VOV4.Jarai - Kơc\ăo bruă pơplih 50.000 ektar glai rưng hơdai nao pla kơsu [ơi Gialai [u jing dong tah, lơm rơbêh 30% đơ đam lo\n pla kơsu djai [udah [u hơmâo kơtăk ôh.

Lu anih pla pơko\n pơhrui glăi hơmâo ha mơkrah mrô kơtăk juăt pơhrui đôc\. Kiăng plai [iă ano\ [u tu\ yua mơng bruă pla kơsu, lu anom bơwih [ong lui h^ bruă pla kơsu, pơplih jing rông rơmô, pla phun boh troh, đa le\ brơi arăng apah mă lo\n.

Bruă mă yua lo\n [u djơ\ hăng kơc\ăo bruă, [u kơnong [u pơhlôm kyâo glai mơng Gialai đôc\ ôh mơ\ amra ba truh lu tơlơi [u klă, amra ngă tơnap kơ anom wai lăng lo\n tơnah amăng thun blan pơ anăp.

Amăng 2 thun anai, sang ano\ yă Bùi Thị Nhường, do\ [ơi thôn 3, să Bình Nghi, tơring glông Tây Sơn, tơring ]ar Bình Định apah mă lo\n mơng kơc\ăo bruă pla kơsu mơng Kông ti pơc\ruh ngăn pla glai rưng hăng pla phun kyâo prong Đức Long Gialai (gah kông ti TNHH Grup bơwih [ong Đức Long Gialai), [ơi să Ia Blư\, tơring glông C|ư\ Pưh c\i pla mơkai.

Yă Nhường brơi thâo, nua apah mă lo\n le\ 5 klăk prăk/ektar/3 blan. Tơdơi kơ apah mă lo\n, yă Nhường brơi 1 klăk prăk dong kiăng mơnuih mă bruă c\oh sur lo\n.

Mơnuih mă bruă kơnong pơbôr lo\n hăng pla mơkai đôc\. Pơhmu hăng nua apah mă lo\n [ơi hơdôm boh tơring glông gah Ngo\ dơnung, Gialai le\ [ơi anai apah prăk yua lo\n rơgêh hloh lu wơ\t.

Yua anun, mrô mơnuih apah prăk yua lo\n mơng lo\n pla kơsu mơng Kông ti Đức Long Gialai jai hrơi lu tui:

‘’Mơng thun hlâo, mơnuih [on sang mơng Bình Định rai pơ anai apah prăk mă lo\n pla mơkai, [ing gơ`u c\râo brơi kâo rai pơ glai anai. Kâo nao lăng lo\n, tơdah djơ\ mơta le\ kâo phă glai ngă hmua.

Kông ti brơi rơdêh kai lo\n, giong anun ta tla prăk kơ [ing gơ`u. Tơdah ta dưi ngă le\ c\i apah mă lo\n hơdôm hơpă le\ [ing gơ`u brơi lo\n hơdôm anun’’.

Đức Long Gialai glăk mă yua ha bơnah lo\n mơng kơc\ăo bruă pơplih glai kơ[ah kyâo hơdai pla kơsu c\i rông rơmô hăng brơi arăng apah mă.

Dong mơng thun 2008 truh thun 2011, kông ti pơc\ruh ngăn pla glai hăng pla phun pla sui thun Đức Long Gialai, hơmâo rơbêh 2000 ektar glai rưng rin gah să Ia Blư\, tơring glông C|ư\ Pưh, tơring ]ar Gialai c\i pla phun kơsu.

Tơdơi 10 thun pok pơhai kơc\ăo bruă truh ră anai, 1.200/1700 ektar kơsu pla phrâo mơng anom bruă djai hăng apui [ong yua dah [u wai lăng klă.

Đơ đam lo\n ngă kơsu do\ hơdip pla giăm 10 thun laih, samơ\ ăt aka [u kuah kơtăk lơi yua aka [u prong.

Ơi Lê Ngọc Minh, Pô wai lăng kơc\ăo bruă kơsu, Kông ti pơc\ruh ngăn pla glai hăng pla phun sui thun Đức Long Gialai [ơi să Ia Blư\ pơsit, rơngiao mơng bruă brơi mơnuih [on sang mơng tơring ]ar pơko\n yua lo\n, anom bơwih [ong anai rông rơmô dong.

Ră anai, kơc\ăo bruă ngă kơsu mơng Grup bơwih [ong Đức Long Gialai mă bruă [u kjăp ôh, hơmâo 10 c\ô mơnuih mă bruă đôc\, amăng anun hơmâo 2 c\ô mơnuih apăn bruă wai lăng kơsu:

‘’Lo\n lui soh anun, ta ngă gal brơi kơ arăng ngă kiăng hơmâo prăk apah adơi ayong amăng kông ti, [rô ngă lo\n hiam, pơdjai rok, kiăng tơdơi anai ta pla hơget thơ lo\n `u hiam.

Tơdah lui soh tui hăng mơng hlâo, lơm ta ngă hmua, ta kho\m jah rok, c\oh sur lo\n, hro\ prăk apah, gleh glar biă mă’’.

