VOV4.Jarai - Daklak hmâo ano# gal prong pioh pơđ^ kyar hơdôm hơdră ngă đang hmua pơlir hơbit hăng bôh nik `u hơdôm hơdră anai [ơi Daklak hmâo ba glăi laih hăng glăk ba glăi bôh tơhnal prong kơ tơlơi bơwih [ong, anih anom dlai klô.

Khă hnun hai, bruă pơlar hơdôm djuai bơwih [ong anai lu `u le\ yua kơ sang ano# m[s pơ phun mă, akă hmâo hơdră bruă pơtrut pơsur djơ\ mơng kơnuk kơna.

Thun 2002, ơi Nguyễn Văn Kỳ, [ơi plơi Yên Thành 1, să Dak Nuê, tơring glông Lak, ]ơkă mă 8 ektar ha mơkrah dlai klô pioh wai lăng hăng pơgang.

Amăng ]ra\n mơng kual ]ơkă mă lo\n jao, `u ngă pơdrong laih hăng hơdôm djuai kyâu yôm kah hăng kyâu asar ju\, kyâu sưa.

{ơi kơtuai guai dlai klô, `u pla plah phun kơ phê, phun bôh troh, phun kau…

Hăng Hơdră anai, kơnong kơ phun pla plah kơtuai guai dlai klô, hmâo ba glăi laih prăk pơhrui glăi rơbêh kơ 100 klăk prăk rim thun, djru sang ano# hơđong tơlơi bơwih [ong huă.

“Hơne] mă yua lo\n dlai anai le\ sang ano# pla kơ phê hmâo prăk pơhrui glăi, pla phun bôh truh rim thun hmâo hmăi mơn [ơ [ia\.

Abih bang rim thun hmâo hơdôm hơpă bơwih brơi kơ ană bă hrăm hră, gơnang kơ lo\n anai mơng hmâo prăk rông ană bă hrăm hră”.

Ơi Nguyễn Hoài Dương, Khoa Gơnong bruă đang hmua hăng pơđ^ kyar [ôn lan tơring ]ar Daklak brơi thâo, ngă đang hmua kơja\p hăng hơdră kơtưn lu mơta phun pla [ơi đang kơ phê kah hăng phun pơgang tơ-ui, phun pơgang dlai, plah nao phun bôh troh… dưi hmâo m[s amăng tơring ]ar pơlar lu mơta tui hơdră pơlir hrom bruă đang hmua (anun le\: dlai klô hơđăp, phun pla, phun kyâu, hmua ia, dơnao ia…); đang hmua pơlir hơbit (anun le\: phun kơ phê, phun kyâu pơtâo, phun bôh troh, phun rok kyâu…) ba glăi bôh tơhnal prong.

Lu mơnuih ngă đang hmua hmâo pơlir nao rai hăng hơdôm bôh sang bruă plah tơsiong đang kyâu ]ơkă mă pla kyâu, pơgang dlai klô hăng mă yua laih hơdră pơlir hơbit đang hmua, blung a ba glăi bôh tơhnal rơđah đông kơ rơhuông adai lo\n mơnai hăng bơwih [ong huă.

Khă hnun hai, hơdôm hơdră anai do# hmâo tơhnal ngă tui raih daih, akă hmâo sa [irô [udah anom bruă wai lăng hơpă pơjing sa mrô gah bruă đang hmua pơlir hơbit djop djel ôh, hmâo ako# tlôn ôh.

Biă `u akă hmâo hơdră bruă rơđah đông hơpă kơ tơlơi anai.

“Daklak hmâo ngă pơ phô laih sa, dua anih anom samơ\ tơlơi anai kiăng ruah mă, pơsit jơlan gah.

Biă `u, kiăng jing hơdôm hră pơ-ar djơ\ phiăn pơkă mơng kơnuk kơna pioh hơdôm anih anom ngă djơ\ hrom pok ơhai ngă tui, hmâo bruă mă djơ\ phiăn tui anun kah mơng hmâo gru tơhnal pơhư prong amăng rơwang pơ\ anăp pioh m[s hmâo tơhnal ]ơkă mă lo\n jao samơ\ ăt pơ phun ngă đang hmua, ăt hmâo prăk pơhrui glăi mơng dlai mơn pioh pơsir tơlơi hơd^p mơda hăng djru pơgang dlai klô klă hloh”.

Hrom hăng anun, tơlơi kah đuăi kơplah wah đang hmua hăng đang kyâu jing 2 mơta hmâo ngă brơi laih bruă đang hmua, đang kyâu pơlir hơbit tơblu\t amăng rơwang hong gah hơdră bruă kơ bruă anai.

Anai ăt le\ hơdôm ano# gun ngă hơdră đang hmua, đang kyâu pơlir hơbit [u dưi ngă tui tơhnal gal hmâo hơđăp.

Tui hăng ơi Nguyễn Tiến Định, Anom kơsem min hơdră bruă hăng bruă pơđ^ kyar đang hmua plơi pla, Ding jum đang hmua  hăng pơđ^ kyar plơi pla, sa bôh nik le\ amăng abih bang hơdôm hơdră pơtrun, hơdră bruă pơđ^ kyar đang hmua leng kơ hmâo pơsit jơlan gah pơđ^ kyar tui jơlan gah pla hơnong sa djuai, pơjing rai hơdôm kual pla hơbit, prong pơke\ hăng pơkra `u.

