Hoà Đông, hơmâo arăng pơsit să plơi pla phrâo amăng thun 2020 rơwang thun tal 2’’.

Bruă ană plơi pơkơtưn bơwih [ong huă s^ mdrô rơgơi ăt hơmâo tơring ]ar Daklak pok pơhai ngă dlăm, tu\ yua. Lu neh met wa hơyak pơgao abih tơlơi tơnap tap jing sang ano\ bơwih [ong pơdrong sah [ơi lo\n hmua [ing gơ`u.

Hmư\ hing biă mă le\ ayong Phạm Tươi, do\ [ơi phường An Lạc, plơi prong Buôn Hồ.

Thun 2012, `u hơdua e\p djo\p mơta djuai boh troh laih anun nao c\uă lu đang pơđăm anah phun pla, biă mă `u le\ phun boh troh djơ\ hăng ayuh hiăng lo\n adai kual C|ư\ Siăng, ba glăi prăk lu kah hăng boh [ơr, sầu riêng, boh mit thái…

Tơdơi kơ lu thun hrăm tui hăng pla lăng, truh ră anai, ayong Tươi ako\ pơjing anih s^ mdrô anah phun pla klă.

Ri\m blan `u ba s^ mơng 120 truh 150 rơbâo phun pla djo\p djuai s^ kơ neh met wa amăng tơring ]ar hăng tơring ]ar ieo gah. Prăk pơhrui glăi ri\m thun mơng 1 truh 3 klai prăk.

‘’Kâo lêng ngă hro\m hăng khul mơnuih ngă hmua djru pơjeh phun pla klă kơ neh met ngă hmua.

Biă mă amăng bruă pơplih phun pla neh met wa do\ sư\ rơbư\ biă amăng bruă ruah pơjeh, pla, wai lăng lơ\m anun kâo nao tơl anih pơtô [ơi mơta mơtăm yơh kiăng [ing gơ`u ngă tui, tui anun kah mơng dưi ngă’’.

Amăng bruă abih bang mơnuih [on sang wai pơgang rơnuk rơnua lo\n ia, ơi Lê Đăng Lương, khoa kông ang să Ea Kpam, tơring glông C|ư\ M’gar, Daklak le\ sa amăng hơdôm c\ô mơnuih hơmâo jơnum min mơnuih [on sang Daklak pơpu\ bơni [rô djơ\ 70 thun Hrơi Wa Hồ jak iâu abih bang mơnuih [on sang pơkơtưn khăp kơ lo\n ia.

Hăng tơlơi gơgrong bruă ba jơlan hlâo amăng bruă abih bang wai pơgang rơnuk rơnua lo\n ia, Kông ang să Ea Kpam ako\ pơdong hơbô| bruă hmư\ hing hloh kah hăng: ‘’Să [u hơmâo pô gơ` ma tuý’’, ‘’Plơi hơđong kjăp – [u hơmâo mơnuih soh tơlơi phiăn hình sự’’ ‘’jua teng rơnuk rơnua’’, ‘’plơi pla hơđong sang ano\ rơnom’’…

Abih bang mă bruă anai djru hơđong rơnuk rơnua mơnuih mơnam [ơi anai. Tui hăng ơi Lê Đăng Lương, Khoa kông ang să Ea Kpam, bruă hyu pơtô blang tơlơi phiăn kơ ană plơi kiăng [ing gơ`u thâo hluh hloh, dong mơng anun djru brơi tơhan kông ang pơkơdong glăi [ing ngă soh.

‘’Kiăng ngă klă bruă abih bang mơnuih gum wai pơgang lo\n ia, pơkơdong glăi [ing ngă soh, [ing gơmơi pơsit bruă pơtô blang le\ yôm hloh kho\m nao tơl anih pơtô ba.

Jê| giăm hăng ană plơi laih anun ngă klă bruă pơtô ba kiăng neh met wa thâo hluh tơlơi gơgrong bruă ngă hro\m hăng kông ang, anom bruă kơnuk kơna pơgăn [ing ngă soh, pơhlôm rơnuk rơnua hơđong [ơi anai’’.

Hăng tơlơi gir run phrâo lăi nao, thun 2017 Ding jum kông ang brơi hla gru pơkơtưn rơgơi bruă kơ [ing apăn bruă kơnuk kơna hăng mơnuih [on sang să Ea Kpam, 3 thun mơtăm hơmâo Ding jum kông ang brơi hră bơni rơgơi bruă abih bang mơnuih [on sang wai pơgang rơnuk rơnua lo\n ia.

Hơjăn ơi Lê Đăng Lương, ăt hơmâo Ding jum kông ang, Khoa jơnum min mơnuih [on sang Daklak brơi lu hră bơni amăng bruă wai pơgang hơđong rơnuk rơnua lo\n ia.

Ta [uh laih, ri\m c\ô mơnuih, ri\m khul grup [ơi lu bruă mă phara, pơkơtưn hăng bruă phara, samơ\ abih bang lêng anăp nao đ^ kyar bơwih [ong huă, lo\m lui tơlơi rơmon rơpa, wai pơgang Lo\n ia…

Anai le\ hơdôm gru hiam amăng bruă pơkơtưn khăp kơ lo\n ia djru ngă hiam hloh dong gru gua khăp lo\n ia mơng djo\p djuai ania [ơi tơring ]ar Daklak amăng rơnuk pơplih phrâo, mut hro\m hăng pơđ^ kyar.

                                                               Siu H’Mai: Pô c\ih hăng pôr