Kông ti pơc\ruh ngă kơsu Trung Nguyên (gah Grup bơwih [ong Hoàng Anh Gialai) rong c\i pla phun boh trih [ơi lo\n glai pioh pla kơsu rơgao mơng anai hơdôm thun

Blan 5 thun anai, Kơnuk kơna pơsit jơlan hơdră kơ hơdôm anom bơwih [ong mă bruă [u rup amăng kơc\ăo bruă pơplih 50.000 ektar glai rưng [u hơmâo kyâo hơdai nao kơsu [ơi Gialai dưi pla phun kyâo pơko\n [ơi hơdôm blah đang kơsu djai.

Khă hnun, tơdah pơplih, anom bơwih [ong kho\m pla glai rưng pơko\n hăng rơnoh pơkă: pơplih 1 ektar lo\n le\ kho\m pla glăi 3 ektar glai rưng. Kơnuk kơna kơnong tu\ ư brơi pơplih lơm bruă pla lăng hlâo hơmâo tu\ yua, hơmâo anom ngă hmua sem lăng, pơsit.

Khă hnun hai, [u kơđiăng nao ôh bruă pla glai phrâo, dong mơng hơdôm thun hlâo, lu anom bơwih [ong [u ah gơnah nao ôh, rong c\i pla hơdôm rơtuh ektar phun kyâo sui thun [ơi lo\n pla glai.

Amăng anun, hmư\ hing hloh le\ kông ti pơc\ruh ngăn kơsu Trung Nguyên (gah Grup Hoàng Anh Gialai), rong pơplih mă hơjăn 250 ektar hơdai nao pla phun boh mit hăng phun boh ô|.

Kông ti pơc\ruh ngăn tuh pơ alun hăng man pơdong 194 pla lu phun xà cừ [ơi lo\n kơsu [u hơmâo tu\ yua.

Bruă tui hloai c\i yua lo\n pioh ngă kơsu soh hăng tơlơi kiăng jing hơmâo Jơnum min mơnuih [on sang Gialai [uh amăng tal hyu sem lăng kơplah wah thun 2015.

Rơgao mơng anai hơdôm blan, Jơnum min mơnuih [on sang C|ư\ Pưh lăi pơthâo bruă anai kơ Khul khoa apăn bruă pơ ala mơnuih [on sang tơring ]ar. Gơnong bruă ngă hmua hăng đ^ kyar [on lan tơring ]ar pơphun hyu sem lăng.

Khă hnun, [ing gơ`u kơnong pơtă pơtăn, pơtô pơblang đôc\. Ơi Vũ Ngọc An, Kơ-iăng khoa Gơnong bruă ngă hmua hăng đ^ kyar [on lan Gialai do\ lăi dong, anai anun bruă anet đôc\:

‘’Hơdôm anom bruă rong c\i [u ngă tui tơlơi phiăn pla lăng hơdôm ektar. Bruă anai huăi ngă tơnap lơi amăng bruă wai lăng. Tơring ]ar ăt git gai hơdôm anom bruă hyu hơduah lăng hơdôm anom bruă pla hơdôm ektar, pla phun kyâo hơget, yua hơget aka [u brơi ôh mơ\ rong pok prong anih pla baih.

Gơnong bruă đang hmua hăng đ^ kyar [on lan hyu pel e\p, lăi pơthâo kơ Jơnum min mơnuih [on sang tơring ]ar pơtô pơblang, kiăng anom bơwih [ong djă bong hơnong lo\n tơnah, [u dưi pok prong ôh’’.

Kơsu [ơi kơc\ăo bruă mă lo\n glai kơ[ah kyâo hơdai pla phun kơsu [ơi tơring glông C|ư\ Pưh kaih prong, [u yua ôh

Kiăng ngă tui jơlan hơdră pơplih 50 rơbâo ektar glai rưng kơ[ah kyâo hơdai nao pla kơsu, dong mơng thun 2008 truh 2011, tơring ]ar Gialai brơi 16 anom bơwih [ong pok pơhai ngă 44 kơc\ăo bruă.

Rơbêh 35 rơbâo ektar glai rưng kơ[ah kyâo [u hơmâo dong tah, pơplih h^ le\ hơmâo lu phun kơsu rơwang, [u prong ôh, hơdôm pluh ektar kơsu djai, apui [ong yua [u wai lăng klă.

Anom bơwih [ong [u kơnong ngă tui hră pơkôl gah bruă djru mơnuih mơnam hăng hơdôm boh plơi đôc\ ôh mơ\\ glăk ba truh tơlơi [u klă, tơnap pơsir.

Tơlơi pơsir bruă tơdu mơng gong gai kơnuk kơna amra ngă bruă anai tơnap hloh c\i pơsir, tơnap biă c\i pơgô| anom bơwih [ong pla glai rưng [ơi lo\n kiăng pơplih phun pla tui hăng tơlơi c\râo bruă mơng Kơnuk kơna.

                                                                Siu H’Mai: Pô c\ih hăng pôr