VOV4.Jarai - Gialai le\ tơring ]ar hơmâo 90km jơlan guai hăng dêh ]ar Kur. Tơlơi bơwih [ong mơng ană plơi, lu biă mă `u le\ djuai ania [iă bưp lu tơlơi tơnap tap, kơ[ah biă mă.

Hơdôm thun rơgao, ling tơhan pơgang guai tơring ]ar Gialai hơmâo lu bruă ngă sit nik, djru neh met wa [ơi anai pơđ^ kyar tơlơi bơwih [ong, pơkra pơjing gơnam tam, hơđong kjăp tơlơi hơdip.

Yua hơmâo bruă anai mơ\ tơlơi pơmin, pran jua kơplah wah tơhan hăng mơnuih [on sang jai hrơi pơlir hơbit, bruă pơgang lo\n ia jai hrơi kjăp hloh.

Thiếu tá Nguyễn Quang Công, kơiăng khoa wai lăng Puih kơđông 717 le\ mơnuih thâo djo\p anih [ơi să Ia O, tơring glông Ia Grai. Giăm 10 thun do\ hơdip hro\m hăng plơi pla, hro\m hăng ană plơi, pơtô c\ơđai hrăm hră, pơtô ană plơi pla phun kyâo, rông hlô…

Djơ\ ano\ arăng duăm ruă thơ, ayong Công ăt gir nao pơjrao brơi, wai lăng ba mơn, yua anun ană plơi hlơi mơng [u kiăng kơ gơ`u. Tha plơi Ksor Thít, do\ [ơi plơi Kuk, să Ia O lăng thiếu tá Công kah hăng ană `u mơtăm. Amăng plơi hơmâo bruă hơget thơ tha plơi ăt ruai brơi mơn, tơ`a lăng ayong Công [ơ\i.

Thiếu tá Nguyễn Quang Công brơi thâo: dong mơng 3 thun hăng anai, [ing apăn bruă ping gah mơng puih kơđông 717 hơmâo arăng jao bruă glăi jơnum, do\ [ơi plơi pla yua anom bruă wai lăng.

Rơngiao mơng bruă kiăng thâo rơđah anih anom, wai pơgang guai lo\n ia, ling tơhan anai ăt djru ba ană plơi pơđ^ kyar tơlơi bơwih [ong, pơđ^ tui tơlơi hơdip. 3 thun rơgao, anom bruă hơmâo man pơdong 3 boh sang pran jua pơlir hơbit kơ ană plơi amăng să.

Pơlir hơbit, jê| giăm hăng ană plơi, ră ruai, djru brơi tơlơi tơnap tap, yua anun ană plơi lăng [ing tơhan kah hăng mơnuih mơnam amăng sang ano\ gơ`u yơh.

‘’Juăt hyu pơphô bruă kơ gưl glông, gong gai [on lan. Ngă hro\m hăng ling tơhan do\ [ơi plơi pla, jak iâu abih bang mơnuih gum wai pơgang rơnuk rơnua lo\n ia [ơi guai, djă bong hơđong kjăp tơlơi rơnuk rơnua kơđi ]ar, hơđong kjăp mơnuih mơnam. Amăng anun gơ`ăm nao [ing tha plơi yơh pô djru bruă phun.

Hluai tui hơdôm tal jơnum pơtô brơi tha plơi gơgrong bruă hăng tơlơi gum djru yôm mơng [ing gơ`u amăng tơlơi hơdip ană plơi [ơi anai.

Hlâo adih [ơi să Ia O, hơmâo lu mơnuih kiăo tui [ing [u klă arăng juăt iâu le\ ‘’Kơnuk kơna đăo Tin lành Đê Ga’’. Sa, dua c\ô mơnuih pơtruh nao rai hăng [ing ngă sat đuăi nao pơ dêh ]ar Kur, giong anun e\p jơlan nao pơ dêh ]ar pơko\n dong.

Mơng hlâo, mơnuih [on sang lui abih đang hmua, [u tơju\ pla hơget dong tah, sang ano\ pơklaih lui mơn, yua anun tơlơi hơdip jai kơ [ah hloh. Rahlan Hach [ơi plơi Kuk, să Ia O le\ pô juăt pơphun jơlan brơi mơnuih mơng pơko\n rai pơ Ia O đuăi pơ dêh ]ar arăng.

