VOV4.Jarai-Amăng hơdôm hrơi anai, djop plơi pla ala [on amăng kual Dap kơdư hok mơak ]ơkă thun phrâo.

 

{rô djơ\ tal anai, [ing gơmơi jak iâu [ing gơyut đuăi hyu amăng plơi pla kaul Dap kơdư, e\p lăng tơlơi mơak ]ơkă thun phrâo jơngum mơak, ăt kah hăng pơ]rông sai ako\ bruă bơwih [ong huă, pơđ^ kyar amăng thun phrâo 2019

 

Hrom hăng tơlơi pơpu\ kơ abih bang mơnuih [on sang hiam drơi jăn hăng tơphă tơphai thun phrâo, ơi Y Blih Mlô, juăt iâu ơi Miêo, khua [on Pưk Prong, să Ea Hning, tơring glông }ư\ Kuin pơtă pơtăn adơi ayong mơnuih djuai ania [iă gir hrăm tui hơdră bơwih [ong huă mơ\ng arăng kiăng pơtrut sang ano\ jai hrơi pơđ^ kyar.

 

‘’Djop djang anih amăng Việt Nam, djop djuai ania adơi ayong hrom hơbit ha pran jua, djru nao rai lu tơlơi.

 

{ing adơi ayong Yuan djru ba adơi ayong djuai [iă, hla tui bruă mă, bơwih [ong huă, ngă tui tơlơi thâo thăi ba glăi boh tu\ yua amăng bruă mă. Djop mơta bruă [ing ta lêng kơ hrăm soh mơthâo’’.

 

Yua hơmâo Ping gah Kơnuk kơna djru, pơtô ba neh met wa hơdră bơwih [ong huă, pla kơsu, kơphê, tơlơi hơdip mơng neh met wa djuai ania Sedang do\ [ơi plơi Giang Lố 1, să Sa Loong, tơring glông Ngọc Hồi, tơring ]ar Kontum, hơmâo lu tơlơi pơplih phrâo.

 

Neh met wa [ơi anai hơmâo asơi huă a`am [ong, hơmâo sum ao buh; lu sang ano\ thâo mă yua boh thâo phrâo, măi mok amăng bruă ngă hmua pla pơjing hrưn đ^ ngă pơdrong.

 

Tha plơi A Vây, plơi Giang Lố 1, să Sa Loong, tơring glông Ngọc Hồi, tơring ]ar Kontum, hok kơdok prạn jua:

 

‘’Thun blan rơgao, kâo lăng tơlơi hơdip mơng neh met wa [ơi anai hơmâo hmăi [iă laih.

 

Amăng thun phrâo anai, kâo ăt ngă klă hloh tơlơi gơgrong bruă arăng jao ngă tha plơi, pơtô ba ană tơc\ô mô yâo hơdip pơlir hro\m pran jua, pơ[ut bơwih [ong huă, pla phun kyâo sui thun, klơi dơnao ia rông akan, rông un, mơnu\ kiăng tơlơi hơdip jai hrơi pơplih klă hloh, hơdôm boh sang ano\ jai hrơi yâo mơ-ak.

 

Yua hơmâo Ping gah, Kơnuk kơna gleng nao, djru ba, kâo c\ang rơmang neh met wa amăng plơi gir pơkơtưn nao rai, bơwih [ong huă, pla gơnam tam, thâo lu hơbô| bruă bơwih [ong phrâo.

 

{rô djơ\ thun phrâo, kâo hơ-ơc\ hmưi kơ neh met wa, hlăk ai tơdăm dra, ană tơc\ô amăng plơi pla lêng hiam drơi jăn pran jua, yâo mơ-ak, pơđ^ kyar hăng rơnuk rơnua’’.

 

Tơdơi kơ sa thun pok pơhai, ngă hmua, hmua pơdai ia [ơi [on Pi Nao, să Nhân Đạo, tơring glông Dak Rlâp, tơring ]ar Daknông truh thun hơpuă yuă laih.

 

Ơi Điểu Kbang, khua [on Pi Nao brơi thâo, yua hơmâo [ing apăn bruă kơnuk kơna pơtô brơi hơdră rah pơtem, ngă hmua anun yơh lơ\m 1 ektar pơdai mơboh truh kơ 7 tơn, lu hloh aka [u hơmâo djơ\ ôh.

