VOV4.Jarai - Do\ng [ơi tơkai jơlan ]un ]ue Prenn, giăm Jơlan mrô 20, jơlan mut nao plơi prong Đà Lạt, plơi K’Rèn (să Hiệp An, tơring glông Đức Trọng) mơng djuai ania K’ho hơđong amăng kual klung hu\p dưi pơgang jum dar hăng hơdôm ruăi ]ư\, kơdư dlông tô nao rai, [ơi anăp le\ Núi Voi (}ư\ Rơman).

 

{u hmâo tơlơi kle\ do\p, [u hmâo tơlơi ]rih ]ruai mơnuih mơnam, [u djă pioh phiăn juăt [u klă đưm, [u tơkeng lu ană, [u lui hrăm hră… jing ano# brơi [uh tơlơi klă blung a lom nao pơ\ K’Rèn.

           

Plơi K’Rèn mơng đưm đă hmâo anăn le\ Dờng Kriăng. Dờng tui tơlơi K’ho le\ kual lo\n dăo anet. Kriăng le\ phun châm.

 

Đưm hlâo adih, kual lo\n anai hmâo lu kyâu châm, bôh `u anet mơxa\m mih ]at jing hơdôm [ut. Yua anun, kual lo\n dăo anet hmâo phun châm anun yơh hmâo anăn Dờng Kriăng.

 

Dong mơng tơdơi kơ thun 1975 anăn iâu anai dưi pơđok pơplih jing h^ K’Rèn.

 

Ră anai [ơi anai [u do# hmâo phun kyâu châm dong tah, kơnong kơ hơdôm đang bơnga lay ơn, đang a`ăm pơ ala kơ hmua pơdai, đang hơbơi, kơtor. Sang do# pơdo\ng giăm nao rai, tơlơi hơd^p mơda ta#o yâu, tơlơi hơd^p mơda mơng neh wa [u pơdơi trơi pơđao.

           

Đơ đam plơi hmâo 210 bôh sang ano#, giăm hmâo 1.200 ]ô mơnuih, khă hmâo tơlơi pơplih phrâo plơi prong, lo\n jai hrơi jai gơniă, mơnuih jai hrơi jai lu tui, samơ\ plơi K’Rèn ăt dưi djă pioh mơn gru hiam mơng `u, tơlơi mut hrom mơng djuai ania K’ho đưm.

           

Tui hăng ơi K’ Đô (60 thun), Khoa git gai Ping gah ngă rah Khoa Jơnum min djop djuai ania mơnuih mơnam plơi K’Rèn, lu thun rơgao, neh wa gum hrom klă hơdôm bruă bơkơtưn khăp kơ lo\n ia, mut hrom pơdo\ng tơlơi hơd^p mơda ta#o yâu, pơdo\ng plơi pla phrâo.

 

Dong mơng thun 2001, neh wa gơgrong hlâo pơplih phrâo hơdră phun pla mơng phun pơdai sa bơyan hơdai nao pla a`ăm s^ mdrô.

 

Djuai ania Yuan pla a`ăm hơget, bơwih [ong hiưm hơpă, neh wa leng kơ hrăm tui soh: pla bơnga lay ơn, pla trong mơxa\m, rơtă Hà lan hăng hơdôm mơta a`ăm pơhlôm hơdjă, mă yua bôh thâo phrâo amăng bruă ngă đang hmua, pơđ^ tui tơlơi hơd^p mơda, hro\ trun rin rơpa.

 

Mrô sang ano# hmâo prăk pơhrui glăi mơng 200 – 300 klăk prăk amăng sa thun jai lu, blơi prăp lu gơnam mă yua gêh gal.

 

Pơhrui glăi hơnong `u lom sa ako# mơnuih hmâo năng ai `u 33 klăk prăk lom sa ako# mơnuih amăng sa thun.

 

Ră anai đơ đam plơi do# mă 7 bôh sang ano# đo#] [un rin yua kơ[ah lo\n ngă đang hmua, lu ană, hmâo mơnuih đa yua kơ hmâo tơlơi ruă tơnap pơjrao.

           

Ơi K’ Đô brơi thâo, [ơi kual lo\n klă hiam anai, bruă đang hmua ngă tui hơdră phrâo dưi mă yua.

 

Tơdah triăng mă bruă, tơdah hyu mă bruă ara\ng hai ăt hmâo mơn 200 rơbâo prăk sa hrơi.

