VOV4.Jarai- Sa thun hlâo adih, phun pơtơi Mi ju\ ba nao pla [ơi tơring glông Buôn Đôn, Daklak tui hăng kơc\ăo bruă pơplih phrâo phun pla [ơi plơi pla ala [on, gơ`ăm nao bruă ba s^ pơ dêh ]ar tac\ rơngiao.

Khă hnun hai, tơdơi bơyan pe\ boh blung a, boh pơtơi kơnong dưi ba s^ amăng dêh ]ar ta đôc\, [u dưi ba s^ pơ dêh ]ar tac\ rơngiao ôh, khă anom bơwih [ong huă s^ mdrô tu\ ư blơi gơnam anai.

Sang ano\ ơi Nguyễn Đức Buông, [ơi [uôn Ea Mar, să Krông Na, tơring glông Krông Buôn Đôn, Daklak le\ sa amăng hơdôm boh sang ano\ blung a k^ pơkôl hăng Kông ti pơc\ruh ngăn tuh pơ alin pơtơi Việt ([on prong Hồ Chí Minh), pla 1,3 ektar pơtơi Mi ju\ ba s^ pơ dêh ]ar tac\ rơngiao.

Mơnuih [on sang koh pơtơi

Ơi Buông brơi thâo, `u hơmâo Anom bruă đang hmua hăng pơđ^ kyar [on lan Buôn Đôn djru ha mơkrah nua prăk blơi anah phun pla, [ing apăn bruă jao boh thâo ia rơgơi mơng kông ti nao c\uă đang pơtơi na nao, laih anun pơtô brơi hơdră wai lăng djơ\ lăp.

Tơdơi giăm ha thun wai lăng, pơtơi hroh laih anun hơmâo pơhrui glăi laih. Khă hnun hai, tui hăng tơlơi pơsit, pơtơi mơng sang ano\ ơi Buông djơ\ rơnoh pơkă B đôc\, kah hăng dưi ba s^ amăng dêh ]ar ta đôc\, [u dưi ba s^ pơ dêh ]ar tac\ rơngiao ôh, yua hơmâo nam tơkrut ju\ [ơi boh:

‘’Lăi nao abih bang, lơ\m k^ hră ngă hro\m, [ing gơ`u brơi ta sem lăng abih bang laih, ta ăt hluh mơ\n, samơ\ kơnong 70% đôc\, bơ 30% le\ [ing gơmơi [u hluh ôh.

Pơhmu kah hăng pơtơi rơnoh pơkă A [udah B le\ [ing gơmơi [u hluh đơi ôh, kâo pơmin thâo mă kiăng boh prong đôc\.

Samơ\ [ing gơ`u le\ kiăng huăi hơmâo nam rơka hơget ôh, anun kah hăng yap rơnoh pơkă A, bơ pơtơi mơng sang gơmơi le\ hơmâo nam ju\ yua anun yap B đôc\.

Sang arăng hiư\m pă thơ kâo [u thâo ôh, hơja\n sang ano\ gơmơi le\ kâo lăng hơmâo nam ju\ biă mơ\n, yua anun [u djơ\ A ôh mơ\ kơnong hơmâo 100% B tui hăng anai, hiư\m ta mơng ngă dong le\., tu\ ư tui anun yơh’’.

Ăt tui hăng snag ano\ ơi Buông, sang ano\ ơi Nguyễn Trung Thành, [ơi [uôn Ea Mar, să Krông Ana, tơring glông Buôn Đôn, ngă hră k^ pơkôl hăng kông ti Pơtơi Việt pla 1 ektar pơtơi Mi ju\.

Pơtơi arăng gom hăng kơdung nilong laih anun ba glăi pơ anih pioh gơnam [ơi hmua

Tơdơi hrơi hok kơdok tơguăn pơtơi hroh le\ mơng bơyan koh pơtơi mơng blung a mơtăm yơh, pơtơi kơnong djơ\ rơnoh pơkă B đôc\, jing ngă `u mơtah hơtai biă mă, laih anun pơmin c\i c\ông h^ phun pơtơi, khă ngă hră k^ pơkôl pla hăng pơhrui glăi truh 5 thun:

‘’Sang ano\ gơmơi phrâo pla 1 ektar đôc\ aka [u khin pla lu ôh, samơ\ lăng tơlơi hơmâo ră anai, ană plơi mơtah hơtai biă mă.