Rahlan Hach juăt nao đom bua lua bơnah amăng glai yua anun thâo abih jơlan nao rai, tap năng găn nao amăng glai c\i nao pơ guai lo\n ia rơgơi biă. Rahlan Hach lu wơ\t laih ba jơlan brơi arăng nao truh blut pơ guai.

Thun 2004 Rahlan Hach ăt nao pơ dêh ]ar Kur mơn, `u pơmin c\i nao pơ dêh ]ar Mi, [u kiăng ngă hơget ăt hơmâo huă hơmâo [ong mơn. Arăng brơi do\ [ơi anih do\ kơđp dêh ]ar Kur 6 blan, yua gleh tơnap đơi, Rahlan Hach đuăi kơdop, e\p jơlan pơwơ\t glăi pơ plơi pla…

Rahlan Hach hơmâo tơhan pơgang guai djru ba pơkra ming sang do\, brơi pla phun boh `ông. Tơlơi yôm hloh le\ hơmâo gong gai [on lan hăng ană plơi pap mơ`ai brơi tơlơi soh mơng hlâo adih, yua anun gơ`u amuaih ngă bruă, hơdip hiam.

Ră anai `u pơplih phara laih, Rahlan Hach hơmâo 2 ektar đang boh `ông, sa ektar đang hơbơi plum, đang kơtơr, rông 7 drơi rơmô. Prăk pơhrui glăi mơng đang hmua hăng mơng rơmô rim thun giăm 200 klăk prăk.

Yua anun, `u man pơdong sang do\ prong kjăp. Raglan Hach lăi: [u kơnong sang ano\ `u đôc\ ôh mơ\ 156 boh sang pơko\n amăng plơi hơmâo tơlơi hơdip klă tui ră anai yua ling tơhan pơgang guai djru ba.

‘’Ling tơhan pơgang guai lăng ba biă tơlơi hơdip ană plơi kiăng hơđong kjăp tơlơi bơ wih [ong kah hăng ngă pơdai, pla boh `ông, lo\m h^ tơlơi rin rơpa, man pơdong plơi pla phrâo. Tơhan pơgang guai lăng ba tơlơi hơdip mơng ană plơi pla. Gơ`u hơdip mơak hăng ană plơi yua anun ană plơi [u-eng biă kơ [ing `u. ană plơi gơmơi bơni biă mă’’.

Plơi Krông, să Ia Mơ, tơring glông C|ư\ Prong [u hơmâo pô đuăi nao pơ dêh ]ar arăng c\a c\ot ôh. Samơ\ neh met wa djuai ania Jarai [ơi anai aka [u thâo hơdră bơwih [ong, pơkra gơnam tam ôh.

Bơyan hơjan gơ`u jah glai, c\oh lo\n tơju\ pla, bơyan phang le\ hyu amăng glai đom bua lua bơnah. Yă Ksor Lâm, tha plơi plơi Krông ruai glăi: rơgao mơng anai 10 thun, tơhan pơgang guai mut rai c\uk pơkra anih lo\n pluk, glut gah tlôn plơi jing hmua ngă pơdai ia.

{ing tơhan tơju\ pla, rah pơdai. Truh bơyan pơdai tơsă, ling tpưhan kah pơpha brơi ană plơi nao yuă. Hmua pơdai hơmâo kah pơpha brơi rim boh sang ano\ mơn. Gơ`u hơmâo arăng pơtô ba hơdră ngă hmua, pla pơdai.

Mơng [rư\ sang ano\ hlơi hlơi lêng kơ thâo ngă pơdai ia soh. Hơdôm thun giăm anai, Kơnuk kơna ta tuh pơ alin pơkra dơnao ko\ng ia, amăng bưng pơđoh ia, neh met wa mơng [rư\ pok prong tui hmua, yua anun hmua ngă pơdai mơng plơi Krông prong rơbêh 20 ektar. Yua hơmâo hmua pơdai ia yơh jing sang ano\ hlơi hlơi lêng kơ hơmâo braih [ong soh.

