VOV4.Jarai - Đak Glei, Tu Mrông hăng Kon Plong  le\ tlâo bôh tơring glông [un rin kual Ngo\ Trường Sơn gah tơring ]ar Kontum, hăng lu `u neh wa djuai ania Hơdang hăng Jeh Triêng do# hơd^p mơda.

Yua kơ ayuh hyiăng [u klă hiam, bôh thâo ngă đang hmua sô hơđăp anun tơlơi hơd^p mơda neh wa do# bưp lu tơlơi tơnap, mrô sang ano# [un rin [ơi abih bang hơdôm bôh să truh kơ ha mơkrah.

Kiăng djru hơdôm bôh sang ano# tơtlaih mơng [un rin, rơgao hăng anai 4 thun tơring ]ar Kontum pok pơhai ngă tui ako# bruă djru đ^ kyar pơlar đang kơ phê [ơi anih rơ-o\t.

Gơnang kơ dưi gum djru pơjeh pla, prăk tuh pơ plai, bôh thâo phrâo hăng kơmok pruai amăng 3 thun blung a, truh ră anai hmâo laih rơbêh kơ 4 rơbâo bôh sang ano# [un rin pla hmâo rơbêh kơ 1000 ektar đang kơ phê Arabica.

Djuai phun pla phrâo glăk hmâo lu tơlơi ]ang rơmang djru hơdôm rơbâo bôh sang ano# m[s tơtlaih mơng [un rin kơja\p.

Rơgao hăng anai 3 thun ayong A Thương, plơi Đak Liu, să Hiếu, tơring glông Kon Plông [u pơmin sang ano# pô dưi pla phun kơ phê [ơi anih rơ-o\t Arabica ôh, yua kơ sang ano# [un rin [u hmâo prăk blơi pơjeh, kơmok pruai laih anun [u thâo hơdră pla, bơwih brơi kơ phun pla dong.

Thun 2015 dưi hmâo gong gai să pơsur gum hrom pla kơ phê, blung hlâo `u do# kư kuăm biă.

Tui anun mơn gơnang kơ dưi hmâo mơnuih apăn bruă pơsur, abih pran jua pơtô brơi mơng bruă klơi amăng luh, pruai kơmok truh kơ bruă pơgang hlôm hlâo arong hlăt, kơman anun phun kơ phê jai hrơi klă hiam  ngă `u hơđong pran jua.

Ayong A Thương hơk mơ-ak, bơyan phrâo rơgao 3 ar đang kơ phê sang ano# `u hmâo bôh laih. Pe\ tal blung a, pe\ s^ [ơi đang mơtam, `u pơhrui hmâo 3 klăk prăk:

“Pla phun kơ phê anai, [uh `u klă biă, dưi mơn, hmâo bôh tơhnal mơn. Phrâo tom adih anai tal blung a pe\ pơhrui s^ hmâo 3 klăk prăk.

Kơ phê [ơi anih rơ-o\t anai pla `u amu` hloh hơdôm djuai phun pla pơkon, djơ\ hăng lon [ơi să Hiếu. Sang ano# mơ-ak biă [uh bruă pla kơ phê anai ba glăi prăk kak”.

Đang kơ phê Arabica [ơi tơring glông Kon Plông bluh đ^ klă.

Ako# bruă djru đ^ kyar phun kơ phê [ơi anih rơ-o\t Arabica mơng tơring ]ar Kontum dưi ngă tui amăng 7 thun, mơng thun 2014 truh thun 2020. Hơdôm bôh sang ano# [un rin, ]i [un rin [ơ [ia\ lu `u neh wa djuai ania Hơdang hăng Jeh Triêng mơng să Đak Blô, Đak Man… tơring glông Đak Glei nao pơ\ Măng Ri, Ngọc Lây… tơring glông Tu Mrông hăng rôk găn nao Pờ Ê, să Hiếu… mơng tơring glông Kon Plông dưi djru abih bang pơjeh pla, kơmok pruai, bôh thâo phrâo hăng jrao pơgang phun pla 3 thun blung a hăng rơnoh pơkă lom sa bôh sang ano# mơng 1000 truh 5000 met kơ rê.

Yak rơgao tơlơi heng hong, tơnap tap hăng wot tơlơi tơn^t drơi pô blung a, dưi hmâo tơlơi pơsur, djru gum klă mơng bơnah gong gai, mơnuih apăn bruă, m[s jai hrơi [uh phing pran jua gum hrom Ako# bruă.

Ơi Trương Ngọc Tuyền, Kơ-iăng Khoa Anom bruă đang hmua hăng pơđ^ kyar [ôn lan tơring glông Kon Plông brơi thâo: 

“Tơlơi pơmin mơng neh wa amăng bruă pơlar đang kơ phê pioh kơ hơdôm thun blung a pok pơhai tơnap tap biă mơn.

