VOV4.Jarai - Hăng tơlơi gum tơngan hrom mơng abih bang plơi pla, bơyan pơdơi prong anai, lu ]ơđai muai tơnap tap [ơi Daklak hmâo tơhnal ngă juăt hăng hơdôm anih anom jơnum ngui, pơdơi pơdă djơ\, dưi prăp brơi hơdôm bôh thâo pơgang mă pô, pơgang be\ rơka ruă, djru [ing ]ơđai muai hmâo bơyan pơdơi prong sit nik pơhlôm hăng tu\ yua.

Rim tal pơdơi prong, mo# Lục Thị Thắm, [ơi thôn 6, să Ea Hiu, tơring glông }ư\ Kui`, tơring ]ar Daklak glăi kiăo tui am^ ama nao pơ\ hmua.

Khă phrâo 10 thun đo#], samơ\ `u juăt laih hăng hơdôm bruă kah hăng wot tơdu\, pruai kơmok, bu] rok amăng đang kơ phê.

Lục Thị Thắm brơi thâo, kual `u do# [u hmâo anih ngui ngor kơ ]ơđai muai ôh.

Yua anun, tơdơi kơ pơđut thun hrăm, pơ phun amăng bơyan pơdơi prong sui [ơ [ia\ kâo mơng nao pơ\ sang hră pioh ngui tong tai, yo#t gai, ngui tơhroh trun hăng gum hrom jơnum ngui hrom hăng [ing adơi ayong hlăk ai amăng să.

“Amăng hơdôm hrơi pơdơi prong, kâo juăt djru am^ ama mă bruă, sui [ơ [ia\ le\ kâo dưi nao ngui pơ\ sang hră hăng dưi gum hrom jơnum ngui pơdơi prong hrom hăng [ing adơi amai hlăk ai”.

Tơdah kah hăng ]ơđai muai [ơi kual [udah [ơi hơdôm kual giăm anih krah să, bơyan pơdơi prong le\ hrơi pioh gum hrom hơdôm anih pơhra\m bôh thâo [udah hơdôm tal pơhra\m bôh thâo kiăng thâo amăng tơlơi hơd^p mơda [ơi plơi pla, yua abih bang am^ ama ]ơđai leng kơ ngă hmua, tơlơi hơd^p mơda do# hmâo lu tơlơi kơ[ah tơnap, [u hmâo tơlơi gal kơ ană bă gum hrom hơdôm jơlan hơdră anai.

Lom anun, [ơi kual plơi pla Daklak do# kơ[ah hơdôm kual ngui ngor kơ ]ơđai muai, anun [ing am^ ama ]ơđai muai juăt ruah mă, bruă ba ană  nao pơ\ hmua.

Anai ăt le\ hơdră djru am^ ama ]ơđai dưi wai lăng ană bă pô, be\ hmâo hơdôm tơlơi lăp [u mơ-ak truh lom [ing ]ơđai do# ha jăn pơ\ sang.

{ơi anăp tơlơi anai, kiăng hmâo dong anih anom ngui ngor ăt kah hăng pơplih lu mơta bruă mă bơyan pơdơi prong kơ ]ơđai muai, gơnong bruă wai lăng tơlơi anai, hơdôm khul gru\p [ơi Daklak hmâo laih kơ]a\o bruă pok pơhai sa dua bruă mă anăp nao ]ơđai muai kual tơnap tap.

Amăng bruă bơyan pơdơi prong thun anai, Khul hlăk ai tơring ]ar Daklak ba tơbiă lu bruă mă hăng tơhnal pơkă kơ hơdôm khul kah hăng: pơ phun brơi anih pơhra\m glăi tơlơi hrăm amăng bơyan pơdơi prong, jơnum ngui adôh suang, pơtô luai ia brơi đo#],… brơi kơ ]ơđai muai [ơi plơi pla.

Ayong Y ~uân {uôn Yă, Khoa git gai Khul hlăk ai tơring ]ar Daklak brơi thâo, hrom hăng hơdôm bruă pơsur djru jao kơ hơdôm anung prăk djru hrăm hră, pơdo\ng sang khăn gru mriah le\ bruă pơdo\ng kual ngui ngor kơ [ing ]ơđai muai jing tơhnal mơ\ hơdôm gưl khul hlăk ai gir run dưi ngă.

“Pơsit bruă mă phun bơyan pơdơi prong le\ sa, pơ phun hơdôm bruă mă pơdơi prong kơ ]ơđai muai, pơdo\ng anih anom ngui ngor kơ ]ơđai muai hăng pơ phun anih hrăm luai ia brơi đo#] kơ ]ơđai muai amăng tal pơdơi prong anai.

Tơhnal pơkă pơdo\ng anih anom ngui ngor kơ ]ơđai muai jing anih kiăng gir run amăng thun anai. Truh hrơi blan Hlăk ai le\ jao laih 16 anih anom ngui ngor.

Hăng amăng bruă mă bơyan pơdơi prong anai hrưn đ^ dong mơng 10 truh kơ 15 anih anom dong le\, amra hrưn đ^ pơdo\ng hmâo năng ai `u 50 bôh anih anom ngui ngor kơ ]ơđai muai. Anai le\ tơlơi gir run hrưn đ^ mơng khul mơnuih apăn bruă khul hlăk ai”.

