VOV4.Jarai-Tơring ]ar Kontum hơmâo lu djuai phun pla pơkra jrao akha kyâo. Boh tơhnal e\p lăng mơng Ding jum ia jrao brơi [uh, tơring ]ar anai hơmâo rơbêh 800 mơta phun kyâo, ro\k to\k hăng bơmao dưi pơkra rai ia jrao akha kyâo.

Amăng anun, hơmâo lu djuai mơnong pla nua yôm dưi pơkra rai ia jrao, s^ mơdrô kah hăng hơbơi sâm Ngọc Linh, đảng sâm, phun đương quy, ngũ vị tử…. Samơ\ sa tơlơi mơ\ kah hăng pơkơđai glăi ăt do\ đô], anun le\ mrô mơnuih duăm ruă kiăng pơkă lăng hăng pơjrao hăng ia jrao akha kyâo jai hrơi lu mơ\, mơnuih duăm ruă amăng tơring ]ar khom blơi ia jrao akha kyâo pơmă mơng anih pơko\n, đơ đa [u hơmâo ia jrao ôh dưi pơmut nao amăng hơjai ia jrao Gơnong bruă ia jrao tơring ]ar.

Yua kơ anun hơduah e\p anih s^ mơdrô hơđong kơ phun kyâo ia jrao akha jing sa tơlơi tơring ]ar anai gleng nao biă mă.

Hơmâo lo\n mơnai glai hiam, Kơntum ăt hơmâo lu mơta ro\k to\k kyâo pơtâo dưi pơkra pơjing rai ia jrao akha kyâo hmư\ hing wơ\t amăng dêh ]ar ta truh pơ ta] rơngiao. Hrom hăng hơbơi sâm Ngọc Linh mơng sui laih [ing mơnuih rơgơi kơhnâo lăi djuai hơbơi sâm hiam hloh [ơi ro\ng lo\n tơnah, Kontum do\ hơmâo dong hơbơi đảng sâm, đương quy, ngũ vị tử, lan kim tuyến…jing hơdôm djuai jrao yôm hơmâo anăn dưi pơjrao tơlơi ruă kơ lu mơnuih.

Đang phun Lan Kim Tuyến [ơi Mang Đen

Samơ\ sa tơlơi lăp lăi nao ră anai, tơlơi gêh gal djuai jrao akha kyâo anai aka [u hơduah e\p pơkra ming, mă yua djơ\ hơdră ôh. {u djơ\ kơnong tui anun đô] ôh, phun pla pơkra ming ia jrao amăng tơring ]ar anai dong [ơi anăp tơlơi ]i rơngiă h^ đô] yua dah arăng hyu e\p mă, bu] ba abih đut djuai.

Do\ pơmin kơ djuai ia jrao yôm anai, bơhmutu kah hăng phun lan kim tuyến, tui hăng ơi Phạm Thanh, Kơ-iăng Khoa wai lăng anom ngă hmua tui mơne] phrâo ia rơgơi [ơi Măng Đen, tơring ]ar Kontum lăi pơsit, kơ tơlơi `u [uh anun tui anai:

‘’Tơlơi arăng kiăng kơ phun bơnga lan kim tuyến pioh ngă ia jrao ră anai lu biă mă. Ră anai, [ing s^ mơdrô do\p hyu hơduah e\p blơi mơ-ai [ơ\i.

Blơi giong ba s^ mơdrô pơ dêh ]ar Kha], arăng pơjing rai ia jrao akha kyâo. Tơdah ming pơkra pơ anai mơtam, aka [u hơmâo anih ôh.

Ră anai, arăng kiăng blơi phun lan kim tuyến lu biă mă, tơlơi ]ang rơmang amăng bruă pơđ^ kyar phun lan kim tuyến anai gêh gal yơh pioh s^ mơdrô, amra jing djuai phun pla ba glăi kơmlai lu kơ mơnuih [on sang ngă hmua’’.

Khă jing anih hơmâo 800 mơta djuai phun ro\k to\k, kyâo pơtâo dưi pơkra rai ia jrao hăng bơmao pơkra ia jrao jing yôm hai samơ\ [ơi Kontum ră anai, [iă đô] phun jrao akha kyâo dưi ming pơkra rai ia jrao djơ\ hơnong gah anom bruă ia jrao pơtrun, pioh ba s^ mơdrô.

Pơdjuai phun jrao [ơi đang pla ]i Kon Plong

Yua dah tơdah s^ mơdrô nua pơmă hloh [ơi anih pla hai kah hăng phun đảng sâm yôm hloh rơbêh sa mơkrah pơkă hăng anih pơko\n, samơ\ phun đảng sâm, ngũ vị tử…mơng tơring ]ar anai arăng juăt blơi glăi pioh tram tơpai đô] [udah hơtu\k ia pioh mơ`um.

Wơ\t hăng phun jrao hơbơi sâm yôm pơmă hai, hơbơi Sâm Ngọc Linh anun, `u jing gơnam pơđ^ pran jua kơtang hloh kơ lu djuai hơbơi sâm yôm amăng ro\ng lo\n tơnah samơ\ ră anai [ơi tơring ]ar Kontum ăt aka [u hơmâo anih ming pơkra rai, pơđôm lui djơ\ hơnong ôh mơng hơbơi sâm Ngọc Linh anai.

Hơmâo sa tơlơi [uh rơđah pha ra biă mă, khă jing pô lo\n hơmâo hơbơi sâm Ngọc Linh samơ\ aka [u hơmâo ia jrao akha pơpă ôh dưi pơmut amăng hơdrôm hră anăn ia jrao gah anom bruă ia jrao tơring ]ar.