Lăng nao abih bang, kiăng djơ\ rơnoh pơkă A c\i ba s^ pơ dêh ]ar tac\ rơngiao le\ tơnap biă mă, [u dưi ngă ôh.

Bruă anai kho\m ngă tui hơdră djơ\ lăp, djơ\ ako\ tlôn, mă yua boh thâo ia rơgơi. Sang ano\ gơmơi prui laih jrao mơng pơtơi phrao hroh truh hrơi hlung abih bơnga [ơi atong, giong mơng anun gom h^ hơdong pơtơi, samơ\ boh pơtơi ăt nam ju\ kah hăng c\im kruă’’.

Tui hăng hră k^ pơkôl, lơ\m pla djơ\ tui hăng hơdă le\ đang pla pơtơi dưi hơmâo 90% pơtơi A (nua blơi le\ 5000 prăk lơ\m sa kg); kơnong 10% đôc\ pơtơi B (nua `u 3000 prăk lơ\m sa kg).

Khă hnun hai, [ơi tơring glông Buôn Đôn, amăng mrô 30 ektar đang pơtơi pơhrui glăi le\, [u hơmâo đang hơpă ôh djơ\ rơnoh pơkă A.

ơi Hoàng Thế Hiền, pô apăn bruă jao boh thâo ia rơgơi mơng kông ti pơc\ruh ngăn tuh pơ alin pla pơtơi Việt brơi thâo, khă pơtô brơi rơđah rơđông laih, samơ\ mơnuih [on sang ăt aka [u ngă djơ\ tui hăng hơdră pơtô lơi.

Yua anun, pơtơi pơhrui glăi [u djơ\ hơnong pơkă, lăng hai ta [uh rơđah mơ\n. Lơ\m anai le\, gơnam ba nao s^ pơ dêh ]ar tac\ rơngiao, yua anun kho\m kiăng hiam klă:

‘’Abih bang mơnuih [on sang mă yua boh thâo ia rơgơi aka [u djơ\ lăp ôh, yua dah mơnuih [on sang aka [u tuh pơ alin klă ôh amăng phun pơtơi.

Pơhmutu, kah hăng kual pla pơtơi [ơi kual C|ư\ Siăng, kual Dơnung dêh ]ar ta lu biă mă, laih anun kual lo\n pla arăng lêng kơ prong soh.

Yap lăng sa boh tơring glông [ing ta anai aka [u [ang sa boh sang ano\ arăng ngă ôh, samơ\ arăng ngă rơguăt bruă.

Pla kơnong pơtơi đôc\. Bơ tui hăng ană plơi ta anai, [u rơguăt pla pơtơi ôh. Yua anun pơtơi [u dưi ba s^ ôh hiư\m ta thâo lăi dong, kah hăng prui jrao kho\m pruih tui hăng hrơi pơkă le\ [u pruih ôh, [udah hleh bơnga [u djơ\ ôh, laih anun hơmâo arong aroac\ pơc\răm dong’’.

Khă pơtơi pơhrui glăi kơnong djơ\ rơnoh pơkă B đôc\, samơ\ tui hăng hră k^ pơkôl, kông ti ăt blơi abih mrô pơtơi anai mơ\n.

Hăng nua laih anun mrô pơtơi pơhrui glăi tui hăng ră anai le\, [ing pla pơtơi ăt pơhrui glăi kmlai mơng 50 truh 60 klăk prăk lơ\m sa ektar.

Khă hnun hai, kiăng tơpă ară lăng bruă anai, bruă aka [u mă yua djơ\ boh thâo ia rơgơi, hơdră pla pơtơi jing ngă bơyan pơtơi blung a [ơi Buôn Đôn [u djơ\ tui hăng tơlơi c\ang rơmang ôh.

Anai le\ tơlơi kiăng kơđiăng hăng neh met wa amăng bruă mă yua boh thâo ia rơgơi ngă hmua pla pơjing, ngă hiư\m pă kiăng ba glăi boh tu\ yua djơ\ hăng anom s^ mdrô kiăng’’.

Siu H’Mai: Pô ]ih hăng pôr