VOV4.Jarai- {ơi să Đăk Ngọc, tơring glông Đăk Hà, tơring ]ar Kontum hơmâo plơi Đăk Kđem pơ[ut 7 djuai ania: Sêdang, Tày, Nùng, Thái, Mường, Bahnar, Yuăn do\ hơdip hro\m.

 

Dong mơng hrơi ako\ pơdong, amăng 26 thun laih rơgao, mơnuih [on sang amăng plơi lêng pơlir hơbit ngă hro\m pơđ^ kyar bơwih [ong huă, man pơdong tơlơi hơdip mơda.

 

Ako\ thun phrâo, thun blan mơ\ gru grua djuai ania pơ[uh rơđah hloh, rai pơ Đăk Kđem ta [uh lu tơlơi hiam phara.

 

Jơlan man hăng bê tông rơhaih 3,5m [âo phơyu\ bơnga kơphê phrâo ngă giong tô tơphă mơng Jơnum min mơnuih [on sang să Đăk Ngọc, tơring glông Đăk Hà truh pơ plơi Đăk Kđem ngă arăng phon amăng pran jua biă mă.

 

Amăng hrơi adai rơ\-ot [ơ [iă lơ\m rơnuc\ thun. amai Hoàng Thị Viết, djuai ania Nùng hơdec\ tơngan pruai hra ngot, luk jriu kiăng gơnam [ong huă [ăt jơman hloh.

 

Amăng 23 thun laih rơgao, dong mơng hrơi `u kiăo tui rơkơi gơ`u mơng Cao Bằng rai do\ pơ Đăk Kđem, ri\m bơyan Tê|t amai Viết lêng pre lui hơmre gơnam [ong huă mơng djuai ania Nùng.

 

Amai lăi ngă tui anun kiăng plai [iă hơning plơi pla, [rô c\i pơ[uh brơi neh met wa, sang ano\ ieo gah:

 

‘’Hơdôm mơta gơnam [ong huă mơng djuai ania gơmơi le\ [a` giò, [a` khảo, mơnong un ko\p hăng anung, lạp xưởng.

 

Bruă pơkra mơnong un kơhul asăp apui le\ ta kuah djel blâo un, pik nao hra giong mơng anun dong le\ trăm amăng thâo ai `u 3 mông, tơdơi kơ anun ta hlong đ^ amăng griang.

 

Giong mơng anun atol đ^. Atol đ^ ai `u 2 mông, truh hơdjă abih ia kah mơng kơhul amăng apui kiăng tơbiă asăp. Tui anun arăng iâu le\ mơnong un kơhul asăp [ơi sang apui’’.

 

{ơi kơ[ing ia c\e pơ-iă, angin pưh rai phơyu\ [âo hiam bơnga kơphê, [ong [a` khảo amăng hrơi Tê|t kơ neh met wa djuai ania Tày, Nùng, [ăt jơman braih bl^ [âo phu, ơi Nông Văn Ngay, khoa plơi brơi thâo, plơi Đăk Kđem hơmâo 94 boh sang hăng rơbêh 500 c\ô mơnuih.

 

Lu biă mă le\ djuai ania Sêdăng hơmâo 65 boh sang ano\. Kiăo tui tlôn le\ djuai ania Yuăn 23 boh sang ano\, do\ glăi le\ djuai ania Bahnar, Tày, Nùng, Thái, Mường.

 

Sa tơlơi phara mơ-ak biă mă [ơi Đăk Kđem le\ abih bang sang ano\ lêng lăng nao rai kah hăng adơi ayong pô, [u pơc\ơklah mơnuih rai mơng Pơngo\, rai mơng kual dơnung hơget ôh, laih anun tơlơi khăp nao rai jai hrơi kjăp hloh.

 

Ơi Nông Văn Ngay lăi tui anai:

 

‘’Do\ hơdip hro\m amăng sa boh plơi hơmâo lu djuai ania do\ hro\m jing hơmâo lu tơlơi hiam klă.