{ơi sang ia jrao akha kyâo tơring ]ar Kontum, gơnang kơ bruă juă nua, r^m thun anom bruă anai khom blơi ia jrao akha kyâo yôm biă mă mơng anih pơko\n s^ glăi. Rơđah biă `u, thun 2016 phrâo laih rơgao, giăm 1 klai 400 klăk prăk blơi ia jrao akha kyâo.

Kơnong amăng 3 blan ako\ thun 2017, rơbêh 250 klăk prăk blơi ia jrao akha kyâo. Sa tơlơi lăp kiăng lăi nao, hơdôm pluh mơta ia jrao kah hăng đảng sâm, đương quy, ngũ vị tử amăng tơring ]ar Kontum hơmâo baih hlâo, ia jrao kơtang hloh mơn, pơkă hăng lu ia jrao blơi mơng anih pơko\n, samơ\ yua kơ tui hăng tơlơi phiăn pơkă kơ bruă juă nua blơi ia jrao, pơdjơ\ nao kơ hơdră pơkra ming khom djop tơlơi gêh gal.

Ơi ia jrao Đặng Minh Hải, Khoa sang ia jrao pơjrao hăng akha kyâo tơring ]ar Kontum brơi thâo tui anai:

‘’Khă ta thâo laih kah hăng phun đảng sâm pơ tơring ]ar pô klă hiam biă mă, ta dưi blơi pioh pơkra pơjrao tơlơi duăm ruă klă mơn samơ\ tui hăng tơlơi phiăn pơkă kơ bruă juă nua pơkơtưn blơi ia jrao le\ ta aka [u dưi ngă ôh.

Tơdah ngă mơtam tui ta kiăng kơ` hơmâo tơlơi truh pơglăi dong. Dua le\, ta pơ anăn jing phun jrao akha kyâo djơ\ yơh samơ\ kiăng dưi jing ia jrao sit nik le\ kho\m pơkra ming djơ\. Khom hơmâo sang bruă pơkra ming ia jrao tu\ yap laih anun ba pơjrao kơ mơnuih duăm ruă `u tu\ yua sit nik hnun kah dưi. Yua kơ anun, tơlơi tơnap ră anai le\ [ing ta [u dưi blơi mă pơ tơring ]ar ta pô ôh’’.

Amăng rơnuk lu mơnuih duăm ruă kiăng blơi hăng pơjrao tui ia jrao akha kyâo jai hrơi lu, khă kaih hai samơ\ tơring ]ar Kontum ăt glăk hơmâo yak rơbat nao djơ\, kiăng pơgang pioh, mă yua hăng pơđ^ kyar djuai phun jrao anai [ơi tơring ]ar pô mơtam.

{ơi hơdôm tơring glông dưi pla phun jrao akha kyâo kah hăng Tu Mrông, Kon Plong, Đak Glei, tơring ]ar hơmâo pơkă hơnong laih anun ngă tui jơlan hơdră djru pơtrut mơnuih [on sang hăng sang s^ mơdrô nao apah yua lo\n, djru s^ pơjeh phun pla, djru prăk ]an đơ đa….laih dong, kiăng kơ phun pla jrao akha kyâo dưi jing ia jrao sit nik, pioh pơjrao kơ mơnuih duăm ruă, hrom hăng bruă pok prong đơ đam pla, pơđ^ tui ano\ tu\ yua, bruă man pơdong sang măi pơkra ming ia jrao akha kyâo ăt khom pơmin nao mơn.

Pơtong rơđah phun jrao jing ano\ gêh gal hăng pơkă kual pla pơjing prong rơhaih truh kơ 500 ektar dong mơng ră anai truh thun 2020. Ơi Lê Đức Tín, Kơ-iăng khoa tơrring glông Kon Plong brơi thâo:

‘’Ră anai hơmâo mơn anom bơwih [ong huă s^ mơdrô gơ`u rơkâo ako\ pơdong kông ty pơkra ming ia jrao [ơi tơring glông Kon Plong. Glăk ngă hră mơit đ^ kơ tơring ]ar lăng glăi. Amra ]ih pơkra anăn, gru gơnam s^ mơdrô tui tơlơi phiăn pơkă.

Tơl ngă djop tơlơi gêh gal laih amra lăi pơthâo gơnam s^ mơdrô pơkra ia jrao akha kyâo [ơi tơring ]ar mơtam. Djop sang bruă, djop pô tuh pơ alin amra pơkra ming ia jrao akha kyâo bơwih brơi kơ anom bruă ia jrao’’.

Kiăng kơ ia jrao akha kyâo mơng tơring ]ar hơmâo anih anom s^ mơdrô, dưi wai pơgang djơ\ hơnong, pơjrao tơlơi duăm ruă kơ mơnuih [on sang, jing h^ tơlơi gêh gal bơwih [ong kơ abih bang huă mơnuih mơnam, pơđ^ tui tơlơi hơdip mơda mơnuih [on sang, sa Kơ]ăo bruă pơkă hơnong hlôm bôm pơđ^ kyar bruă pla phun jrao akha kyâo truh thun 2020 laih anun lăng nao pơ thun 2030 ăt glăk hơmâo tơring ]ar gleng nao hăng ming pơkra.

Giăm hơmâo 400 ektar phun jrao akha kyâo ră anai glăk hơmâo sa tơlơi gêh gal yak rơbat hlâo amăng bruă pơdjuai rai phun jrao yôm, kah hăng hơbơi Sâm Ngọc Linh, đảng sâm, lan kim tuyến…anai le\ bruă ngă blung a yôm pơphăn biă mă pơjing rai tơlơi ]ang rơmang kơ bruă pla phun jrao akha kyâo mơng tơring ]ar Kontum [u djơ\ kơnong jing sa tơlơi gêh gal na nao đô] ôh.

            Nay Jek : Pô ]ih hăng pôr