VOV4.Jarai-Hơdôm hrơi anai, mơnuih [on sang djop plơi pla ala [on amăng kual Dap kơdư ]ư\ siăng glăk hok mơak ]ơkă thun phrâo Kỷ Hợi 2019 samơ\ ăt [u wor rơbit ôh prăp lui kơ bruă pưk hmua, ia djuh amăng thun phrâo hăng lu tơlơi ]ang rơmang phrâo mơn.

 

Mơnuih ngă hmua amăng mơguah lơ 3/1  thun phrâo mơtam nao pơ hmua, e\p pơ đang, kiăng hơduah kơ bruă mă thun phrâo, gơmơi jak iâu mơnuih [on sang hăng [ing gơyut bưp ră ruai tom lu mơnuih [on sang amăng kual Dap kơdư hơdôm blung a thun phrâo tơgu\ mă bruă pưk hmua ia djuh, ăt kah hăng ako\ bruă kiăng ngă kơ sang ano\, amăng plơi pla thun 2019.

 

Hrơi ako# thun phrâo, ayong Đinh Vên, Kơ-iăng Khoa Khul mơnuih ngă đang hmua să Đak Djrăng, tơring glông Mang Yang, tơring ]ar Gialai pơ phun nao mă bruă.

 

Thun phrâo rơgao, bruă ngă đang hmua mơng m[s amăng să [u [uh gêh gal ôh yua kơ ayuh hyiăng, noa s^ gơnam.

 

Yak mut thun phrâo, ayong Vên amra gir run pơsur kiăng mơnuih [ôn sang pơplih phrâo dong tơlơi pơmin, hơdră ngă hăng pơ plih hơdră phun pla kiăng kơ djơ\:

 

“Thun 2018 kơ phê [u djơ\ bơyan yua hơjan lu tiu, kơ phê [u jing, tiu ăt djai lu mơn. Thun anai neh wa gơmơi gir run bơwih brơi kơ phun kơ phê klă, neh wa gir run tuh pơ plai pla dong phun bôh kruăi hre\ kiăng hmâo hmăi prăk pơhrui glăi, mă glăi ngăn rơnoh mơ\ pô rơngiă amăng hơdôm thun rơgao, khom gir run mă bruă, [u lui raih bruă đang hmua.

 

Thun phrâo rơkâo hơ-ư\] hmưi neh wa [ơi djop anih suaih pral, triăng mă bruă, bơwih brơi kơ phun kơ phê, tiu klă, mut hrom ha pran, [u ngă soh tơlơi phiăn, [u dưi ]an prăk mă kơmlai lu, khom gir run bơwih [ong huă kiăng hmâo tơlơi hơd^p trơi pơđao, yâu mơ-ak”.

 

Sang ano\ Y Ya` Niê, do\ pơ [on Knia, să Ea {ar, tơring glông {uôn Đôn hơmâo 1 ektar 3 đang kơphê pla plah wah amăng đang tiu laih anun giăm 5 ar hmua ia rah pơtem pơdai.

 

Thun hlâo, sang ano\ `u pơhrui glăi 4 tơn pơdai hăng 1 tơn 200 kg tiu. Kơphê glăk amăng thun phrâo bơnga aka boh ôh.

 

Tơdơi kơ bơyan mơak ngă yang thun phrâo, sang ano\ Y Ya` Niê, tơgu\ mă bruă wai lăng đang hmua mơtam yơh, kiăng kơ tiu, kơphê sang ano\ `u thun phrâo mơboh jor, djơ\ nua.

 

‘’Hlâo kơ [ong têt, sang ano\ gơmơi bruih ia kơphê dua wơ\t laih, ră anai laih têt tơgu\ nao bruih ia dơ\ng kơphê tiu.

 

Thun anai, sang ano\ ]ang rơmang kơphê, tiu mơboh lu, ]uh bơnga blang bơnga đôm adai kjăp.

 

}ang rơmang nua s^ kơphê tiu ăt hơđong hnun kah tơlơi hơdip mơda amra hơđong mơn pơkă hăng thun laih rơgao’’.