 

Mơ-ak [ơi bruă hơmâo lu gru grua djuai ania pơ [ut hro\m. Ngui ngor pơhiăp nao rai, hrăm nao rai tơdroă.

 

Tơlơi hơdip hơmâo pơhiăp nao rai, pơbuă nao rai tui anun klă biă mă. Amăng thun blan do\ hơdip mơda, ano\ hơget gah djuai ania ta ta ăt djă pioh lui yơh, bơ ano\ hơget hro\m le\ ta gum hro\m ngui ngor dik dak yơh `u.

 

Kâo pơ-ư ang biă mă yua dah kâo hơdip pơ anai 20 thun laih, hơdip hro\m pơlir hơbit jing hơmâo lu mơnuih bơni, tu\ ư biă mă’’.

 

Tê|t thun anai, ayong A Điệp, djuai ania Sêdang hăng amai Vi Thị Hương, djuai ania Thái ngui ngor hơdor glăi 18 thun hrơi pơdô| dua ung mô| gơ`u.

 

Hrơi phrâo pơamuaih, gơ`u [u kơnong hơmâo sang ano\ tu\ ư brơi do\ đôc\ ôh mơ\ hơmâo abih bang mơnuih [on sang Đăk Kđem mơ-ak yua.

 

18 thun laih rơgao, mơng tơngan soh, [u hơmâo hnă gơnam hơget ôh, ră anai dua rơkơi bơnai `u hơmâo lu laih, mơng đang kơphê prong rơbat rơbah tơkai truh kơ măi mok, rơdêh bơwih brơi bruă wai lăng phun pla.

 

Khă [iă đôc\ mơnuih ră ruai nao, laih anun dong rơkơi bơnai ayong Điệp [u mơhao pơ-ư pơ-ang lơi, samơ\ arăng lêng thâo soh rơkơi bơnai gơ`u le\ kơnuih hiam mơng plơi Đăk Kđem.

 

Tơlơi khăp jing djru amai Vi Thị Hương mơng sa c\ô đah kơmơi djuai ania Thái mơng Thanh Hoá jing ngă han tâo thâo rơgơi kơ djuai ania Sêdang [ơi kual C|ư\ Siăng. Amai Vi Thị Hương brơi thâo:

 

‘’Hrơi blung a ngă han arăng kâo sư\ rơbư\ mơ\n, lu bruă ta aka [u juăt ôh.

 

Mơng anun truh ră anai pluh hơdôm thun laih hrăm nao rai. Ră anai kâo jing rơguăt bruă 80% laih.

 

Ngă han [ơi anai, truh bơyan Tê|t ta pre lui mơng [iă. Pre lui djo\p mơta [a` c\ưng, [a` dầy hơmâo soh.

 

Tê|t pơ kual C|ư\ Siăng hơmâo [a` te\t hăng asơi tơnă amăng đing. {ơi anai [u hơmâo gơnam pơpu\ kơ ơi yă ôh, samơ\ kâo hla tui gah sang am^ kâo.

 

Tê|t truh kho\m hơmâo gơnam pơpu\ laih kơ ơi yă dua bơnah, gah ta, gah tuai ri\m boh sang [ơ [iă’’.

 

Bơ ayong A Điệp, tơlơi c\i ngă truh kih amăng bruă pơđ^ kyar bơwih [ong huă amăng sang ano\, ri\m thun pơhrui glăi hơdôm rơtuh klăk prăk tui hăng `u le\ thâo pơhmư\ arăng pơhiăp, hrăm tui boh thâo ngă hmua pla pơjing mơng adơi ayong djuai ania do\ hơdip hro\m amăng plơi anun:

 

‘’Tơdah [u hơmâo adơi ayong mơng kual Pơngo\ mut rai do\ hro\m le\ ta bơwih [ong tơnap mơ\n.