 

Dơ\ng mơ\ng hlâo kơ têt laih, ană plơi pla hne] rah pơtem kiăng hmao bơyan. Truh thun phrâo, mơnuih [on sang ăt pok prong bruă mă, đơ đam đang hmua dơ\ng mơ\ng 13- truh 18 ektar, kiăng kơ boh pơdai lu hloh, sang ano\ huăi hơmâo mơnuih ư\ rơpa.

 

‘’Truh thun phrâo, plơi gơmơi ]ang rơmang pok prong đang hmua pla pơdai hmua ia, laih anun pơpha hmua kơ sang ano\ aka [u hơmâo hmua ia mơ\ng hlâo kiăng huăi ư\ rơpa kơ[ah braih huă.

 

Hlâo adih, aka [u thâo hơdră ngă hmua, 1 ar rah pơdai kơnong 3,4 tă pơdai đô]. Mơnuih [on sang ră anai, thâo ngă tui hơdră phrâo ia rơgơi ngă hmua anun pơdai boh lu.

 

Hlâo kơ truh hrơi ngă yang thun phrâo, mơnuih [on sang hne] mă laih bruă rah pơtem kiăng hmao bơyan’’.

 

 

 

 

Thun blan rơgao, să Yang Tao, tơring glông Lăk, tơring ]ar Daklak, ngă giong rơnoh pơkă mrô 12 kơ mrô mơnuih hơmâo bruă mă.

 

Pơsit bruă man pơdong plơi pla phrâo kho\m pơplih phrâo tơlơi hơdip mơng ană plơi pla, să pok lu hơbô| bruă pơđ^ kyar bơwih [ong kah hăng rông rơmô, pla aplang, ru\ pơdong glăi bruă man pơkra gô| lo\n s^ kơ tuai c\uă ngui…

 

Jing să hơmâo lu mơnuih djuai ania [iă hơdip, do\ giăm kual tuai c\uă ngui Dơnao ia Lăk dong, să Yang Tao pơtrut đ^ bruă mă mơng ơi yă đưm, pok jơlan bơwih [ong phrâo. Ơi Y Thiêm Kuan, Khoa Jơnum min mơnuih [on sang să Yang Tao brơi thâo,:

 

‘’Gru hiam hloh mơng să Yang tao le\, ră anai neh met wa ăt djă pioh mơn bruă man gô| lo\n, yua anun ngă pơhưc\ tuai c\uă nguui amăng tơring ]ar hăng rơngiao mơng tơring ]ar.

 

Lu tuai c\uă ngui dêh ]ar tac\ rơngiao rai e\p lăng gru grua mơng djuai ania Mnông. Să glăk gir djă pioh bruă man gô| lo\n hăng djru ơing kơhnâo kiăng hơmâo prăk pơhrui glăi lu [iă mơng bruă ngă pơhưc\ tuai c\uă ngui.

 

Thun 2019, să pơsit kiăng ngă hlâo dua mơta mơta yôm le\ pơđ^ kyar bơwih [ong huă kơ ană plơi pla, amăng anun lăng ba bruă man gô| lo\n. ră anai, să pioh lo\n 3.000m2 pioh ngă lo\n man gô|’’./.

 

Mơak ]ơkă thun phrâo, hrom hăng lu tơlơi pơphun kiăng mă bruă, lu sang ano\, plơi pla [ơi kual Dap kơdư pơphun tơgu\ mă bruă, pơtrut bruă mă hmar hloh dơ\ng mơ\ng ako\ thun mơtam kiăng hơmâo boh tơhnal ba  glăi lu kơ bruă mă sa thun phrâo.

                                                                                              

Mơguah hrơi tal dua [ong têt, amai Bùi Thị Kim Mai, do\ pơ thôn 5, să Hòa Thuận, plơi prong {uôn Ma Thuôt, Daklak, ba gơnam nao s^ mơdrô yơh pơ sang s^ mơdrô prong.

Amăng thun hlâo, tơrưng pơdă gơnam a`ăm pơtam hơmâo pơhrui glăi kơ sang ano\ `u lu prăk mơn, djru ngă hơđong tơlơi hơdip mơda hăng pơjrao tơlơi duăm ruă kơ rơkơi `u.

 

Thun phrâo anai, `u ]ang rơmang sang ano\ `u suaih pral, s^ mơdrô tơphă [iă đăt mơ\ng hơđong tơlơi hơdip mơda.