 

Hrom hăng hơdôm sang pơdo\ng prong klă hiam jai hrơi jai lu tui ăt do# glăi mơn hơdôm bôh sang pơkra hăng hnal kyâu đưm. {u hmâo sang ano# hơpă do# amăng sang tơ\i rơ\i ôh, abih bang leng kơ mă yua apui lơtr^k hăng ia yua hơdjă.

           

Neh wa djuai ania K’ho [ơi plơi K’Rèn mă djuai am^, ană đah kơmơi tu\ rơkơi glăi pơ\ sang. Hơdôm thun je# hăng anai, phiăn pu\ pơnu\ dưi kơdun h^ laih.

 

Tơlơi pơdo# rơkơi bơnai mơng anet, pơdo# giăm drah kơtak [u do# hmâo dong tah.

 

Hơdôm bruă djă kông pơdo# rơkơi bơnai, pioh atâo leng kơ ngă tui pơkrem, ta#o klă.

 

Do\ do\ng [ong huă hơdjă, djop phiăn juăt [u klă lui abih, abih bang hơdôm bôh sang ano# hlăk ai hmâo tơlơi pơmin dưi ngă tui hơdră [a\ ană [ia\, tơkeng [ia\ ană kiăng pơtô lăi klă.

           

Hrom hăng tơlơi pơđ^ kyar, neh wa thâo djă pioh biă gru grua bôh thâo djuai ania. Plơi hmâo pơdo\ng laih gru\p atông ]ing hơgor hăng rơbêh kơ 20 ]ô mơnuih, hmâo mơnuih tha pơtô glăi, hlăk ai to# tui yua kơ pô thâo atông ]ing hơgor K’ Phương (74 thun) ngă khoa gru\p. Gru\p atông ]ing hơgor djă pioh pơhra\m, pơdah amăng hơdôm tal jơnum ngui plơi.

 

15 thun na nao K’Rèn djă kơja\p anăn plơi pla ta#o yâu, amăng anun hmâo lu sang ano# mơbruă hmâo tơlơi hơd^p mơda trơi pơđao, bơwih [ong huă rơgơi, rông ană jing mơnuih kah hăng sang ano# ơi K’Hoan, K’ Rú, K’Sáu, K’ Thương, K’Đô, Ka Phương…

           

Ơi K’ Đô hmâo laih rơbêh kơ 40 thun mă bruă plơi bruă ]ar. Dong mơng hrơi lo\n ia tlaih rơngai pơlir hơbit, lom 19 thun `u hmâo mă bruă ju\ yap prăk kak kơ anom mă bruă hrom gah đang hmua, tơdơi kơ anun ngă tơhan plơi, wai lăng tơlơi rơnuk rơnua, ngă khoa plơi, laih anun ngă khoa git gai Ping gah.

 

Abih pran jua, thâo gơgrong, pơke\ hăng neh wa, thâo hluh kơ tơlơi hơd^p rim sang ano#, rim mơnuih, `u dưi hmâo neh wa đăo gơnang, pơ pu\ biă.

           

Tơlơi hơd^p mơda neh wa pơplih phrâo [u pơdơi, jơlan nao rai amăng plơi dưi pơkra hăng [ê tông klă hiam agaih hơdjă, tơlơi hơd^p mơda trơi pơđao truh laih hăng djop sang, samơ\ ơi K’ Đô ăt do# bơngot mơn.

 

Jơlan phun đuăi rôk tui plơi ataih 3 km amăng kual ngă đang hmua bo\ng nao truh gah ]ư\ ăt le\ jơlan pơkra hăng lo\n bôh pơtâo mơn. ~u ]ang rơmang `u ta` pơkra hăng [ê tông  kiăng neh wa nao rai gêh gal hloh.

 

Hmua pơdai hơdôm thun je# hăng anai juăt hmâo ia lip amăng bơyan hơjan, yua kơ hơdôm glông ]roh ia sui hrơi lo\\n bôr dor h^, ia mơng hlâo rô trun [u hmao rô đuăi.

 

~u ]ang rơmang Kơnuk kơna đing nao djru kuăi hue\t ]roh ia, pơgăng ia lip pioh neh wa hơđong ngă đang hmua, tơju\ pla lu tal pơđ^ kyar bơwih [ong, pơdo\ng plơi pla jai hrơi jai trơi pơđao yâu mơ-ak./.

Siu H’ Prăk: Pô ]ih pơblang hăng pôr