VOV4.Jarai- Dong mơ\ng hrơi ako\ pơdo\ng lơ 1/2/1962, Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai ( Gong phun jua pơhiăp Giải Phóng) kah hăng phun amăng bruă pôr tơlơi pơhing, ba boh pơhiăp mơ\ng Khul gum pơgôp djop djuai anai Pơklaih rơngai kual Dơnung Việt Nam hăng Kơnuk kơna rơnuk hơđăp Cộng hoà kual Dơnung Vịêt Nam dưi truh pơ mơnuih [on sang hăng ling tơhan amăng đơ đam dêh c\ar ta, kah hăng ba boh pơhiăp truh pơ mơnuih khăp kơ  tơlơi rơnuk rơnua tar [ar amăng rong lo\n tơnah;

 

 brơi kơ abih bang mơnuih amăng jar kơmar thâo hluh dơ\ng kơ bruă tơgu\ hơkru\ khăp kơ lo\n ia ta, djop mơnuih, abih bang ană plơi pla kual Dơnung, djuai ania Việt Nam.

 

Tơdơi kơ 14 thun 7 blan gir run mă bruă hăng tơlơi ư-ang, Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai hơmâo ngă giong bruă jao yôm pơphăn mơ\ng gơ`u hăng pơdơi pôr tơlơi pơhing amăng mlam lơ 31/8/1976, hăng hơdôm tơlơi gum pơgôp mơ\ng gơ`u, amăng tal hơdor glăi 73 thun Hrơi tơgu\ hơkru\ blan 8 hăng Hrơi ako\ pơdo\ng kơnuk kơna lơ 2/9, 73 thun hrơi ako\ pơdo\ng Gong phun jua pơhiăp dêh c\ar Việt Nam lơ 7/9, Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai tu\ mă tơlơi bơni anăn pri Ling tơhan mơnuih [on sang sông kơtang.

 

‘’Anai le\ Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai’’, anai le\ tơlơi pôr, jing tơlơi ư-ang mơ\ng abih bang mơnuih juăt mă bruă amăng Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai.

 

Amăng lơ 10/02/1962, [ơi glai klô anih pơdo\ng puih tơhan Mã Đà, gah puih kơđông D, Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai – anom bruă mơ\ng Khul djop djuai ania pơklaih rơngai kual Dơnung Việt Nam (anăn hơgo\m le\ CP 90) sit nik pôr đ^ hơdôm tơlơi pơhing blung a pơtruh brơi mơnuih [on sang đơ đam dêh c\ar ta hăng jar kơmar.

 

Hơmâo ako\ pơdo\ng amăng rơnuk tơnap tap biă mă, hăng tơlơi gum djru mơ\ng tơhan [ơi anih do\, biă mă `u hơmâo tơlơi gum pơgôp abih pran jua mơ\ng [ing apăn bruă Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai A [ơi kual Kơdư (mrô sang 56 Quán Sứ, Hà Nội), kơnong amăng [iă hrơi blan đôc\, gong phun jua pơhiăp hơmâo pôr 10 mông r^m hrơi hăng 5 tơlơi pơhiăp anun le\ tơlơi Yuan, Prang, Angle, Khac\ hăng Khmer brơi kơ mơnuih [on sang hăng ling tơha hmư\; pôr amăng gong jua pơhiăp kơ [ing ayăt hmư\ hăng ba truh tar [ar rong lo\n tơnah.

 

 

Anai le\ bruă mă yôm pơphăn lăp hăng bruă pơđ^ kyar ta` hloh, amăng bruă pôr tơlơi pơhing rơnuk hơkru\ lo\n ia [ơi kual blah wang ]i kuăl Dơnung dêh c\ar ta.

 

Hăng pran jua kah hăng sa c\ô tơhan ngă\ bruă hơkru\ mơn, pô mă tơlơi pơhing mơ\ng Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai lêng kơ mă bruă abih pran jua, gơgrong ba kjăp, pơhlôm klă tơlơi hơgo\m.

 

Hơdôm tơlơi pơhing mơ\ng anih blah wang kho\m ba glăi lăp djơ\, tong ten, pôr pơhing ta` hloh, Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai A hăng B juăt gum djru nao rai, jing sa jua pơhiăp pơklaih rơngai lo\n ia, lơ\m pôr đ^ ăt [u thâo krăn mơ\ng gong pôr A [udah B, tơlơi rô nao rai kual Kơdư hăng Dơnung ăt kjăp biă mă.

