VOV4.Jarai-Khă yak nao thun tal 4 laih ngă tui Kơ]ăo bruă Pơhro\ trun tơlơi pơdo\ ung mơ\ng muai bơnai mơ\ng anet, do\ ană anong rông ană wa ha drah kơtăk amăng plơi pla djuai ania [iă, dơ\ng mơ\ng thun 2015-2025, yua Jơnum min djuai ania dêh ]ar pơtrun, samơ\ ră anai, r^m thun [ơi Gialai ăt do\ hơmâo rơbêh kơ 1000 ]ô mơnuih  pơdo\ rơkơi bơnai aka [u truh thun pơkă.

Tơlơi anai ngă rai lu boh tơhnal [u klă hiam amăng tơlơi hơdip mơda, bơwih [ong huă mơnuih mơnam hăng pơgang lo\n glai amăng tơring ]ar.

Phrâo 32 thun đô] samơ\ amai Rmah H’Klam, do\ pơ plơi Ia Bia, să Ia Le, tơring glông }ư\ Pưh, tơring ]ar Gialai, hơmâo 4 ]ô ană baih.

~u am^ [ă yă pơjing amăng sang ano\ lu adơi ayong, anun yơh kiah 15 thun đô], Rmah H’Klam khom do\ rơkơi.

Ăt kah hăng lu krop rơkơi bơnai pơko\n mơ\n tơdăm ngek dra muai [ơi plơi Ia Bia, lo\n ngă hmua bơwih [ong [u djop rông ană bă ôh, anun rơkơi bơnai H’Klam khom nao ]ông jơnah jah glai ngă hmua.

Am^ ană, ]ơđai muai juăt [uh amăng kual plơi pla mơnuih djuai [iă [ơi Gialai

Samơ\ ră anai, glai klô ataih laih, nao e\p tơl pơ anih giăm guai hăng tơring ]ar Daklak kah mơ\ng hơmâo, anun yơh tơlơi hơdip 6 ]ô mơnuih amăng sang ano\ tơnap tap biă mă, kơ[ah djop mơta ra anăn.

H’Klam anai, dju djuăm duăm ruă na nao đô], do\ 4 ]ô ană dơ\ng, djop pô khen pơ-ai buai. Tơlơi [ong huă, eng ao buh kơ ană bă r^m hrơi, rơkơi bơnai `u bơngơ\t na nao, anun tơdơi kơ 17 thun do\ hrom, dua rơkơi bơnai `u kiah nao ngă hră pơdo\ rơkơi bơnai kiăng kơnuk kơna pơsit, ta juăt lăiảhă ‘’giấy kết hôn’’, hră pơdo\ rơkơi bơnai, Rmah H’Klam lăi:

‘’Dua rơkơi bơnai gơmơi [u hơmâo hră pơdo\ rơkơi bơnai ôh, pơkhăp nao rai pơdo\ yơh. Thun 2017, tơkeng ană tal 4, kâo kiăng ]ih anăn `u amăng hră ako\ sang, samơ\ khua mua sang să lăi khom ngă hră pơdo\ rơkơi bơnai kah dưi, anun kâo ngă hră anai kiăng pơmut anăn ană amăng hră ako\ sang. Bơ 3 ]ô ană hlâo kơ anun, sit giong hră ako\ sang pơmut abih yơh’’.

Ăt amăng plơi Ia Bia mơn, Rơbăm H’Tul thun tơkeng 1964, do\ rơkơi dơ\ng mơ\ng `u 14 thun, ră anai hơmâo 10 ]ô ană hăng 15 ]ô tơ]ô.

H’Tul brơi thâo, do\ rơkơi, tơkeng ană ta`, laih anun mă bruă gleh glar, anun yơh duăm ruă na nao đô], hơmâo lu tơlơi ruă biă mă.

Khă tui anun, H’Tul ăt brơi 6 ]ô ană bă `u do\ rơkơi mơ\ng 15, 16 thun soh. ~u lăi le\, tơlơi pơdo\ rơkơi bơnai yua kơ gơ`u, H’Tul [u khă ôh:

‘’Gơ`u bưp hăng pơkhăp mă gơ`u pô đô], hlong pơdo\ jing rơkơi bơnai, mah aka truh thun ăt khom do\ baih lah. Tơlơi anai mơ-ai [ing ană bă, ta [u thâo khă ôh’’.

{uh rơđah, ră anai [ơi kual plơi pla mơnuih djuai ania [iă amăng tơring ]ar Gialai, tơlơi pơdo\ ung mơ\ng muai bơnai mơ\ng anet ăt do\ lu đô] hăng tơnap tap biă mă.