Ăt amăng tal pơdơi prong thun anai mơn, giăm truh 1000 ]ô ]ơđai tơnap tap [ơi 8 bôh tơring glông, plơi prong amăng tơring ]ar Daklak, anun le\: {uôn Ama Thuo#t, Ea Kar, {uôn Hồ, Krông {uk, M’drak, Krông Năng, Krông Bông, Ea Su\p dưi hrăm [u rơngiă prăk.

Jơlan hơdră anai yua kơ Gơnong bruă pơtô pơhra\m pơ phun, pơ phun amăng giăm truh 2 blan kiăng prăp lui kơ [ing ]ơđai bôh thâo luai ia hăng bôh thâo pơgang pơhlôm hlâo kơ pô hu^ hmâo tơlơi rơka ruă, ia [lung.

Nô Trần Ngọc Giang Linh, 12 thun, [ơi să Ea Tal, tơring glông Ea Kar, mơ-ak lăi:

“Kâo mơ-ak biă yua kơ dưi gum hrom jơlan hơdră pơtô pơhra\m luai ia [u mă prăk bơyan pơdơi prong thun 2018.

Jơlan hơdră anai amra djru [ing gơmơi thâo luai ia hăng huăi ia [lung, amra djru [ing gơmơi dưi pơgang mă pô hăng dưi djru gơyut amăng ia; hmâo dong pran jua kơja\p hăng bôh thâo tu\ yua amăng tơlơi hơd^p mơda”.

Tui hăng Gơnong bruă wai lăng mơnuih mă bruă, tơhan rơka ruă hăng mơnuih mơnam  tơring ]ar Daklak, anih anom ră anai hmâo rơbêh kơ 6.300 ]ô ]ơđai muai tơnap tap.

Dong mơng ako# thun truh ră anai, tơring ]ar hmâo iâu pơhrui gum pơ]ruh rơbêh kơ 3 klai prăk pioh djru gum; gum hrom pơ phun hyu pel e\p ruah mă tơlơi ruă gah hơtai bôh brơi rơbêh kơ 1.600 ]ô ]ơđai muai; djru breh pơjrao tơlơi ruă hơtai bôh, [u klă drơi jăn, tơ[ah kơ[ông brơi 58 ]ô ]ơđai… Mơng anun djru brơi rơbêh kơ 5.100 ]ô ]ơđai tơnap tap [ơi tơring ]ar.

Ơi Nguyễn Duy Tuyết, Khoa Anom pơgang, bơwih brơi ]ơđai muai hăng dưm kơnar bơnai hăng rơkơi, Gơnong bruă wai lăng mơnuih mă bruă, tơhan rơka ruă hăng mơnuih mơnam tơring ]ar Daklak brơi thâo, Gơnong bruă ăt pok pơhai mơn lu jơlan hơdră [ơi plơi pla kah hăng: hơdră “Sang do# pơhlôm, pơgang tơlơi rơka ruă kơ ]ơđai muai” hăng jơlan hơdră pơdo\ng să, phường djơ\ hăng ]ơđai muai.

Tơhnal pơkă truh rơnu] thun anai, đơ đam tơring ]ar amra hmâo 150 amăng mrô 184 bôh să, phường, tơring kual dưi tu\ yap djơ\ hăng ]ơđai muai.

Hrom hăng anun, hơdôm khul gru\p wai lăng tơlơi dưi ]ơđai muai [ơi hơdôm bôh tơring glông dưi djă pioh hăng hơdôm bruă mă lu mơta.

Biă `u, amăng blan mă bruă Yua kơ ]ơđai muai thun anai, Gơnong bruă gum hrom hăng Jơnum min m[s tơring glông Krông Ana hăng }ư\ Mgar hmâo pơ phun ngă Lơphet pok phun [ơi tơring glông, jao gơnam tam hơdôm rơbâo anung kơ ]ơđai muai tơnap tap hăng prăk mă yua 1 klai prăk.

“Rim thun bruă iâu pơhrui hơdôm ngăn rơnoh mơng hơdôm [irô, hơdôm khul gru\p, [ing thâo tơngia, ]ơmăh lăp ]ih djă pioh hmâo laih hơdôm rơbâo ]ô ]ơđai muai tơnap tap dưi djru gah bruă ia jrao gun, pơtô pơhra\m.

Hăng hơdôm bôh tơhnal anun ngă hro\ trun laih ]ơđai tơnap tap [ơi tơring ]ar lăp yap ba biă. Mrô ]ơđai tơnap tap dưi djru hăng djop hơdră hmâo năng ai `u 80%”.

Dong mơng tơlơi lăng ba, djru gum mơng hơdôm jơnum min, gơnong bruă tơring ]ar Daklak, lu ]ơđai muai kual tơnap tap dưi ngă juăt giăm hloh hăng hơdôm tơlơi ngui ngor djơ\ amăng tal pơdơi prong, hrom hăng anun prăp lui kơ [ing ]ơđai muai bôh thâo ]i kiăng pioh pơgang drơi pô hăng gơyut gơyâu, plai [ia\ hơdôm tơlơi truh lăp păp `ai, djru [ing ]ơđai muai găn rơgao sa bơyan pơdơi prong ngui ngor mơ-ak hăng pơhlôm./.

Siu H’ Prăk: Pô ]ih hăng pôr