 

Tơlơi pơhing mơ\ng tơdron blah ba glăi hăng măi telephôn ăt pơhlôm do\p hơgo\m. Pô mă tơlơi pơhing Trần Đức Nuôi, c\ih hăng pôr tơlơi pơhing hơđăp amăng Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai brơi thâo:

 

‘’Tơhnal pơkă mơ\ng Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai le\ khăp kơ lo\n ia pô, pơplih tơlơi pơmin, brơi kơ abih bang mơnuih amăng jar kơmar đing rai kơ dêh c\ar ta.

 

Tơlơi yôm mơ\ng gong phun jua pơhiăp le\ hăng pran jua pơtrut pơsur lơ\m lăi nao Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai, Khoa tơhan krên dên ơi Võ Nguyên Giáp hơmâo lăi ’’Gong phun jua pơhiăp pơklaih rơngai hơmâo gum pơgôp yôm kah hăng sa khul ling tơhan kơtang dưi pơklaih rơngai lo\n ia’’.

 

Tui hăng hăng tơlơi lăi pơthâo mơ\ng Kơ-iăng Khoa mir sir dêh c\ar ta yă Nguyễn Thị Bình ‘’Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai’’ jing tơlơi dưi kơtang amăng bruă pơtom hiăp, gum djru amăng bruă bơkơtoai.

 

Ano\ ba glăi prong prin dơ\ng le\ ngă pơplih pran jua kơ [ing aka [u thâo rai dêh c\ar Việt Nam amăng jar kơmar, kah hăng mơnuih [on sang dêh c\ar Mi’’.

 

Amăng tơlơi pơmin kơ abih bang mơnuih juăt mă bruă amăng Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai, hơdôm tơlơi găn rơgao mơ\ng Gong phun jua pơhiăp, hăng [ing mơnuih mă bruă hro\m, hơdôm tơlơi tơnap tap, hu\i rơhyưt ăt [u dưi ră ruai glăi abih lơi.

 

Pô mă tơlơi pơhing yă Nguyễn Yến Tuyết ol kơdol ră ruai glăi, `u mơ\ng Quảng Ngãi, sang ano\ đuăi nao do\ pơ kual Kơdư lơ\m `u kiah 5 thun, amăng thun blan do\ hơdip hăng hrăm hră [ơi Hà Nội, `u bơngơ\t amăng pran jua anăp nao kơ plơi pla hơđăp, anih glăk hơmâo tơlơi blah wang kơtang hăng ayăt Mi.

 

Tơdơi kơ hrăm giong khoa Văn – Sang hră gưl prong Hà Nội, thun 1969, yă Yến Tuyết hơmâo pơsit nao pơ CP 90, mă bruă [ơi anom bruă A1, (anom bruă mă tơlơi pơhing phrâo).

 

Hơdôm thun do\ dra, `u hơmâo hyu lu anih, c\ih lu tơlơi pơhing kơ tơlơi hơdip mơnuih [on sang, [ing tơhan rơka rơkac\.

 

Thun 1972, yă pơsit pran jua nao pơ kual Dơnung mut jơnum hrơi ngă lơphet pơklaih [ing tơhan arăng mă krư\.

 

3 blan do\ pơ kual Dơnung le\ thun blan gleh glar, tơnap tap hăng hu\i rơhyưt biă mă, hơmâo lu wo\t jê| giăm tơlơi djai bru\ samơ\ tơlơi pơhing mơ\ng anih glăk blah wang ăt ba glăi na nao pơ Gong phun jua pơhiăp amăng măi pơhiăp nao rai. Yă Nguyễn Yến Tuyết ră ruai glăi:

 

‘’Lăi biă `u le\ [ing gơmơi [u pơmin nao tơlơi djai bru\ ôh yua kơ lơ\m tuh rơyuh mut nao pơ anih blah wang djai hă hơdip ăt [u hu\i dong tah.

 

Rơnuk anun, [u djơ\ kơnong kơ bruă mă tơlơi pơhing mơ\ng kual Dơnung mơ\ [ing gơmơi ăt hyu lu anih.

 

Hơmâo lu wo\t nao c\uă puih kơđông ling tơhan, kah hăng sang ia jrao ling tơhan, bưp lu tơhan rơka rơka], đut h^ dua be\ tơkai tơngan kah hăng dua be\ tơngan, lăng pap biă mă.