 

Kâo hrăm, hla tui adơi ayong djuai ania Yuăn jing ră anai hơmâo hmăi [iă laih. đưm sô adih aka [u bưp mơnuih [on sang Pơngo\ dêh ]ar ta, aka [u do\ hro\m hăng Yuăn le\ bơwih [ong tơnap biă.

 

Pơhmutu kah hăng ta pla kyâo, hlô mơnong ta rông amăng sang [udah un, mơnu\, bip.

 

Tơdah [u bưp adơi ayong hrăm nao rai boh thâo le\ ta [u thâo ngă hơget ôh. Ăt yua hơmâo tơlơi pơhiăp nao rai kah mơng thâo bơwih [ong huă’’.

 

 

{ơi Đăk Kđem mơ-ak biă mă le\ amăng hơdôm hrơi Tê|t ngă yang thun phrâo. Kơnong nao jum dar plơi, nao c\uă tơ`a bla hrơi tê|y kơ sang ano\ ieo gah đôc\ jing kah hăng ta nao mơng kual dơnung truh pơngo\ laih.

 

{u hơmâo tơlơi hơget ôh mơ-ak hloh kơ bruă [rô mơ`um tơpai c\eh, mơnong o\m, asơi brông mơng djuai ania Sêdang, Bahnar [ăt jơman mơng kual c\ư\ siăng kriang pơtâo, [rô [ong [a` khảo, [a` giò, asơi điăo hơ-ot hăng hyuh ia, mơnong un kơhul asăp, lạp xưởng, chả anung hăng hla boh kuăi dung, rơnung mơsăm hơbai hăng mơnong mơnu\...kiăo tui đok mơng djuai ania Tày, Nùng, Thái, Mường gah kual Pơngo\.

 

Ri\m gơnam [ong huă, ia mơ`um amăng hrơi kơplah wah thun sô hăng thun phrâo jing ngă pơhưc\ pơhac pran jua.

 

Dong mơng hrơi blung a amăng thun phrâo, mơnuih [on sang plơi Đăk Kđem c\ơkă tuai jê| giăm biă mă, rai hơ-ơc\ hmưi hrơi Tê|t amăng plơi, anai le\ ơi Trần Đình Trọng, Khoa jơnum min mơnuih [on sang să Đăk Ngọc.

 

Tơlơi ră ruai amăng thun sô, thun phrâo [u thâo đut dong tah. Tơlơi hơmâo lu arăng lăi nao le\ bruă pơđ^ kyar bơwih [ong huă [ơi đang hmua 600 ektar pla phun sui thun lu biă mă le\ kơphê, kơsu.

 

Giong mơng anun dong, hơmâo kơc\ăo bruă djru sang ano\ rin [un amăng plơi hrưn đ^ tơklaih h^ [un rin hơđong kjăp.

 

Kiăo tui dong le\ hơmâo tơlơi rơkâo đ^ pơkra ming Sang rung mơng tha plơi djuai ania Sêdang A Jin, ơi Trần Đình Trọng brơi thâo:

 

‘’Amăng thun phrâo, să ngă dong mơ\n bruă iâu pơthưr hăng pok pơhai jơlan hơdră phrâo kiăng neh met wa pơtrut kơtang pơlir hơbit, biă mă `u le\ djru nao rai tơdroă bơwih [ong pơđ6 kyar.

 

Kơ bruă pơkra pơjing hăng tơlơi gêh gal mơng plơi pla, pơtrut kơtang pơlir hơbit sang ano\ kiăng djuai ania [ơi anai lăi nao rai boh thâo ia rơgơi, djru nao rai tơdroă amăng bruă bơwih [ong huă, pơđ^ kyar tơlơi hơdip mơda ăt kah hăng pơtrut đ^ pran jua pơlir hơbit mơng mơnuih [on sang’’.

 

 

Siu H’Mai: Pô ]ih hăng pôr