 

‘’R^m thun tui anun soh, hrơi pơdơi lơ 1 blan ta, lơ dua le\ nao mă bruă, s^ mơdrô yơh. Kâo pô ăt ]ang rơmang abih thun mă bruă hơmâo hmăi hơđong tơlơi hơdip mơda’’.

 

                                                                                                          

Lăng glăi sa thun rơgao, ơi Y Tó Bkrông, [ơi [uôn Tơn Jú, să Ea Kao, plơi prong Buôn Ma Thuột, Daklak, lăng djơ\ pran `u biă hăng hơdôm tơlơi sang ano\ `u hơmâo.

 

~u hok mơ-ak, hơdôm bruă `u prăp lui c\i ngă amăng thun lêng hiam klă, sang ano\ `u hơmâo pơkra glăi sang ano\ prong hloh.

 

Amăng hrơi mông c\ơkă thun phrâo, `u pre lui laih hơdră bơ wih [ong, prăk bơ wih [ong hăng c\ang rơmang djo\p mơta dưi ngă truh kih soh:

 

‘’Tơlơi hơdip jai hrơi plai [iă laih tơnap, rim thun lăng pơplih phrâo rơđah rơđông hloh pơhmu hăng thun phrâo.

 

Kâo blơi gơnam, măi mok pioh ngă hmua mơng [rư\, pơkra glăi sang ano\ kiăng prong [iă c\i c\ơkă tê|t. Tơdơi kơ anun, kâo pre lui bruă ngă hmua amăng bơyan phrâo, nao pơ hmua c\oh sur lo\n, giong anun pruih đang kơphê’’.

 

Plơi Dă Huynh, tơring kual Đinh Văn, tơring glông Lâm Hà, Lâm Đồng hơmâo rơbêh 80% mrô mơnuih djuai ania K’Ho.

 

Thun hlâo, lu sang ano\ amăng plơi ta` bơblih hơdră pla pơjing, ngă hmua  pla phun kơbuă rông hlăt suai mrai laih anun ]em rông hlô mơnong, hrưn đ^ bơblih tơlơi hơdip mơda sang ano\.

 

Amai Kamy, do\ pơ plơi Bồ Liêng lăi, tơlơi bơwih [ong huă pơđ^ kyar laih, tơlơi pơmin ăt bơblih mơn, r^m sang ano\ ăt ]ơkă thun phrâo mơak mơai.

 

‘’Tơlơi hơdip mơda pơkă hăng thun hlâo hơmâo lu tơlơi bơblih laih yua kơ mơnuih [on sang thâo bơwih [ong huă klă laih.

 

Hlâo adih, ană plơi pla ]an [ong hlâo, tla tơdơi, s^ pơdai [ơi phun, truh bơyan hơpuă yuă kah djop [iă huă [ong, ră anai pha ra laih.

 

Mơnuih [on sang gir run bơblih pơjeh djuai phun pla, ngă hmua pơdai sa bơyan [u jing ôh le\, pla phun boh kơbuă rông hlăt suai mrai, pla a`ăm pơtam s^ mơdrô.

 

Ră anai, plơi pla ala [on pơkra jơlan hăng [ê tông laih, rô nao rai gêh gal hloh, sang ano\ pơdong hiam klă.

 

Boh nik `u, tơlơi pơmin ană plơi đ^ laih pơkă hăng hlâo anun  yơh anih anai [ơ [rư bơblih lăng ngă yang thun phrâo djuai ania ta yom hloh, djop sang pơphun ngui ngor pơdơi pơdă, mơak đô] ]ơkă thun phrâo’’.

 

Hrơi blung a amăng ako\ thun phrâo, ơi Angưm nao c\uă, hơ-ơc\ hmưi tê|t kơ hơdôm boh sang ano\ amăng plei Aluk, să Kdang, tơring glông Đăk Đoa, Gialai.

 

Hăng tơlơi gơgrong bruă ngă pô djru gah ia jrao, `u c\ang rơmang iâu pơthưr mơnuih [on sang gum blơi hră pơhlôm nua ia jrao, kiăng pơhlôm tơlơi suaih pral, kiăng hơmâo pran jua ngă bruă:

 

‘’Abih bang sang ano\ amăng plơi kho\m blơi hră pơhlôm nua ia jrao kiăng amu` [iă amăng bruă khăm pơjrao tơlơi ruă.

