VOV4.Jarai-Giăm 1 thun laih yap mơng hrơi Jơnum kơ bruă ru\ pơdong, pơgang kyâo pơtâo hăng pơgang glai rưng kual }ư\ siăng, Khoa dêh ]ar ta git gai brơi krư\ bah amăng nao pơ glai klô, ngă tui hơdră je] ame] pơgang kyâo glai.

Khă hnun, [u ah gơnah nao ôh kơ tơlơi git gai mơng khoa apăn ako\ kơnuk kơna hăng hơdôm tơlơi [uăn khut khăt mơng djop tơring ]ar, glai klô amăng kual ăt arăng jah drôm hăng koh kyâo ]a ]ot [ơi lu anih.

Djơ\ biă hă [ing dop uă kyâo kraih đơi rơgơi [udah yua kơ bruă wai pơgang glai klô [ơi kual }ư\ Siăng hơmâo tơlơi thơ gơ\ ???

Să Hà Tây, tơring glông }ư\ Pah, Gialai arăng lăi anih rung răng kơtang biă kơ bruă phă glai, pơrai rưng, uă, koh drôm kyâo ]a ]ot. {ing tơhan wai pơgang kyâo, glai pơ anai [u [iă ôh laih anun ăt ako\n tơdu lơi, jơlan arăng pơdu\ pơgiăng kyâo hơmâo kơnong sa jơlan đô], samơ\ tăp năng [ing uă kyâo koh drôm, pơdu\ pơgiăng kyâo na nao r^m hrơi ăt [u hơmâo pô tơ`a bla lơi.

Mơnuih [on sang amăng plơi pla giăm anun [uh tui anun hil rơ\t biă mă, tơl bơ jak nao  lu mơnuih krăp amăng glai, hơmâo mă pô do\p uă kyâo hăng 2 boh rơdêh kai ming pơkra mă ano\ hơdui wă kyâo, 10 [e\ kyâo hơgăl mă pơkong [ing do\p wơ\t kyâo [ơi anun mơtam.

Pok pơhư prong tui bruă sem kơđi, [ơi kual glai prong rơhaih rơbêh 2 ektar anih wai lăng [ơi Tiểu khu 187 yua Khul wai pơgang glai rưng pơgang plơi gah pơngo\ tơring glông }ư\ Pah, lăng abih [hiao kyâo pơtâo, tơngul glai ako\ kla soh. Ơi Nhiêu djuai ania Bahnar, mơnuih [on sang plơi Kon Sơlăl, să Hà Tây nao hrom phung mă mơnuih [ing do\p uă kyâo brơi thâo:

‘’{ing do\p uă kyâo nao pơdu\ pơgiăng 2 hrơi laih, truh hrơi tal 3, gơmơi jak iâu lu mơnuih nao mă yơh. Lơ\m nao mă gơ`u, gơmơi koh kyâo prong đơ tơmeh sang pơgăn jơlan rơdêh gơ`u nao. Gơ`u [uh [u hơmâo jơlan nao dong tah, anun kơdu\n h^ rơdêh, tuh lui kyâo laih anun đuăi’’.

Drah glai klô kual }ư\ siăng ă do\ [rua] na nao

Glai ăt arăng phă pơrai na nao, kyâo pơtâo ăt pơdu\ pơgiăng tơbiă đuăi mơng glai, ba nao pơ plơi prong samơ\ sa tơlơi kiăng tơ`a kơ [ing mơnuih ngă bruă wai pơgang glai rưng [ơi anun, gơ`u wai lăng ano\ hơge\t. Pơ kual giăm goai dêh ]ar kah hăng ]i tơring glông Ia Grai, tơring ]ar Gialai, jing anih [ơi akiăng goai kơ lo\n ia, dưi wai pơgang tong ten, kjăp biă mă, samơ\ tui hăng mơnuih [on sang do\ amăng kual lăi, arăng pơdu\ pơgiăng kyâo ăt ơ u\k buă kơ jơlan, hơdôm boh rơdêh pơgiăng gơnam pơ prong ru\i djơ djrui hrơi mlam.