Khă hnun hai truh thun 2015 hăng biă `u amăng thun 2016 kơ phê hmâo bôh pe\ le\, mơnuih pla thâo dơlăm laih kơ bôh tơhnal mơng phun kơ phê ba glăi hăng m[s hmâo laih tơlơi pơmin hăng hmâo bruă gơrong amăng bruă pla, bơwih brơi phun kơ phê, anun kual lon pla mơng thun dơi đ^ hloh kơ thun hlâo.

Sa phun kơ phê Arabica pla thun tal pă.

Biă `u bruă bơwih brơi đang kơ phê mơng neh wa ăt hmâo tơlơi pơplih lu mơn. Dong mơng anun phun kơ phê [ơi anai bluh đ^ klă hiam”.

Truh ră anai tơdơi kơ 4 thun pok pơhai, hmâo laih 4.108 bôh sang ano# [un rin [ơi tơring glông Đak Glei, Tu Mrông hăng Kon Plông mơng tơring ]ar Kontum pla hmâo rơbêh kơ 1000 ektar đang kơ phê Arabica.

Amăng anun, tơring glông Đak Glei rơbêh kơ 340 ektar, tơring glông Tu Mrông 630 ektar hăng tơring glông Kon Plông rơbêh kơ 230 ektar.

Boh nik brơi [uh phun kơ phê anai djơ\ hăng lon kơdư dlông mơng 1000 truh 2000 met bơhmu hăng jơlah ia rơs^, anun mrô phun kơ phê hơd^p lu 95% hăng ano# hiam `u klă hloh mơn.

Bơyan kơ phê phrâo rơgao, 130 ektar đang kơ phê Arabica 4 thun hmâo bôh laih hăng mrô bôh hơnong `u lom sa ektar mơng 10-12 tơn; rơbêh kơ 230 ektar pla hmâo 3 thun, hmâo bôh pe\ pơhrui glăi blung a hăng rơnoh `u mơng 5 -7 tơn lom sa ektar.

Ơi Trần Văn Chương, Kơ-iăng Khoa Gơnong bruă đang hmua hăng pơđ^ kyar [ôn lan tơring ]ar Kontum brơi thâo, amăng thun anai hơdôm tơring glông amra pla phrâo rơbêh kơ 500 ektar djơ\ hăng Ako# bruă ba tơbiă le\, djru 4.570 bôh sang ano# [un rin hăng [un rin [ơ [ia\ pla hmâo 1.600 ektar đang kơ phê.

Hrom hăng anun, bruă pơjing hơdôm gru\p mă bruă hrom hăng pơdo\ng anăn păn kơ phê kiăng đ^ [ia\ noa kơ phê Arabica anai mơng tơring ]ar ăt hmâo yap nao laih:

“Gơnong bruă đang hmua hăng pơđ^ kyar [ôn lan tơring ]ar ăt pơtrut kơtang laih bruă pơjing hơdôm gru\p mă bruă hrom, anom mă bruă hrom kiăng pơlir hrom hăng hơdôm bôh anom bơwih [ong mơng bruă pla pơkra truh bruă s^ `u.

Pơjing đang pla kiăng pơđ^ tui noa kơ phê. Truh ră anai pơjing laih kual pla kơ phê Arabica ăt prong biă mơn.

Tơlơi [ơi anai le\ [ing ta khom pơdo\ng anăn păn `u. Khom dưi pơdo\ng anăn kơ phê kual Ngo\ Trường Sơn kiăng ngă hiưm hơpă pơđ^ noa kơ phê anai”.

Hrom hăng bruă djru sang ano# [un rin, [un rin [ơ [ia\ [ơi 3 bôh tơring glông kual Ngo\ Trường Sơn mơng tơring ]ar le\ Đak Glei, Tu Mrông hăng Kon Plông dưi pla phun kơ phê [ơi anih rơ-o\t anai noa `u lu hloh dua wot kơ phê Robusta, tơring ]ar Kontum ăt glăk [ơ [rư\ jing kual pla lu djuai kơ phê anai hăng lon pla ră anai hmâo năng ai `u 3.000 ektar.

Ako# bruă djru đ^ kyar đang kơ phê [ơi anih rơ-o\t dưi hmâo tơring ]ar Kontum pok pơhai ngă tui ba glăi bôh tơhnal le\ yak nao pok phun yôm phăn, amra djru hơdôm rơbâo bôh sang ano# [un rin, [un rin [ơ [ia\ djuai ania Hơdang, Jeh Triêng tơtlaih mơng [un rin kơja\p./.

Siu H’ Prăk: Pô ]ih hăng pôr