VOV4.Jarai - Do\ng amăng hơdôm bruă mă hơdor glăi 60 thun Hrơi pok jơlan Hồ Chí Minh – Hrơi phăn juăt Ling tơhan Trường Sơn (19/5/1969 – 19/5/2019), Bơkơtuai bôh phrâo gưl lo\n ia “Jơlan Trường Sơn – Jơlan Hồ Chí Minh: Bôh thâo mơng pran mut hrom lo\n ia” yua kơ Ding jum khul ling tơhan dêh ]ar ta, Gru\p pơtô bruă Ping gah dêh ]ar ta pơ phun [ơi tơring ]ar Daknông amăng hrơi anai.

 

Hơdôm hrơi rơgao, hơdôm bruă mă hơdor glăi 60 thun Hrơi pok jơlan Hồ Chí Mimh hmâo pơ phun laih [ơi lu anih anom.

 

Amăng 2 bruă blah ayăt, hơdôm pluh rơbâo ]ô đah kơmơi hăng đah rơkơi hlăk ai prong pran săn hơtai gơgrong mă pô gum hrom pok jơlan, pơkra tơdrông toa, phă bôh [om, du\ pơgiăng bôh phao, phao kơtoang nao pơ\ tơdron blah… Gơ`u hmâo djru laih pran pơkra jing jơlan Trường Sơn đưm.

   

Ơi Cao Ngọc Tành [ơi tơring ]ar Quảng Bình ruai glăi hơdôm tal [ơi anăp phă bôh [om pơđuh [ơ [rư\.

Gơgrong mă pô lăi pơthâo nao gum bruă blah ayăt lom 24 thun, ơi Cao Ngọc Tành [ơi plơi prong Đồng Hới, tơring ]ar Quảng Bình hmâo hơd^p găn rơgao hơdôm thun blan kơtang t^t mơng bruă blah ayăt.

 

Truh `u 73 thun, `u ăt do# hơdor rơđah mơn hơdôm tal [ơi anăp pơhă bôh [om pơđut [ơ [rư\, do\ng ngă po\ng kiăng ]râo jơlan găn rơgao kơ rơdêh [ơi jơlan 12 A, ]ra\n găn Bah amăng jang Cha Lo, tơring glông Minh Hoá, Quảng Bình. Tơlơi khăp pioh kơ hơdôm ara\ jơlan rôk tui tơdron blah [ong dơlăm amăng pran jua `u.

 

Hơdor glăi rơđah hloh hăng ơi Tành le\ lơ 14 blan 11 thun 1972, [ơi km mrô 14 + 20 jơlan 20 Quyết Thắng, gah tơring glông Bố Trạch, tơring ]ar Quảng Bình.

 

Hrơi anun, `u lăng [uh rơdêh por blah pơhă, ]ư\ tơdlưh, jơlan nao rai gun h^, 8 ]ô [ing go\p `u pơsa\n drơi amăng krăh Trường Sơn.

 

Ơi Cao Ngọc Tành hơdor glăi, hmâo hrơi ayăt ple\ bôh [om kơpal kho\p ngă hơdôm rơbâo met kho#i lo\n tơhlom h^ jơlan.

 

Tui anun mơn puih kơđông hmâo mă tơlơi pơtrun khom brơi rơdêh đuăi amăng rơwang 2 mông.

 

Lom anun mơtăm, ơi Tành hrom hăng [ing go\p `u tơbiă [ơi jơlan mă rah bruă, adôh rah, wor bit h^ tơlơi hu^ rơhyư\t:

           

“Mơnuih [ơi anăp gum hrom amăng abih bang hơdôm ara\ jơlan. Tơdron blah [ơi tơring ]ar Quảng Bình amăng hơdôm hrơi blah ayăt Mi tlaih rơngai lo\n ia le\ sa anih apui gôm.

 

Hăng pran jua blah khin hơtai, yua anun yơh abih bang pơ[u\t nao kiăng pơhlôm pok jơlan, dưi djă pioh jơlan nao rai du\ pơgiăng gơnam tam kơ bruă blah gah kual Dơnung dêh ]ar.

 

Lom anun, abih bang yua kơ jơlan nao rai, abih bang yua kơ bruă blah ayăt. Hmâo hơdôm mơnuih lom pơsăn drơi đih [ơi rơgo#p lo\n samơ\ ngă gal brơi laih kơ jơlan nao rai kiăng abih bang rơdêh găn rơgao”.

   

Wa Trần Thị Thanh Hương hmâo ha tal gum hrom pơgang jơlan 128 [ơi dêh ]ar Lao

Thun 1965, wa Trần Thị Thanh Hương pô hlăk ai prong pran săn hơtai do# pơ\ [ôn prong Đà Nẵng gơgrong mă pô gum hrom pơgang jơlan 128 [ơi dêh ]ar Lao gah gru\p 559 (Hà Tĩnh).