Lom anun, hơdră bruă pioh kơ đang kyâu glăi hmâo jơlan gah pơgang dlai hăng hơdư\ h^ bruă mă yua hơdôm ngăn rơnoh mơng dlai klô.

Yua anun hmâo pơjing rai hơdôm rơwang hong gah hơdră bruă pioh kơ bruă đang hmua pơlir hơbit.

“Hrom hăng rơwang hong akă hmâo hơdră kơ đang hmua, đang kyâu pơlir hơbit le\, ră anai hơdôm hơdră hmâo bơdjơ\ nao bruă đang hmua, đang kyâu pơlir hơbit le\ [u lu ôh.

Bơhmu tu `u kah hăng hơdră bruă djru tơhnal blok hmua ră anai hă tơlơi pơtrun mrô 27 mơng ding jum đang hmua phrâo pơkă kơ tơhnal brơi đang kyâu hăng đang hmua (tơju\ pla, rông hlô), samơ\ hăng đang hmua prong wot đang hmua hăng đang kyâu pơlir hơbit le\ akă hmâo tơhnal pơkă ha jăn rơđah đông kơ `u ôh.

Yua kơ akă hmâo tơhnal pơkă ha jăn anun hơdră bruă djru brơi bruă đang hmua, đang kyâu pơlir hơbit ră anai pok pơhai `u tơnap rah, [u hmâo rah hăng pơhlôm rah”.

Bôh nik [ơi Daklak brơi [uh, kiăng djru pơđ^ tui bôh tu\ yua bruă mă yua hơdră đang hmua, đang kyâu pơlir hơbit hăng pơđ^ kyar [ơi lo\n prong, khom pơdo\ng hơdră bruă djơ\, biă `u gah prăk ]an.

Hrom hăng anun, kơtưn bruă pơsur đang kyâu gah pơdo\ng hơdră hlâo, djru bôh thâo, pơplih pơkra abih bang noa gơnam đang hmua, đang kyâu pơlir hơbit mơng bruă pơsir anah pla kơ m[s truh bruă pơkra tơdơi kơ pe\ pơhrui; pơdo\ng mrô lăi nao kơ bruă đang hmua, đang kyâu pơlir hơbit đơ đam dêh ]ar ta, djơ\ hăng rim kual…

Tui hăng Nai prin tha (Tiến sĩ) Võ Hùng, Khoa wai lăng tơlơi đang kyâu, Anom bruă đang hmua, đang kyâu, Sang hră Đại học Tây Nguyên, khom hmâo hơdră bruă djơ\, mơng dưi ngă tui bruă gơgrong hlâo mơng mơnuih ngă đang hmua, pơtrut kơtang bruă đang hmua, đang kyâu pơlir hơbit.

“{ơi anai bruă mă mơng mơnuih ngă đang hmua le\ yôm phăn biă, gơ`u le\ hơdôm mơnuih hur har, thâo gơgrong hăng gơ`u hmâo tơlơi pơmin ngă hiưm hơpă pioh pơplih phun pla hlô rông pioh gơ`u ba glăi kơmlai bơwih [ong dlông hloh [ơi sa kual lo\n.

Samơ\ tơlơi do# glăi le\ anih anom s^ mdrô, noa s^ hiưm `u ano# pơkă hơdră bruă mă yua lo\n hăng biă `u le\ hmâo prăk mă kơmlai [ia\, anun le\ hơdôm tơlơi mơ\ kiăng ngă mơng hơdôm [irô wai lăng gah bruă anai kiăng ngă tui bruă anai”.

Đang hmua hăng đang kyâu [ơi kual }ư\ Siăng, lu thun hăng anai pơđ^ kyar amăng ano# kơđai glăi, đang hmua kơtang hloh đang kyâu, ba truh lo\n mơnai dlai klô tơdu trun prong. Đang hmua, đang kyâu pơlir hơbit, pơđut kơđai glăi mơng 2 gơnong bruă anai glăk jing kiăng je] biă, kah hăng Khoa dêh ]ar ta ơi Nguyễn Xuân Phúc pơsit amăng mông Jơnum đơ đam dêh ]ar ta kơ pơsir hơđong anih m[s đuăi hyu do# ]i hor hăng mă yua lo\n mơng hơdôm plah tơsiong đang hmua, đang kyâu kơnuk kơna, rơnu] thun 2018.

Tui hăng Khoa dêh ]ar, tơdah ngă klă bruă đang hmua, đang kyâu pơlir hơbit, kơnong amăng 10 thun, Daklak lăi ha jăn, kual }ư\ Siăng lăi hrom, amra ngă giong 90% tơhnal pơkă kơ rơnoh gôm lo\n dlai.

Tui anun mơn, kiăng dưi hmâo tơlơi anun, Kơnuk kơna khom pel e\p, ngă giong hơdră bruă, pơtrut pơsur anom bơwih [ong hăng m[s gum hrom, biă `u hơdôm plơi pla pơdo\ng giăm dlai klô./.

Siu H’ Prăk: Pô ]ih pơblang hăng pôr