VOV4.Jarai - Hăng sa bôh să phrâo pơdo\ng, gah kual tơnap tap, hmâo lu m[s neh wa djuai ania [ia\ do#, samơ\ gơnang kơ dưi ngă tui pran kơtang mơng khul mut hrom prong djuai ania, pơtrut kơtang hơdôm bruă kơtưn tơlơi ngă đang hmua, hro\ trun rin rơpa, bruă bơwih [ong – mơnuih mơnam mơng să Dă Quyn, tơring glông Đức Trọng, tơring ]ar Lâm Đồng [u pơdơi laih pơplih phrâo, hrưn đ^ rim hrơi.

Rơnu] thun 2018 phrâo rơgao, Dă Quyn sit nik dưi tu\ yap le\ să djơ\ hăng plơi pla phrâo.

Yua anun, Tết thun anai, neh wa djuai ania [ia\ [ơi anai hmâo ]ơkă mơ-ak sa tết trơi pơđao djop hăng jơnam amăng tơlơi mơ-ak phrâo.

Thun anai le\ tết blung a mơ\ sang ano# ơi Y Păm Ayun, [ơi plơi }ư Rung, să Dă Quyn, tơring glông Đức Trọng (Lâm Đồng) pơ phun mơ-ak bơyan bơnga djop djel, trơi pơđao hăng dik dak hloh.

{u dik dak, hơ] mơ-ak hiưm hơpă lom mơ\ bơyan a`ăm hla rok mơtah hle# s^ kơ hrơi tết anai sang ano# hmâo hmăi lu biă, rơngiao kơ pơsir prăk mă yua pla a`ăm, pơhrui glăi kơmlai hmâo 100 klăk prăk.

Bôh tơhnal anai truh mơng bruă ơi Y Păm Ayun khin hơtai pơplih 3 ar đang kơ phê tha sui thun hơdai nao pla a`ăm, hơbơi pơtơi djop mơta amăng sang gôm hăng mơnil, hăng păng rưng tui jơlan gah đang hmua phrâo hăng prăk pơhrui glăi mơng pơđ^ kyar bruă rông rơmô. Tơlơi bơwih [ong đ^ kyar anun Tết hmâo sang ano# prăp lui to\ng ten hăng mơ-ak hloh.

“Tơlơi hơd^p mơda sang ano# hlâo adih tơnap biă, rơgao kơ jơlan hơdră pơdo\ng plơi pla phrâo le\ hơdôm hơdră pơtrun mơng să hmâo truh laih hăng neh wa, ăt mơng anun mơn sang ano# khin hơtai hơdai nao ngă đang hmua, a`am pơtăm,

bơwih [ong hmâo bôh tơhnal, tơlơi hơd^p mơda ră anai đ^ đăi [ia\ laih. {uh hmâo bôh tơhnal le\ kâo glăi pơsur neh wa amăng plơi ngă tui.

Gơnang kơ dưi pơplih hơdră ngă đang hmua sô hơđăp, hơdai nao ngă tui hơdră phrâo anun tơlơi hơd^p mơda bơwih [ong huă hmâo pơ plih pơđ^ kyar prong hloh”.

Tơdơi kơ 10 thun pơdo\ng hăng 8 thun pơdo\ng plơi pla phrâo, anom mă yua [ơi Dă Quyn hmâo pơplih prong laih

Tui hăng amai Ka Sắ K’uy, [ơi plơi }ơ Re\, să Dă Quyn, tơlơi hơd^p mơda m[s [ơi anai pơ phun pơđ^ kyar rơđah đông mơng thun 2011, lom mơ\ bruă gum tơngan hrom pơdo\ng plơi pla phrâo sit nik dưi pơ phun.

Gơnang kơ pơplih amăng tơlơi pơmin, bruă ngă tui jơlan gah phrâo, neh wa pơpih klă laih hơdră phun pla, hrăm tui jơlan gah ngă đang hmua, gơgrong hlâo kơtưn ngă đang hmua hăng hrưn đ^ pơtlaih mơng [un rin, pơplih phrâo tơlơi hơd^p mơda.

Kơnong kơ sang ano# Ka Sắ K’uy le\, gah sang ano# pơhư anih do# tui jơlan hơdră do# plơi pla, ngă đang hmua hơđong, samơ\ ră anai tơlơi hơd^p mơda hơđong laih hăng hrưn đ^ gum hrom hăng neh wa amăng plơi pla:

“Lom phrâo rai pơ\ anai tơlơi hơd^p mơda bơwih [ong huă bưp lu tơlơi tơnap, samơ\ gơnang kơ Ping gah hăng Kơnuk kơna djru ngăn rơnoh, pơjeh pla, tuh pơ plai ngă đang hmua hăng rông hlo anun tơlơi hơd^p mơda sang ano# ră anai hơđong laih hăng [u pơdơi pơđ^ tui.

Biă `u, mơng hrơi hmâo bruă pơdo\ng plơi pla phrâo, neh wa hmâo anăp nao klă laih gum hrom pơ]ruh prăk ăt kah hăng hrơi bruă kiăng gum hrom pơdo\ng plơi pla phrâo.