 

Wa Hương do# gak hrơi mlăm, pơhlôm brơi rơdêh nao rai amăng djop mơta hu^ hmâo tơlơi hne adih.

 

Djơ\ ano# `u kơ[ah bôh min pơhă bôh pơtâo pơkra jơlan, gơ`u hơtôh bôh [ôm akă pơtuh pioh mă pu\t pơtuh pioh yua.

 

Truh thun 1967, wa Hương pơwo\t glăi dêh ]ar pô,  gum hrom pok jơlan kơ rơdêh nao rai, do# gak, pơhlôm bruă nao rai [ơi jơlan 12 hăng 15 jơlan mrô 20 Quyết Thắng…

 

~u ruai glăi, ayăt blah kơtang t^t, [u hmâo hrơi hơpă asuk đih pit ôh. Wa Hương hmâo ha tal bôh [om dor gôm, phao kơnong ngă tơtar, samơ\ jơlan phun anun [u dưi pơgăn mơn:

           

“Akă hmâo 17 thun, [ing gơmơi nao ngă tơhan sa blan 15 hrơi truh pơ\ dêh ]ar gơyut. Lom anun tơnap biă, [u hmâo lu gơnam ôh. Pô nao hlâo jah agaih laih anun pok jơlan, pok truh dơ\ hơpă pơgo#p brơi dơ\ anun pioh rơdêh nao.

 

Gum hrom pok jơlan, bôh [om bôh phao hrơi mlăm kah hăng “bôh mơnu\ dưm [ơi ako# gai” [u thâo djai hơdip hiưm hơpă ôh. Truh thun 1967 glăi pơ\ dêh ]ar pô gum hrom pok jơlan mrô 15 hăng 20.

 

{u djơ\ kơnong kơ pok jơlan ôh mơ\, do# gum hrom pơnah rơdêh por, du\ pơgiăng braih hăng mă lu bruă pơkon.

 

Lom anun tơdlưh amăng luh, `u rơka ruă. Ư-ang le\ sa tal blah ayăt [ơi jơlan mrô 128 dêh ]ar Lao hăng glăi pơ\ jơlan Trường Sơn, jơlan Hồ Chí Minh”.

      

Rơbêh kơ 300 ]ô hlăk ai prong pran săn hơtai hơđăp amăng đơ đam dêh ]ar ta nao pơhmư\ mông bưp [o# mơta

{ơi tơring ]ar Daklak, Khul gru Trường Sơn – Jơlan Hồ Chí Minh tơring ]ar Daklak ăt hmâo pơ phun mơn bưp [o# mơta 350 ]ô mơnuih pơ ala kơ [ing ling tơhan hơđăp Trường Sơn, tơhan plơi hơđăp mơng Sư đoàn 470 ră anai glăk do# hơd^p mơda [ơi tơring ]ar.

 

Amăng mông bưp [o# mơta, [ing khoa pơ ala gum hrom lok glăi hơdôm thun blan blah ayăt [ơi Trường Sơn pơke\ hăng tơlơi pơ phun hlâo mơng Sư đoàn 559 hăng tơdơi anai jing laih Hrơi phiăn juăt mơng Ling tơhan Trường Sơn.

           

Pơ phun hmâo mơng blan 5/1959, Gru\p dưi djă anăn Gru\p 559. Mơng sa gru\p du\ pơgiăng gơnam tam, Gru\p 559 pơ phun pơjing sa khul ling tơhan gum hrom: hơdu\ pơgiăng, ling tơhan blah, ling tơhan djă rơdêh, ling tơhan pơgang rơhuông adai, hlăk ai prong pran săn hơtai, mơnuih mă bruă [ơi jơlan rơdêh treng, jơlan nao rai [ơi lo\n, pơhlôm bruă hơdu\ pơgiăng [u pơdơi pơlar mơng ngo\ Trường Sơn truh pơ\ yu\ Trường Sơn, mơng gơnam tam pơgiăng prong kual Pơngo\ dêh ]ar truh kơ tơdron blah gah kual Dơnung, dêh ]ar Lao, Kur, djru bruă hơkru\ kual Dơnung mơng hơdră djă pioh khul ling tơhan truh bruă kơsung blah pioh ayăt Mi đuăi – Nguỵ hơtut ako#, tlaih rơngai abih bang kual Dơnung dêh ]ar.

 

Đại tá Đặng Đình Đường, Khoa hơđăp Sư đoàn 470, Kơ-iăng Khoa Khul gru Trường Sơn – Jơlan Hồ Chí Minh tơring ]ar Daklak brơi thâo:

           

“Tơdah [u hmâo jơlan 559 thơ amra [u hmâo rơdêh asar, ling tơhan, braih piăng pơgiăng mơng Pơngo\ nao pơ\ tơdron blah gah kual Dơnung dêh ]ar ôh, ta dưi tlaih rơngai kual Dơnung le\ gơnang kơ jơlan anai. Jơlan 559 jing sa jơlan yôm phăn, jing jơlan nao prong krên”.