‘’Adơi ayong tơhan pơgang guai djru lu biă mă kơ ană plơi pla, ană plơi aka [u thâo ngă bruă le\ hơmâo ling tơhan pơgang guai djru ba. Kơnuk kơna ta c\râo brơi le\ ană plơi lêng kơ hmư\ tui soh. Yua hơmâo ling tơhan pơtô brơi mơn tơlơi hơdip ană plơi ră anai jai hrơi hơđong kjăp’’.

Mơng hlâo laih, kual guai lo\n ia dua bơnah rô nao rai klă hiam, đa jing ung jing mô|. Yua anun, gơ`u juăt c\uă jơmư nao rai. Thiếu tá Trần Anh Tuấn, kơiăng khoa Puih kơđông guai Bah amăng jang Jar kmar Lệ Thanh brơi thâo: {u [iă ôh pô pơhmao mă bruă anai c\i s^ mdrô, pơgiăng hyu s^ gơnam c\a c\ot.

Yua hơmâo ling tơhan hyu pơtô pơblang mơn mơnuih [on sang mơng thâo hluh hăng ngă tui tơlơi phiăn.

‘’Puih kơđông tơhan pơgang guai Bah amăng jang Jar kmar Lệ Thanh tơgu\ kơdong glăi hăng mă [ing hyu s^ mdrô c\a c\ot, mơnuih ngă soh [ơi anih gơ`u wai lăng. Laih dong ngă klă bruă hyu pơtô pơblang iâu pơthưr ană plơi c\râo brơi pô hlơi ngă soh tơdah [uh, [u dưi pơdo\p brơi ôh, pơhlôm rơnuk rơnua kơđi ]ar, hơđong kjăp plơi pla’’.

Đại tá Vũ Trung Kiên, Khoa Anom git gai tơhan pơgang guai tơring ]ar Gialai pơsit: bruă hyu tir wai pơgang guai lo\n ia dưi pơhlôm klă le\ yua hơmâo [ing kông ang, ling tơhan, tơhan amăng plơi wơ\t hăng mơnuih [on sang mơn djru hro\m.

Yua anun, djo\p mơta bruă hơget thơ [ơi guai lêng dưi wai lăng kjăp; Jơlan guai, gong guai huăi hơmâo mơnuih mơnam, rơdêh, [udah ayuh hyiăng, hlô mơnong ngă sat, [uh hmao tlôn tơdah hơmâo tơlơi ju\ sat, wai lăng jơlan guai, gong guai hơđong kjăp.

‘’{ing gơmơi ruah mă rơbêh 50 c\ô tơhan pơgang guai [ơi hơdôm boh puih kơđông gum nao jơnum amăng plơi pla. Laih anun, gơmơi git gai c\râo bruă kơ ling tơhan pơgang guai gơgrong bruă wai lăng hơdôm boh sang ano\.

Sit mrô tơhan anai yơh rim hrơi ngă bruă hăng gong gai [on lan ako\ pơdong, hơkru\ kjăp kơđi ]ar, pơđ^ kyar tơlơi bơwih [ong. Pơtô pơblang kiăng ană plơi ngă tui jơlan hơdră mơng Ping gah.

Yua tui anun mơn, hơdôm thun rơgao, [ing gơmơi dưi ako\ pơdong pran jua kjăp phik pơgang guai lo\n ia mơng ană plơi [ơi guai lo\n ia, ngă ană plơi đăo gơnang kơ Ping gah, gong gai [on lan hro\m hăng tơhan pơgang guai.

Tơlơi rơnuk rơnua klă kah bruă pơgang guai mơng klă. Truh mông anai, ta dưi pơsit laih, djo\p mơta bruă bơdjơ\ nao guai lo\n ia lêng hơmâo djo\p anom bruă kơđi ]ar hăng mơnuih [on sang gum ngă hro\m’’.

Kơtoai jơlan guai [ơi tơring ]ar Gialai, hơdôm blah đang tiu, kơsu mơtah mơda. Kơplah nao tong krah đang pla phun sui thun le\ hơdôm boh sang klup hăng [rik mriah hiam. Tơlơi hơdip rơnuk rơnua, trơi pơđao yâo mơak hăng mơnuih [on sang [ơi guai lo\n ia.

          Siu H’Mai: Pô c\ih hăng pôr