Sa ]ô mơnuih [on sang plơi Kom Ngo\, să Ia Chiă, tơring glông Ia Grai, brơi thâo, lu wơ\t laih lăi pơthâo hăng gong gai kơnuk kơna să, tơring glông samơ\ rơdêh pơgiăng kyâo ăt do\ ru\i djơ djrui pơdu\ pơgiăng đuăi kyâo pơtâo [ơi jơlan:

‘’Rơdêh pơgiăng kyâo găn rai pơ anai na nao đô], năng ai `u mơng 1-3 mông mlăm, mơguah sing bring. Rơdêh pơgiăng tuai 16 boh grê ăt hơmâo mơn, rơdêh hơdui wă kyâo hơmâo mơn.

Kâo ngă bruă kơsu, kâo juăt nao reh kơtăk kơsu dong mơng 1-2 mông mlăm anun kâo [uh. Sang do\ [ơi giăm jơlan dong, arăng pơgiăng kyâo, rô nao rai ngă răm abih jơlan; rơdêh rô nao rai hăng jua kơtang ngă tơ tar sang ano\ [u thâo pit đih [ơ\i.

Mơnuih [on sang nao jơnum hơmâo lăi laih hăng kông ang să laih anun tơring glông brơi glăi pơsir samơ\ aka [u [uh hơmâo tơlơi lăi glăi hơge\t ôh’’.

{ơi să Ea Sol, tơring glông Ea Hleo, tơring ]ar Daklak, [uh tơlơi ngă soh mơng [ing ngă bruă kơnuk kơna rơđah mơtam. Lơ\m [uh [ing do\p uă kyâo pơgiăng kyâo tơbiă đuăi mơng glai klô, mơnuih [on sang mă pơkong, iâu [ing tơhan pơgang glai klô kơnuk kơna le\, [u [uh nao ôh, lui h^ [ing dop pơgiăng đuăi kyâo. Sa ]ô mơnuih [on sang [ơi [on Taly, să Ea Sol, tơring glông Ea Hleo ră ruai:

‘’Pơ [on do\ iâu telephôn kơ tơhan pơgang glai klô [udah khoa moa sang să pioh mă pơkong rơdêh [ing uă dop kyâo glai mơng plơi pla, glai klô pơko\n hơmâo mơn, samơ\ [u hơmâo pô hlơi nao ôh.

Giong anun, rơdêh đuăi laih kah rai. Bơ ană plơi pla [u hơmâo gơnam djă pioh ngă bruă, [u hơmâo tơlơi dưi hơge\t hiư\m khin pơkong rơdêh arăng. Lơ\m anun dong mơng să nao pơ [on Taly 3 km đô]’’.

Drah glai klô kual }ư\ siăng ă do\ [rua] na nao

Bơ [ơi tơring ]ar Kontum, sa rơwư\ lu hrơi blan mơtam, [ing uă dop kyâo pơtâo, mơ`am hring kyâo jing rơk^, phai lui pơđung tui jơlan ia [ơi ia krông Đak {la, glăi pơ plơi prong Kontum, amăng tơhrơi mơtam.

{ing mă tơlơi pơhing phrâo ]ih pơthâo amăng hră tơlơi pơhing buă anăp mơta hla hră pơhing, hơmâo wơ\t rup, truh mông anai kah [ing tơhan pơgang glai klô Kontum mơng thâo, brơi nao e\p lăng hăng mă bruă…nao kaih lui kơ [ing uă dop kyâo ba pơđuăi h^ abih kyâo pơtâo anun [u thâo dong lơi. Samơ\ laih nao tơ`a hơduah lăng djop tơlơi anun [u thâo pô hlơi ôh.

Pơblang brơi kơ tơlơi anai, ơi Nguyễn Tấn Liêm, Khoa anom bruă tơhan wai pơgang glai rưng tơring ]ar Kontum lăi le\, [ing tơhan pơgang glai rưng [iă mơnuih, bơ [ing dop uă kyâo le\ jai hrơi lu hăng kơtang biă mă, `u lăi:

‘’Sa bơnah hơmâo mơn tơlơi ngă amưng mơng tơhan pơgang glai rưng ăt kah hăng lu mơta tơlơi pơkon amăng bruă mă hrup hăng lu khul tơhan pơko\n. Tơlơi ta ngă amưng [ơi ano\ [uh laih kyâo arăng koh amăng glai, samơ\ kiăng hơmâo mă le\ tơnap tap biă.