           

Tơlơi mơ-ak amăng mông bưp glăi

Pơhiăp amăng mông bưp [o# mơta, Đại tá – Pô sông kơtang mă bruă Lê Xuân Bá, Khoa khul gru Trường Sơn – Jơlan Hồ Chí Minh tơring ]ar Daklak pơsit: [ing ling tơhan hơđăp Trường Sơn đưm hlâo hmâo pơjing laih hơdôm bôh than, pơjing rai hơdôm tơlơi truh kih mơng jơlan Trường Sơn đưm, djru pơjing rai gru grua hur har bruă blah ayăt Mi mơng djuai ania.

 

Ngă tui gru phiăn juăt mơng Ling tơhan Trường Sơn, amăng bruă pơdo\ng hăng pơgang Lo\n ia, lu mơnuih apăn bruă tơhan, ling tơhan glăi mă bruă klă, pơ]eh phrâo jing hơdôm gru rơđah pơđ^ kyar bơwih [ong [ơi tơring ]ar.

           

“Hrơi anai abih bang [ing adơi ayong rai pơ\ anai abih, rai pơ\ anai mơ-ak biă pioh lok glăi tơlơi đưm hlâo pô pok jơlan Trường Sơn tơnap tap kơtang t^t hiưm hơpă.

 

Thun anai khul ăt gir run mơn kiăng [ing adơi ayong djơ\ jrao klu] dioxin, sang ano# [un rin tơnap tap le\, phrâo tom adih anai tơring ]ar hmâo [ơk brơi laih 14 anung gơnam.

 

Khul Trường Sơn ră anai [ơi plơi pla hmâo rơbêh kơ 100 ]ô adơi ayong bơwih [ong huă rơgơi, nao pơ\ plơi pla ră anai [uh [ing adơi ayong khă thun tha rơma pran tơdu samơ\ mă bruă bơwih [ong huă klă biă, kiăng ngă pơdrong kơ sang ano# hăng djru pơdo\ng plơi pla”.

           

Gơnam [ơk brơi kơ hơdôm mơnuih amăng khul tơnap tap hrơi bưp glăi

Amăng dua tal blah ayăt Prang, ayăt Mi pơtlaih rơngai lo\n ia, hơdôm rơbăn ]ô mơnuih hlăk ai prong pran săn hơtai hmâo gơgrong mă pô gum hrom pơgiăng phao kơtoang, bôh phao, braih piăng, pel e\p pơhă bôh [ôm, bôh min… djru blah ayăt hăng blah ayăt.

 

Hơdôm pluh rơbâo ]ô mơnuih apăn bruă, hlăk ai prong pran săn hơtai pơsa\n drơi jăn hăng rơka ruă; Hơdôm rơbăn ]ô mơnuih pơkon djơ\ jrao dioxin.

 

Ping gah hăng Kơnuk kơna dêh ]ar ta pioh na nao tơlơi lăng ba hăng mơnuih djru ngă hơkru\ đưm, hăng khul hlăk ai prong pran săn hơtai gum hrom blah ayăt.

 

Ơi Vũ Trọng Kim, Khoa Khul ling tơhan hơđăp prong pran săn hơtai Việt Nam pơsit:

           

“Tơlơi tuh rơyuh pran jua khin hơtai mơng hlăk ai prong pran săn hơtai hrom hăng hơdôm khul ling tơhan pơkon le\ tơlơi khin hơtai hăng tơlơi tuh rơyuh prong prin mơng hlăk ai prong pran săn hơtai hăng khul ling tơhan pơkon.

 

Hơdor glăi 60 thun hrơi pok jơlan Trường Sơn, jơlan amur Hồ Chí Minh hmâo pơ phun tu^ `ang, pơ pu\ bơnga nao pơ\ hơdôm bôh pơsa\t mơng Ling tơhan pơsa\n drơi hmâo rơbuh đih [ơi jơlan Trường Sơn.

 

Hơdôm bruă mă tui anun, ngă hiưm hơpă rơnuk hlăk ai ră anai thâo hluh gru grua phiăn juăt hăng to# tui pran jua sông kơtang anun”.

           

Pơwo\t glăi hăng tơlơi hơd^p mơda rim hrơi, [ing hlăk ai prong pran săn hơtai ha tal gum hrom pok jơlan Trường Sơn, glăi gum hrom dong hơdôm bruă mă mơnuih mơnam gum tơngan hrom pơdo\ng plơi pla jai hrơi pơdrong asah klă hiam./. 

Siu H’ Prăk: Pô ]ih pơblang hăng pôr