 

Phrâo trun do# pha hmâo 5 thun, hmâo sa ]ô ană anet, sang ano# ayong Nay Tiêl (tơkeng thun 1989), ăt le\ sang ano# [un rin mơng plơi Bui, să Nghĩa Hưng, tơring glông }ư\ Păh, tơring ]ar Gialai.

 

Khă hnun hai, rơkơi bơnai ayong Tiêl triăng mă bruă biă kiăng pơsit pran jua hrưn đ^ tơtlaih mơng [un rin amăng thun phrâo anai:

 

“Sang ano# kâo hmâo 3 ar hmua pơdai hăng [u hmâo lo\n pla kơ phê ôh anun tơlơi hơd^p mơda tơnap tap biă.

 

Thun 2018, yua kơ phang kho#t kơ[ah ia, anun hmua pơdai lui ruh, kơnong kơ pơhrui hmâo 20 kơsa\k pơdai. Mrô pơdai anai kơnong kơ djop huă amăng sa thun.

 

Thun 2019, kâo pơmin amra e\p pơjeh pơdai phrâo dưi gơgrong hăng phang kho#t klă hloh.

 

Kâo amra kơtưn pruai kơmok kơ pơdai, e\p hơdră ba ia mut amăng hmua pơdai kiăng pơdai hmâo lu bôh hloh.

 

Rơngiao kơ anin, kâo hăng bơnai kâo amra e\p bruă mă hơđong kiăng hmâo dong prăk mă yua amăng bơyan phang kho# wo\t amăng bơyan hơjan, pơđ^ kyar bơwih [ong sang ano# hlol dong. Kâo ]ang rơmang tơlơi hơd^p mơda mơng sang ano# kâo amra đ^ go\ mo\, jơnam hloh”.

 

Tơdơi kơ sa thun mă bruă hơmâo lu boh tơhnal pơhrui glăi, 80 boh sang ano\ hăng rơbêh 300 ]ô mơnuih [on sang plơi Kon Chênh, să Măng Cành, tơring glông Kon Plong, tơring ]ar Kontum, mut nao pơ thun phrâo hăng lu tơlơi mơak laih prăp lui kơ bruă bơwih [ong huă.

 

Ơi A Lêh, mơnuih [on sang plơi Kon Chênh brơi thâo, sang ano\ `u kơnong kiah djop [ong djop huă đô], thun phrâo khom pơmin dơ\ng kơ bruă ngă pơdrong:

 

‘’Tơlơi prăp lui bruă mă thun 2019 mơta sa le\, kâo ngă hmua pơdai, đơ đam hmua sang ano\ gơmơi hơmâo 7 ar.

 

Kâo gir run tuh pơ alin hăng pruai kmơ\k pioh wai lăng hmua pơdai klă hloh kơ thun hlâo, đah pơdai boh lu.

 

Kâo ăt amra pla hơbơi plum dơ\ng kah hăng mơnuih [on sang amăng plơi kiăng hơmâo hmăi prăk kăk s^ mơdrô, hơđong tơlơi hơdip mơda.

 

Kơ bruă pla kơphê, hơmâo ping gah, kơnuk kơna djru pơ]eh, kâo pla laih 3 ar. Thun phrâo anai amra wai lăng tong ten kiăng kơphê boh lu laih anun sang ano\ amra pla lu phun kyâo jrao akha kiăng pơđ^ tui hơnong pơhrui glăi.

 

Thun phrâo anai, ta pơmin nao kơ bruă ngă pơdrong kiăng dưi tui anun le\, khom gir run mă bruă, ngă hmua klă hloh kơ thun hlâo’’.

 

Wa H’ Găng {yă (aduôn Lôi), [ơi [ôn Kmrơ\ng Pro\ng A, să Ea Tu, plơi prong {uôn Ama Thuo#t brơi thâo, `u thâo rơngaih mơ`am mrai mơng hrơi do# dra ngek.

 

Ră anai thun tha [u djop pran pioh nao pơ\ đang hmua, khung anguh mơ`am mrai jing laih gơnam [u tlaih mơng tơngan `u rim hrơi.

 

Amăng thun rơgao, `u hmâo rơngaih mơ`am laih hơdôm blah băn ao djop mơta, s^ kơ lu bôh sang ano# amăng plơi hăng hơdôm bôh plơi jum dar.