Pơdo\ ung mơ\ng muai bơnai mơ\ng anet tơkeng ană lu yơh phun `u ngă gun h^ tơlơi bơwih [ong huă amăng kual mơnuih djuai ania [iă pơ Gialai

Kah hăng pơ să Ia Le, tơring glông }ư\ Pưh, anih hơmâo 10/15 boh plơi mơnuih djuai ania [iă, r^m thun hơmâo 10 krop rơkơi bơnai pơdo\ aka [u truh thun.

Tơlơi anai, hrom hăng tơkeng ană lu, hơmâo tơ]ô re`, ngă kơ mrô mơnuih pơ anai lu tui, jing sa tơlơi ngă kơ[ah lo\n ngă hmua, tơnap pơhro\ tơlơi [un rin.

Khă thun 2014, Jơnum min mơnuih [on sang tơring ]ar Gialai bơblih 114 ektar lo\n ngă hmua pioh pơpha brơi kơ 98 boh sang ano\, samơ\ truh ră anai tơlơi bơwih [ong huă mơ\ng hơdôm sang ano\ anun ăt tơnap tap đô].

Tơlơi gir run kiăng pơhro\ tơlơi rơmon rơpa yua pơdo\ ung mơ\ng muai bơnai mơ\ng anet pơ kual anai bưp tơlơi tơnap biă mă. Nguyễn Thị Huệ, mơnuih apăn bruă gah tơlơi phiăn să Ia Le, brơi thâo:

‘’Amăng mông jơnum 50 ]ô mơnuih, kơnong hơmâo 25 truh kơ 30 ]ô đô] thâo hluh. Să anai hơmâo lu djuai ania, [u djơ\ kơnong Jrai đô] ôh, hơmâo [ing Tày, Nùng, Yao.

 Gơ`u do\ pơ kual ataih, kual asuek. Kah hăng plơi Ia Joi, Ia Ble, gơ`u [u thâỉ hră ôh.

Mơnuih ngă bruă tơlơi phiăn să le\ kơnong 2 ]ô đô], laih dơ\ng Yuan anun pơtô lăi aka [u tu\ yua ôh’’.

Ră anai, Gialai jing tơring ]ar hơmâo lu mơnuih pơdo\ rơkơi bơnai aka [u truh thun pơkă, jing tơring ]ar lu hloh amăng dêh ]ar.

Tui hăng anom bruă wai lăng djuai ania [iă tơring ]ar Gialai, thun 2016, đơ đam tơring ]ar hơmâo 826 krop rơkơi bơnai phrâo pơdo\ aka truh thun; thun 2017, mrô anun truh kơ 1339 krop rơkơi bơnai.

Mrô pơdo\ rơkơi bơnai mơ\ng anet hơdôm tơring glông hơmâo lu mơnuih djuai ania [iă kah hăng }ư\ Sê, }ư\ Pưh, }ư\ Prong, Krông Pa, Phú Thiện.

Amăng anun, Krông Pa hơmâo giăm 200 krop rơkơi bơnai pơdo\ nao rai aka truh thun pơkă r^m thun.

Tui hăng Ksor Y Ngông, Khua anom bruă djuai ania tơring glông }ư\ Pưh, kiăng kơ]ăo bruă pơhro\ tơlơi pơdo\ ung mơ\ng muai bơnai mơ\ng anet, pơdo\ ană anong rông ană wa amăng mơnuih djuai ania [iă, mơ\ng thun 2015-2025 tu\ yua sit nik le\, djop tơring ]ar kiăng hơmâo hơdră ngă tui khut khăt hloh:

‘’Djop anom bruă kơđi ]ar, dơ\ng mơ\ng gơnong dlông trun pơyu\ pơtô lăi mơnuih [on sang djuai ania [iă pơ kual ataih, kual tơnap tap hloh, khom thâo hluh tơlơi phiăn kơnuk kơna, gru grua phrâo.

Anom bruă wai lăng djuai ania ngă hrom anom bruă tơlơi phiăn, gong phun pơtui jua pơhiăp, pơdah rup tơring glông, brơi pơtô lăi thâo hluh sit pơdo\ rơkơi bơnai le\ ba tơlơi phiăn kah hăng djuai ania Yuan.

Krop rơkơi bơnai pơpă pơdo\ aka truh thun, jao kơ să đu\ gơ`u. Gong gai să ngă [u sit le\ ăt khom jăm [uah gơ`u’’.

Nay Jek: Pô ]ih hăng pôr