VOV4.Jarai - Thun 2018 amăng hrơi mông nua gơnam juăt blơi mơng hmua, kah hăng kơphê, kơsu, tiu lêng rơgêh, samơ\ tơlơi hơdip mơng rơbêh 275.000 c\ô mơnuih djuai ania [iă [ơi Kontum ăt hơmâo tơlơi pơplih phrâo mơn.

Hơdôm hrơi rơnuc\ thun, tơlơi mơ-ak mơ-ai lêng hơmâo amăng sang ano\ ơi Bloong Rum, djuai ania Jeh Triêng, sang do\ [ơi plơi Dục Nhầy 3, să guai lo\n ia Đăk Dục, tơring glông Ngọc Hồi, Kontum.

Tum pơ[ut glăi sa thun mă bruă, ơi Bloong Rum hok mơ-ak, pơdai bă blai amăng atông, sang 6 c\ô mơnuih [ong truh bơyan tơdơi hai [u abih lơi. Prăk do\ lu mơn, yua 3 ektar đang hơbơi plum glăk buc\ laih, glăk s^ mă aset đôc\.

Phun sâm Ngọc Linh djru djuai ania Sedang [ơi Tu Mơ Rông tơtlaih mơng rim rơpa

Tui hăng ơi Bloong Rum, hmua pơdai, hmua mơnai mơng sang ano\ gơ`u ăt kah hăng neh met wa plơi Dục Nhầy 3 ăt do\ hơnong hơdôm anun mơn, samơ\ thun anai yua hơmâo pơjeh phrâo, mă yua măi mok phrâo yua anun pơhrui glăi lu hloh, jing sang ano\ hlơi hlơi lêng trơi pơđao soh yơh:

‘’Neh met wa ta [ơi anai lêng ngă pơdai kơtơr đôc\ yơh, samơ\ thun anai djơ\ bơyan pơhrui glăi hơmâo biă. Thun anai hok mơ-ak yơh, yua [u hơmâo pô rơmon rơpa, sang ano\ hlơi hlơi lêng hơmâo prăk blơi gơnam.

Ană bă dưi hrăm hră, huăi hơmâo pô pơdơi sang hră yua kơ[ah asơi huă a`am [ong, [u hơmâo sum ao buh dong tah. Pơdai, plum thun anai lêng klă, mơboh biă’’.

Thun 2018, hăng tơlơi gir run ako\ pơdong tơlơi hơdip klă hloh kơ rơbêh 275.000 c\ô mơnuih [on sang djuai ania aset, dưm dưm hăng 53% mrô ană mơnuih amăng tơring ]ar, tơring ]ar Kontum gleng nao biă mă bruă ngă hmua pla pơjing.

Tơlơi anai hơmâo mơng tơlơi kiăng mơng djuai ania aset kah hăng: Tày, Thái, Mường, Dao,…tơlơi hơdip lêng gơnang kơ hmua pơdai. Dong mơng hơmâo tơlơi pơtô ba, pơsur ngă bruă, tơlơi gum djru mơng tơring ]ar hro\m hăng anom bruă ngă hmua tơring ]ar, mơnuih [on sang gir kơtir ba pơjeh phrâo laih anun mă yua boh thâo măi mok amăng bruă pla pơjing gơnam.

 Gum hrom wai lăng glai rưng djru ană plơi hơmâo prăk pơhrui glăi hơđong

Yua anun khă thun anai nua kơphê, tiu, kơsu trun, samơ\ prăk pơhrui yap tui ako\ mơnuih mơng tơring ]ar Kontum ăt đ^ mơn mơng rơbêh 34 klăk prăk truh 37 klăk prăk, rơgao hơnong pơkă.

Mơ-ak hloh le\ dưi pơplih phrâo tơlơi pơmin hơdră ngă hmua pla pơjing mơng mơnuih [on sang. Ơi A Xê, djuai ania Hơdang, do\ [ơi plơi Văn Tó, să Đăk Ui, tơring glông Đăk Hà, lăi tui anai:

‘’Ră anai amăng plơi pla sang ano\ hlơi hlơi lêng thâo mă yua măi mok boh thâo phrâo amăng bruă ngă hmua. Lu boh măi kai, măi kor lo\n pơ ala kơ mơnuih ta ngă bruă.

{op ia pruih lêng yua măi soh ngă. Rông, pla phun hơget thơ neh met wa ăt hyu e\p pơjeh phrâo soh. Kho\m mă pơjeh phrâo kah mơng mơboh lu, ană plơi ta mơng trơi pơđao tui anai’’.