Rơđah biă `u le\ hơdôm ring bruă jơlan nao rai amăng plơi pla dưi tuh [ê tông, hơdôm anih anom mă yua pơkon kah hăng apui lơtr^k, jơlan nao rai, sang hră, sang ia jrao dưi pơdo\ng klă hiam, djru ngă brơi tơlơi bơwih [ong mơnuih mơnam pơđ^ kyar ta`”.          

Dă Quyn le\ să kual asue\k, kual ataih mơng tơring glông Đức Trọng dưi pơdo\ng amăng thun 2009. Đơ đam să hmâo rơbêh kơ 1.000 bôh sang ano# hăng giăm truh 4.300 ]ô mơnuih, amăng anun neh wa djuai ania [iă hmâo 83%.

Mơng sa bôh să hmâo pơ phun mơng hơhuai [u hmâo hơget, tơlơi bơwih [ong – mơnuih mơnam tơnap tap, samơ\ truh rơnu] thun 2019, Dă Quyn dưi tu\ yap le\ să plơi pla phrâo.

Tơdah thun 2009, pơhrui glăi hơnong `u lom sa ako# mơnuih mơng Dă Quyn kơnong kơ hmâo 7 klăk prăk sa thun le\, truh ră anai hmâo pơđ^ truh laih 35 klăk 800 rơbâo prăk; jơlan amăng plơi pla tuh pơkra hăng [ê tông abih bang, jơlan nao rai amăng krah hmua ia ăt dưi pơplih pơkra mơn 70%; sang ano# [un rin mơng 48% amăng thun 2011, ră anai kơnong kơ do# 6%.

Ơi Ya Thương, Khoa Jơnum min m[s să Dă Quyn lăi le\, kiăng hmâo să plơi pla phrâo le\ sa bruă gir run abih bang mơng abih bang să, amăng anun bruă lăi pơhing, pơsur kiăng m[s thâo hluh hăng gum tơngan hrom dưi đing nao ba jơlan hlâo:

“Pơ phun hyu lăi pơhing, pơsur m[s kiăng m[s gơ`u thâo hluh kơ plơi pla phrâo hơget `u? Mơng anun, neh wa thâo, neh wa mơng tu\ ư hrom hăng ngă tui klă.

Gơgrong mă pô pơ]ruh prăk mă yua laih anun pơkra mă jơlan pơgo\ng hre\ apui pơ]rang rơđah [ơi jơlan plơi pla, dưm truă mă dlông hre\ apui pơ]rang rơđah rôk tui jơlan nao rai, gơnang kơ anun đơ đam să ră anai leng kơ hmâo apui pơ]rang rơđah nao rai [ơi hơdôm jơlan amăng plơi pla.

Biă `u, neh wa [u hmâo do# tơguan ah gơnang glăi kơ kơnuk kơna ôh rim hmâo tơlơi răm rai, neh wa leng kơ pơkra mă pô, pơ]ruh mă prăk hăng pơkra mă abih bang. Djơ\ mơng lăi hă kâo mơ-ak biă yua kơ neh wa thâo laih kơ tơlơi anun”.

Tui hăng ơi Hồ Đăng Thành, Khoa git gai Ping gah să Dă Quyn, yua kơ să phrâo truh ako# bruă pơdo\ng plơi pla phrâo anun do# hmâo lu tơlơi tơnap pơ\ anăp.

Kiăng ngă tui hơdôm bôh tơhnal dưi ngă, pơtrut bruă bơwih [ong – mơnuih mơnam mơng Dă Quyn pơđ^ kyar dong djơ\ jơlan gah hăng kơja\p phik, Ping gah, gong gai hăng m[s Dă Quyn kiăng gir run hăng gum tơngan hrom ngă tui ha amăng ple\ lu jơlan gah pơsir:

“Dă Quyn le\ să hmâo lu mơnuih djuai ania [ia\ yua anun [ing gơmơi đing nao pơđ^ tui dong tơlơi pơmin mơng m[s kơ pơdo\ng plơi pla phrâo kiăng tum pơ[u\t pran kơtang.

Pơđ^ kyar dong anom mă yua [ơi plơi pla kiăng pơtrut pơđ^ kyar bơwih [ong huă ngă đang hmua.

Biă `u, [ing gơmơi hmâo ano# gal anun le\ lo\n mơnai do# prong rơhaih, djơ\ hăng bruă pla a`ăm – bơnga, yua anun [ing gơmơi amra đing nao pơđ^ tui lo\n pla.

Hrom hăng anun, pơhư prong bruă pơlir hơbit ngă rai gơnam tam hăng hơdôm bôh anom bơwih [ong pioh s^ gơnam ngă rai kơja\p hơđong”.

Hăng hơdôm bôh tơhnal dưi ngă hrom hăng tơlơi gum hrom pran jua amăng bruă pơdo\ng plơi pla phrâo, do# pơmin lăng, tơlơi hơd^p mơda m[s [ơi Dă Quyn amra pơplih phrâo kơtang hloh dong yap mơng bơyan bơnga anai, djru truh kih hrom mơng tơring glông plơi pla phrâo Đức Trọng mơng tơring ]ar Lâm Đồng./.

Siu H’ Prăk: Pô ]ih pơblang hăng pôr