 

Băn ao `u mơ`am dưi hmâo ara\ng hor blơi biă yua kơ glông mrai `u mơ`am hiam, kơpal, kơja\p. Prăk pơhrui glăi mơng bruă rơngaih mơ`am mrai mơng `u [ơ [ia\ djru prăk kơ ană bă hăng djru djă pioh glăi bruă mă đưm:

 

“Ră anai kâo mă rah s^ rah, ao đah rơkơi, ao đah kơmơi, băn eng kâo leng kơ mơ`am mă sôh pioh s^, lăi hrom kơmlai lu hă [u hmâo ôh, pơkrem amăng [ia\ đo#].

 

Lom sa blan kâo mơ`am hăng s^ hmâo mơng 1-2 blah. Ră anai [ong tết giong laih kah kâo mơng gir run rơngaih mơ`am dong, hu^ duam ruă đo#], tơdah suaih pral hă kâo ăt gir run rơngaih mơ`am mơn, [u pioh ană tơ]ô rông ba ta na nao ôh, kâo do# pơ\ sang kâo hơne] mă mông wăn mơ`am kiăng hmâo [ơ [ia\ prăk pioh mă yua”.

 

Să Gung Reh, tơring glông Di Linh le\ să ba jơlan hlâo man pơdong plơi pla phrâo [ơi Lâm Đồng.

 

Hrom hăng tơlơi tuh pơ alin mơ\ng kơnuk kơna, mơnuih [on sang djop djuai ania [iă [ơi să ăt hrưn đ^ mă hơjăn pơđ^ kyar tơlơi bơwih [ong huă kiăng kơ tơlơi hơdip mơda trơi pơđao yâo mơak.

 

Tha plơi ơi K’Đor anăn juăt iâu Bap N’Hanh lăi:

 

‘’Ping gah, kơnuk kơna gleng nao djru lu biă mă, ]uk pơkra jơlan nao rai ngă gêh gal kơ mơnuih [on sang.

 

Ră anai, lu sang ano\ lêng kơ blơi prăp lu mơta gơnam yua amăng sang ano\ kah hăng rơdêh thut, rơdêh prong, măi mok mă bruă….

 

Mơnuih [on sang hur har mă bruă, pơkơtưn nao rai bơwih [ong huă kiăng kơ tơlơi hơdip mơda jai hrơi pơđ^ kyar tui’’.

 

Tui hăng mrô yap mơng Anom bruă tơju\ pla hăng pơgang phun pla tơring ]ar Gialai, thun 2018, lo\n ngă hmua pơdai đơ đam tơring ]ar hmâo giăm truh 70.000 ektar.

 

 Gơnang kơ mơnuih [ôn sang rah pơtem pơdai pơjeh phrâo kah hăng HT1, hương cốm, OM4900, OM6976, anun pơdai pơhrui glăi hơđong, hơnong `u mơng 65 tă truh kơ 70 tă lom sa ektar.

 

 Ơi Pưi, do# [ơi plơi Đúp, să Hà Bầu, tơring glông Đak Đoa, tơring ]ar Gialai brơi thâo, sang ano# `u mơ-ak biă yua kơ thun 2018 pơhrui hmâo giăm truh 50 kơsa\k pơdai.

 

~u ]ang rơmang bơyan phrâo mơng sang ano# pô amra pơhrui glăi lu hloh dua wot:

 

“Drơi pô kâo, ako# thun anai hmâo prăp lui djop laih ia kơ hmua pơdai, [u kơ[ah ia kah hăng thun hlâo anun pơdai rah pơtem giong yua kơ ayuh hyiăng gêh gal hloh.

 

Neh wa amăng plơi ăt tui anun mơn, tơdơi kơ sai pơdai giong, pơ phun mă rok, [u] rok kơ anah phun pơdai, pơhlôm djop bruă ]ơkă thun phrâo.

 

Thun anai, hmua pơdai djop ia, mă bruă ako# thun phrâo [uh mơ-ak pran jua [ia\”.

 

Nay Jek-Siu H’Prăk: Pô ]ih hăng pôr