Anăp nao djru ba kual ataih, asuek, kual djuai ania [iă do\, thun 2018 tơring ]ar Kontum pok pơhai ngă lu hơnô| bruă kiăng ană plơi hơmâo lu prăk. Hmư\ hing hloh le\ hơbô| bruă pla sâm Ngọc Linh gah yu\ tơ-ui kyâo [ơi hơdôm boh să: Tê Xăng, Măng Ri, Ngọc Lây mơng tơring glông Tu Mơ Rông, hơbô| bruă pla kơphê [ơi lo\n rơ-ơ\, pla bơnga hơtai rơman kim tuyến, sâm hre\, đương quy [ơi hơdôm boh tơring glong Đăk Glei, Tu Mơ Rông hăng Kon Plông.

 Hơbô| bruă pla phun jrao akha gah yu\ tơ-ui kyâo jing djru djuai ania [iă hơmâo prăk lu

Dong mơng hơdôm hơbô| bruă anai jing hơmâo lu mơnuih pơdrong kơtang biă mă yua pla sâm Ngọc Linh, sâm hre\ [udah mơnuih hmư\ hing pơdrong yua kơphê lo\n rơ-ơ\ le\ djuai ania [iă.

Ơi A Hơn, Khoa Jơnum min mơnuih [on sang tơring glông Tu Mơ Rông brơi thâo, yua pơđ^ kyar phun jrao akha, biă mă `u le\ sâm Ngọc Linh, thun 2018 tơring glông hro\ trun mrô sang ano\ rin rơbêh 6%, lu hloh giăm dua wơt pơhmu hăng mrô hro\m amăng tơring ]ar:

‘’Mơnuih [on sang, biă mă `u le\ amăng klâo boh să Tê Xăng, Ngọc Lây hăng Măng Ri pla sâm Ngọc Linh yôm anai tơtlaih mơng tơlơi [un rin laih anun ngă pơdrong mơng phun sâm Ngọc Linh.

Jơnum min mơnuih [on sang tơring glông Tu Mơ Rông git gai wai lăng hơdôm grup, sang ano\ pla sâm hiưm pă kiăng tu\ yua, kiăng hơdôm boh sang ano\ tơbiă anăn [un rin mơng phun jrao akha anai’’.

Kiăng hơmâo prăk pơhrui glăi hơđong kơ mơnuih [on sang djuai ania [iă do\ giăm glai rưng, abih thun 2018, rơbêh 193.000 ektar glai rưng hơmâo tơring ]ar Kontum jao kơ hơdôm rơbâo sang ano\, mơnuih mơnam wai lăng.

Thun anai, mơng prăk pioh tla wai lăng glai rưng, rim ako\ sang ano\ hơmâo prăk pơhrui glăi năng ai `u 7.300.000 prăk, grup sang ano\ hơmâo năng ai `u 39.000.000 prăk laih anun mơnuih mơnam amăng plơi hơmâo năng ai `u 115.000.000 prăk.

Ơi Hồ Thanh Hoàng, Khoa Keh prăk djru wai pơgang hăng plar đ^ glai rưng tơring ]ar Kontum brơi thâo, anai le\ prăk pơhrui hơđong, yôm biă mă kiăng mơnuih [on sang pơplih phrâo tơlơi hơdip hăng djru lo\m lui tơlơi rơmon ako\n rin:

‘’Tơlơi hơdip mơng mơnuih [on sang gum wai pơgang glai rưng hơmâo pơplih phrâo rơđah biă, biă mă `u mơnuih [on sang do\ amăng glai, giăm glai rưng, kual ataih, kual asuek, kual tơnap hloh.

Dong mơng anun pơtrut ngă bruă abih bang mơnuih hơdip amăng bruă wai lăng glai, abih bang gum hro\m wai lăng, pơgang glai.

Hro\ trun mrô sang ano\ rin, djru mơnuih mơnam, hơđong kjăp kơđi ]ar, mơnuih mơnam [ơi hơdôm boh plơi pla, biă mă `u le\ [ơi kual ataih, asuek mơng tơring ]ar’’.

Hăng bruă pok pơhai ngă lu hơdră amăng abih bang, ngă bruă tu\ yua, thun 2018 tơlơi hơdip mơng rơbêh 275.000 c\ô mơnuih djuai ania [iă mơng tơring ]ar Kontum mơng [rư\ pơplih phrâo.

Tơlơi anai pơ[uh rơđah amăng bruă tơring ]ar ngă djơ\ hăng rơgao rơnoh pơkă kah hăng: hro\ trun 3,5% mrô sang ano\ rin, hro\ trun mrô sang ano\ rin mơng tơring ]ar yu\ 17%; pơđ^ tui prăk pơhrui glăi yap tui ako\ mơnuih mơng 34 klăk prăk đ^ rơbêh 37 klăk prăk, rơgao mrô pơkă; mrô mơnuih [on sang djuai ania [iă hơmâo hră pơhlôm nua ia jrao le\ 95%...

Anai le\ boh than ba glăi yôm, ngă anih kjă kiăng thun phrâo 2019 tơlơi hơdip mơng djuai ania [iă [ơi Kontum amra pơplih phrâo hloh dong.

Siu H’Mai: Pô c\ih hăng pôr