Tơlơi pơhing ră anai hmar biă mă, sit thâo gơ`u hlong glom lui abih gai anuă, tơgă jông gơ`u, ta [u thâo ngă dong tah. Tăp năng gơ`u glăk pơgiăng sa [e\ kyâo, gơmơi kiăo tui, gơ`u trơ\i lui klơi akă hăng juai lui tơgă, kơ` [u thâo dong tah hlơi pô, yua kơ anun kiăng hơmâo mă [ơi anun mơtam tơnap biă mă.  {ơi ano\ [uh rơdêh do\ pơgiăng kyâo, lơ\m kiăo mă, gơ`u lui rơdêh hăng đuăi drơi soh’’.

{ing do\p uă kyâo amăng glai thâo le] biă mă, bơ tơhan mă bruă pơgang glai klô hă [iă đơi mơnuih. Tui hăng ơi Võ Văn Phán Khoa tơring glông K[ang, tơring ]ar Gialai lăi, yua kơ tơring glông gơ`u glai do\ prong hloh amăng kual }ư\ siăng anun yơh hơmâo na nao tơlơi hu\i rơhyưt arăng koh kyâo, phă glai, uă do\p kyâo ]a ]ot:

‘’{ing uă do\p kyâo do\ pơ tơring ]ar pơko\n nao pơ K[ang. Laih dong hơmâo mơnuih pơ]râo brơi jơlan, ră anai [ing ta ngă tui khut khăt laih samơ\ kiăng [uh [ing gơ`u pơdu\ pơgiăng kyâo le\ aka [u thâo hmao [uh ôh. Bruă pơgang kyâo glai do\ tơnap tap biă mă ră anai’’.

Drah glai klô kual }ư\ siăng ă do\ [rua] na nao

{ơi anăp kơ tơlơi do\ kơ[ah tơdu, lu tơlơi mă bruă aka [u djơ\, djop tơring ]ar kual }ư\ siăng ăt sem lăng, bơtơhmal, jăm [uah lu tơhan, mơnuih mă bruă pơgang glai rưng. Ơi Nguyễn Nhĩ, Khoa anom bruă tơhan pơgang glai rưng tơring ]ar Gialai lăi:

‘’Phrâo anai, gơmơi hơmâo bơtơhmal sa dua ]ô khoa moa, tơhan pơgang glai rưng. Bruă bơtơhmal khoa moa hăng ling tơhan ngă bruă pơgang glai rưng thun blan rơgao, ngă tui khut khăt laih kiăng thâo tơlơi gơgrong mơng r^m ]ô mơnuih ngă khoa hăng mă bruă, đah mơng tơpă hloh, gir run hloh, ngă pơgiong bruă jao’’.

Khă hnun hai, hăng tơlơi arăng phă glai pơrai rưng kơtang djơh hăng ră anai, hơdôm rơdêh pơdu\ pơgiăng kyâo ]a ]ot aka [u abih, mut nao amăng [on prong amu` ame\ mơtam, [uh rơđah bruă pơgang glai rưng [ơi Gialai lăi pha, kual ]ư\ siăng hnun mơn, ăt do\ lu tơlơi tơnap tap aka [u rơđah rơđong ôh. Hơdră mơ\ khoa dêh ]ar ta pơtrun, tơlơi [uăn mơng djop tơring ]ar ăt aka [u hơmâo tơlơi tu\ yua sit nik ôh.

Phrâo anai hloh, nao ]uă hăng mă bruă [ơi tơring ]ar Daklak, Khoa dêh ]ar ta ơi Nguyên Xuân Phúc lăi glăi dong, bruă djop tơring ]ar kual }ư\ siăng khom ngă tui khut khăt tơlơi pơtrun mơng khoa dêh ]ar le\, kiăng pơgang kjăp glai klô, kyâo pơtâo kual }ư\ siăng. Samơ\ drah glai klô kual }ư\ siăng ăt do\ [rua] na nao đô].

                                                Nay Jek: Pô ]ih hăng pôr