 

Hăng sang ano\ rin le\ hơmâo Kơnuk kơna [ơk brơi laih, rơngiao mơng anun le\ kho\m blơi hră pơhlôm nua ia jrao.

 

Sang do\ kho\m kih rơmet agaih, hơdip amăng plơi pla bơrơhme\ hnun. Duăm ruă le\ kho\m ba nao pơ sang ia jrao, tơdah pơ să [u dưi pơjrao le\ ba nao pơ tơring glông dong.

 

Anăm pioh lui dơ\ ruă kơtang kah mơng ba nao pơ sang ia jrao. Hơmâo pran jua kah mơng dưi ngă bruă’’.

 

Ayong R]om Nguưr le\ mă tơlơi pơhing phrâo kơ Gong phun pơdah rup djuai ania [iă VTV5. Lu thun rơgao, `u hyu djop plơi pơ kual ataih, kiăng ]ih pôr pơthâo tơlơi pơhing kơ bruă mă thâo ngă tui boh thâo ia rơgơi hăng djă pioh gru grua tơlơi thâo thăi đưm djuai ania. ~u ]ang rơmang thun phrâo amra suaih pral nanao hăng ngă giong bruă jao.

 

‘’Amăng thun 2019, kâo ăt hyu mă tơlơi pơhing phrâo truh pơ djop plơi pla kual ataih. Kâo ăt ]ih pioh, pôr pơthâo bruă mă hiam, mơnuih tơpă, hơbo# ngă hmua ba glăi boh tu\ yua lu.

 

Laih dơ\ng ]ang rơmang mơnuih [on sang djop plơi pla jai hrơi ngă tui ia rơgơi pioh ngă hmua pơkra ming, pơđ^ tui bruă ngă hmua.

 

Kâo ]ang rơmang hơdôm tơlơi pơhing pơdah amăng tivi djru kơ ană plơi pla, thâo hluh tong ten hloh bruă djă pioh gru grua djuai ania ta mơ\ng đưm, kah hăng tơlơi ngă yang, ngui ngor, bruă mơ`am mrai, mơ`am bung bai rơ-i ]ơkua pioh glăi kơ rơnuk tơdơi anai’’.

 

 Thun phrâo truh laih hăng rim boh sang ano\, rim boh plơi pla mơng kual C|ư\ Siăng.

 

Anai jing hrơi mông neh met wa [ơi hơdôm boh plơi pơ[ut hro\m, ră ruai, c\rông sai bruă mă amăng thun phrâo.

 

Laih anun, anai jing hrơi tha plơi, khoa plơi, pô hơmâo arăng đăo gơnang ngă klă bruă arăng jao hyu iâu pơthưr ană plơi ngă tui klă djo\p jơlan hơdră mơng Ping gah, Kơnuk kơna pơtrun, ăt kah hăng gir hloh dong amăng bruă bơwih [ong.

 

Ơi Y Hăn, Khoa git gai ping gah plơi Klót, să Kon Gang, tơring glông Đăk Đoa, Gialai ră ruai:

 

‘’Jing pô ngă khoa git gai ping gah plơi Klot, kâo lêng hyu iâu pơthưr ană plơi gir ngă hmua pla kơphê.

 

Khă thun rơgao, nua kơphê trun, samơ\ [u dưi yua tui anun ôh mơ\ mơtah hơtai, lui h^ hmua pơdai.

 

Kho\m gir ngă kơphê klă, ta kho\m pơmin nua kơphê amra đ^. Pơhmu hăng hlâoadih, neh met wa hơmâo lu tơlơi pơplih phrâo amăng tơlơi hơdip, pơkra pơjing gơnam tam.

 

Thun 2019 anai, neh met wa gir hloh dong kiăng tơlơi hơdip trơi pơđao hloh, ană bă hrăm hră kiăng djru ba plơi pla, kơ mơnuih mơnam.

 

{rô djơ\ hrơi tê|t 2019, kâo hơ-ơc\ hmưi kơ abih bang c\ơkă tê|t mơ-ak, hiam drơi jăn pran jua, pơlir hơbit, bơwih [ong huă đ^ kyar’’.

 Nay Jek-Siu H’Mai: Pô ]ih hăng pôr