VOV4.Jarai - Ăt kah hăng lu anih anom amăng đơ đam dêh ]ar ta, thun 2019 jing hơdôm bôh tơring ]ar kual }ư\ Siăng pioh lu tơlơi gir run ngă giong hơdôm bruă bơwih [ong mơnuih mơnam [ơi rơnoh dlông hloh, djru pơđut rơwang mơng thun 2016-2020 sa hơdră djơ\.

 

Yap mơng mông anai, hơdôm bôh tơring ]ar pơtrut pơsur hơdôm bruă mă mơng rơwang bruă, hră ]ih pơkra tơlơi lăi pơthâo glăi hăng Jơnum prong Ping gah hơdôm gưl, anăp nao Jơnum prong tal 13 mơng Ping gah.

 

Bôh nik brơi [uh, pơđut thun 2019, tơlơi bơwih [ong mơnuih mơnam kual }ư\ Siăng hmâo e\p [uh hơdôm jơlan gah pơđ^ kyar phrâo, gah bruă măi mok apui yua, măi mok pơkra gơnam tam, pơdo\ng anăn gơnam.

 

Hơdôm tơlơi pơplih phrâo anai amra djru hơdôm bôh tơring ]ar yak rơgao hơdôm tơlơi lông mơng hlâo mơng tơlơi bơwih [ong abih bang kah hăng kơnong kơ hluai tui amăng bruă đang hmua pơkra mă [ơ [ia\, anăp nao pơđ^ kyar djơ\ hrom.

           

Tui hăng Gơnong bruă wai lăng kơ]a\o bruă hăng tuh pơplai tơring ]ar Gialai, rơwang mơng thun 2016 truh ră anai, anih anom tuh pơ plai mơng tơring ]ar hmâo pơplih rơđah biă hăng bruă ngă pơhư\] tuh pơ plai ba glăi bôh tơhnal hloh kơ hơnong ba tơbiă.

 

Amăng 4 thun, tơring ]ar hmâo ngă pơhư\] giăm truh 400 rơwang bruă, abih bang ngăn rơnoh tuh pơplai pơkă hlâo 321 rơbâo klai prăk.

 

Bơhmu hăng rơwang hlâo, mrô rơwang bruă đ^ lu 4.6 wot, mrô prăk tuh pơ plai đ^ 12 wot.

 

Amăng anun, bruă apui yua pơkra glăi hmâo tơlơi pơplih phrâo hmâo tơhnal hơkru\, hăng rơbêh kơ 160 rơwang bruă pơke\ apui lơtr^k mơng jua angin hăng pơ-iă yang hrơi, abih bang jua kơtang hmâo truh 24 rơbâo Mw.

           

Tơdah kah hăng thun 2018, lom pok pơhai rơwang bruă pơke\ apui hăng pơ-iă yang hrơi blung a mơng đơ đam dêh ]ar ta, tơring ]ar Gialai brơi [uh ano# gal [ơi tơring ]ar le\ bă kơ tơlơi ]ang rơmang le\, hơdôm mrô sit nik kơ kơmlai mơ\ dưi hmâo mơng hơdôm rơwang bruă hmâo pok pơhai, jing tơlơi pơsit kơja\p kơ ano# gal anun.

 

{ơi Sang bruă pơke\ apui lơtr^k Gialai, dong mơng 3 blan tal sa thun 2019 mơtăm, lom rơwang bruă pơke\ apui hăng pơ-iă yang hrơi dưi mă yua, hmâo djru laih abih bang kơmlai mơng anom bơwih [ong đ^ giăm truh ha mơkrah bơhmu hăng thun 2018.

 

Lăp đing nao le\ amăng mrô 16 bôh sang măi pơke\ apui lơtr^k mơ\ sang bruă glăk mă yua, apui pơke\ hăng pơ-iă yang hrơi kơnong kơ hmâo 2 bôh sang măi samơ\ hmâo ba glăi laih 51% mrô kơmlai.

 

Drai ia pơke\ apui lơtr^k hmâo 14 bôh sang măi, samơ\ kơmlai kơnong kơ hmâo 47%.

           

Ơi Hồ Phước Thành, Khua Gơnong bruă kơ]a\o bruă hăng tuh pơ plai tơring ]ar Gialai, brơi thâo, hmâo 44 rơwang bruă pơke\ apui hăng jua angin hăng pơ-iă yang hrơi, abih bang jua kơtang hmâo 6 rơbâo Mw, dưi hmâo tơring ]ar lăi pơthâo kơ Ding jum s^ mdrô.