 

Kâo pơmin, yua hơge\t [ing gơ`u khin hơtai pơsăn drơi pô tui anun, kâo le\ do\ hơmâo đô]\ pran, [u hơmâo bruă hơge\t ôh [u dưi ngă’’.

 

 Rơbêh 14 thun mă bruă, ăt đuăi hyu lu anih kiăng be\ h^ tơlơi blah hăng ayăt Mi samơ\ Gong phun jua pơhiăp pơklaih rơngai hơmâo djă pioh hơđong bruă pôr, tơlơi pơhing lăp djơ\, tong ten tui hăng tơlơi git gai mơ\ng Kơnuk kơna.

 

Amăng hơdôm thun blan tơnap tap anun, 24 c\ô mơnuih apăn bruă, [ing mă tơlơi pơhing mơ\ng Gong phun jua pơhiăp khin hơtai pơsăn drơi jăn pô [ơi tơdron blah.

 

Truh lơ 31/8/1976, Gong phun jua pơhiăp sit pơdơi pôr, samơ\, tơlơi anai ăt [u djơ\ le\ tơlơi tuc\ rơnuc\ ôh, abih bang mơnuih apăn bruă amăng Gong phun jua pơhiăp pơpha nao mă bruă pơ gong jua pơhiăp [ơi djop tơring ]ar hăng kơnuk kơna, to\ tui djă pioh pran jua pô mă tơlơi pơhing kơ ling tơhan.

 

Pô mă tơlơi pơhing yă  Thị Kim Cúc jing pô mă tơlơi pơhing hơđăp A1 (Anom bruă mă tơlơi pơhing phrâo) Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai A ră ruai, pran jua ol kơdol hăng tơlơi ư-ang lơ\m hmư\ hing, Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai hơmâo tu\ mă pri Ling tơhan mơnuih [on sang sông kơtang:

 

‘’Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai hơmâo ngă giong bruă jao yôm pơphăn kơ [ing gơ`u mơ\ng thun 1976 samơ\ rơnoh yôm amăng pran jua kah hăng hơdôm bruă mă truh kih mơ\ng Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai ba glăi amăng tal tơgu\ hơkru\ pơkơdo\ng glăi ayăt Mi, pơklaih rơngai lo\n ia ta ăt do\ hmư\ hing na nao truh ră anai.

 

{ing gơmơi ư-ang biă mă kơ hơdôm bruă [ing gơmơi dưi ngă amăng thun blan do\ mă bruă amăng Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai.

 

Hơdôm tơlơi gum gôp, hơdôm bruă mă truh kih anun amra djă pioh hmư\ hing na nao amăng abih bang mơnuih [on sang kiăng pơsit drưh kơtang mơ\ng Gong phun jua pơhiăp amăng bruă pôr tơlơi pơhing rơnuk blah wang pơkơdo\ng glăi ayăt Mi pơklaih rơngai lo\n ia ta.

 

Khoa tơhan krên dên ơi Võ Nguyễn Giáp hơmâo lăi laih: ‘’Gong phun jua pơhiăp Pơklaih rơngai le\ phao kơtoang pơnah đam hloh, gum pơgôp pơtrut pơsur ling tơhan kah hăng mơnuih [on sang [ơi djop tơdron blah wang;

 

djă pioh pran jua sông kơtang tơgu\ hơkru\, pơblah khin hơtai hăng thâo pơmin, blah dưi hăng ayăt Mi, ba glăi tơlơi rơnuk rơnua dêh c\ar ta amăng tal tơgu\ hơkru\ hăng hơđong kơ Lo\n ia, c\ư\ ia jing sa arăt glông, Dơnung –Kơdư pơ[ut sa boh sang’’.

 

Hơdôm tơlơi truh kih mơ\ng mơnuih mă tơlơi pơhing hlâo adih hơmâo djă pioh na nao amăng djop rơnuk hơdor tơngia hăng hrăm tui.

 

{ing gơ`u jing [ing mơnuih do\ hơdip na nao hro\m hăng anom bruă mă tơlơi pơhing phrâo Việt Nam hăng gru grua djuai ania ta.

 

Lơm thun tha rơma laih, samơ\ [ing gơ`u ăt thâo pơmin djă pioh gru hiam klă, to\ tui pơtô pơblang brơi rơnuk phrâo.

 

Siu Đoan-Nay Jek: Pô ]ih hăng pôr