 

Hăng anai amra le\ phun than yôm phăn kiăng bơwih [ong mơnuih mơnam Gialai pơplih phrâo pơ\ anăp anai:

           

“Amăng rơwang 5 thun pơ\ anăp mơ\ hơdôm rơwang bruă anai dưi pok pơhai le\ abih bang prăk tuh pơ plai mơnuih mơnam [ơi Gialai amra đ^ ta`.

 

Hrom hăng anun, tơlơi ngă đang hmua tui hơdră phrâo mơng [ing gơmơi amra dưi pơplih hmâo ako# tlôn. Anai le\ gru than pioh tơring ]ar hmâo hơdôm tơhnal gal pioh pơplih phrâo.”

           

Hrom hăng tơring ]ar Gialai, hơdôm blah đang sang pơke\ apui hăng pơ-iă yang hrơi do# dưi pơdo\ng [ơi djop anih amăng tơring ]ar Daknông, Daklak dong.

 

Mơnuih [ôn sang, anom bơwih [ong [ơi hơdôm kual pơ-iă hang hloh, kah hăng Krông Pa (Gialai), Ea Su\p (Daklak), }ư\ Jut (Daknông) hmâo [uh laih jơlan gah pơplih hơdră bơwih [ong tu\ yua, dưi hmâo ara\ng iâu pơ[lơi le\ pơplih mơng pla phun kyâu hơdai nao pla gong apui lơtr^k, rim ektar hmâo noa pơjing rai 3 klai prăk amăng sa thun, lu 40 wot bơhmu hăng bruă đang hmua.

 

Ơi Nghiêm Hồng Quang, Kơ-iăng Khua Jơnum min m[s tơring glông }ư\ Jut, tơring ]ar Daknông apui pơke\ mơng pơ-iă yang hrơi [u djơ\ kơnong kơ pơtlaih tơlơi gun jơlan gah tuh pơ plai [ơi hơdôm kual lo\n pơ-iă hang tơnap tap ôh mơ\, `u do# pơtrut pơsur [ing tuh pơ plai pơkon nao hơduah e\p lăng anih anom anun dong:

           

“Bôh tơhnal tal sa hăng tơring glông le\ pơplih hơdră bơwih [ong, dua le\ đ^ prăk pơhrui ngăn drăp kơ tơring glông, tlâo le\ pơsir bruă mă kơ mơnuih mă bruă [ơi tơring glông.

 

Tơlơi yôm phăn dong le\ bruă  bơdjơ\ nao, ngă lar hyu truh anom bơwih [ong, [ing tuh pơ plai hmâo pran đăo gơnang le\ lom nao pơ\ tơring glông amra ]ơkă jum hăng ngă gal brơi.”

           

Lom mrô apui hơdjă dưi pơdah pran kơtang, djru măi mok hơdôm bôh tơring ]ar kual }ư\ Siăng e\p tơbiă jơlan gah pơplih phrâo le\ bruă đang hmua ăt hmâo yak hrưn đ^ mơn.

 

Pơđut thun 2019, hơdôm bôh tơring ]ar klah ]un 10 thun pơdo\ng plơi pla phrâo, brơi [uh hơdôm bôh tơhnal lăp pơtrut pơsur, hăng 260 bôh să hmâo djop 19 tơhnal pơkă.

 

Bôh tơhnal 10 thun pơdo\ng plơi pla phrâo [ơi kual }ư\ Siăng ăt [u pơdơi glăi [ơi mrô să djơ\ hăng plơi pla phrâo, [ơi hơdră pơkă tuh pơ plai ôh mơ\, `u do# pơjing rai phun than pran kơtang m[s kơja\p hloh dong, lom hmâo hơdôm rơbăn bôh sang ano# hmâo tơtlaih laih mơng [un rin hăng hơdôm rơbâo bôh sang ano# hrưn đ^ jing pơdrong asah.

 

Hmâo hơdôm bôh să hmâo pơplih laih amăng tơhnal pơkă prăk pơhrui glăi mơng m[s.

 

Kah hăng hơdôm bôh să Ea Yông, Ea Kênh, tơring glông Krông Pa], tơring ]ar Daklak, ơi Trần Thành Vinh, Khua Jơnum min m[s să Ea Kênh, brơi thâo:

           

“Neh wa ara\ng [ơi anai pla phun sầu riêng lu mơng thun 2012. Thun pơ\ anăp, hăng năng ai `u 1 rơbâo ektar dưi pơhrui glăi, [ia\ biă `u mrô sầu riêng mơng să ăt hmâo 7 rơbâo tơn mơn.

 

Hăng noa hơnong `u 3 thun je# hăng anai, prăk pơhrui glăi mơng sầu riêng amra hmâo 350 klai prăk, prăk pơhrui glăi hơnong `u lom sa ako# mơnuih đơ đam să mơng 35 klăk amra đ^ truh 70 klăk prăk amăng sa thun.

 

Hơdôm thun to# tui, prăk pơhrui glăi amra do# lu dong, yua kơ sầu riêng [ơi anai amra hmâo 30 truh 50 tơn lom sa ektar.”

           

Hrom hăng pran m[s dưi kơtưn đ^, ano# gal mơng đang hmua kual }ư\ Siăng do# dưi pơphun kơtang t^t gơnang kơ pơtrut tuh pơplai kơ măi mok pơkra gơnam tam hăng bruă s^ mdrô.

 

Amăng thun 2019, hơdôm kual pla phun bôh kruăi hre\, bôh [ơr, pơtơi, prong rơhaih mơng tơring ]ar Gialai, dưi hmâo anom bơwih [ong pơhrui blơi, pơkra jing hơdôm gơnam dưm amăng [uăt, amăng get ]ai, ba nao s^ kơ dêh ]ar ta] rơngiao.

 

{ơi Daklak, gơnam pơkra mơng mắc ca, chocolate, [ơ ca cao.

 

Ơi Đinh Gia Nghĩa, Kơ-iăng Khua phun akha sang bruă s^ gơnam [ong huă kơ dêh ]ar ta] rơngiao Đồng Giao DOVECO, tuh pơ plai amăng tơring ]ar Gialai hăng ơi Trương Ngọc Quang, Khua Sang bruă bơwih [ong m[s ca cao Nam Trường Sơn, tuh pơ plai [ơi tơring ]ar Daklak, leng kơ [uh le\, măi pơkra gơnam tam amra gum hrom hăng bruă đang hmua kual }ư\ Siăng hrưn đ^ pơ\ anăp anai:

           

“Amăng jơlan gah pơsit mơng [ing gơmơi [ơi kual }ư\ Siăng lăi hrom hăng Gialai lăi ha jăn amăng rơwang mơng 5 -10 thun dong amra jing kual phun pla a`ăm pơtam bôh troh hơbơi pơtơi prong mơng đơ đam dêh ]ar ta.

 

Biă `u phun bôh troh kah hăng phun bôh kruăi hre\, bôh [ơr, ]rik, pơtơi.

 

Yua anun yơh, jơlan gah pơsit mơng [ing gơmơi mơng 5 – 10 thun dong amra pok dong mơng 1 truh 2 bôh sang măi [ơi tơring ]ar Gialai anai hăng jua kơtang dưi pơkra rai mơng 100-200 rơbâo tơn gơnam tam amăng sa thun.”

           

“{ơi Daklak hmâo lu gơnam hmư\ hing gah ano# klă hiam dưi hmâo lu mơnuih blơi yua amăng lo\n ia ta hăng dêh ]ar ta] rơngiao pơsit yôm. Khă hnun hai akă đing nao ôh bruă pơdo\ng gru rup pioh kơ rim mơta gơnam tơnap tap biă.

 

Kâo pơmin jơlan hơdră rim să sa gơnam tam le\ pran pơtrut pơsur, jing phun than gơgrong pioh djru hơdôm anih anom ăt kah hăng sang ano# m[s bơwih [ong s^ mdrô hmâo tơlơi pơhing hăng hmâo pơsit jơlan gah djơ\ kiăng dưi pơdo\ng hơdôm mơta gơnam djơ\ hăng tơlơi ara\ng kiăng blơi yua.”

           

Kual }ư\ Siăng mơng hơdôm thun hlâo adih bă blai kơ pơ-iă, angin [u djă anăn. Samơ\ yak mut rơwang phrâo, pơ-iă anun dưi pơsit le\ hơdôm phun than yôm phăn, pơtrut bruă măi mok mơng kual pơđ^ kyar.

 

Bruă đang hmua kual }ư\ Siăng mơng hơdôm thun hlâo adih le\ bruă đang hmua gơnam pơkra mă [ơ [ia\, ră anai glăk [ơ [rư\ pơke\ bôh tơhnal hăng pơkra pơjing gơnam laih anun anih anom s^ mdrô.

 

Tơlơi bơwih [ong kual }ư\ Siăng amăng rơwang phrâo hmâo laih yak blung a pơdah gru kơnuih klă hiam./. 

Siu H’ Prăk: Pô ]ih pơblang