VOV4.Jarai- Tơring ]ar Gialai ră anai hơmâo rơbêh 5.000 boh sang ano\ hro\m hăng hơdôm boh anom bơwih [ong kiăng c\an prăk pla phrâo phun kơphê, samơ\ ră anai kơnong hơmâo năng ai `u 100 boh sang ano\ hăng 2 anom bơwih [ong đôc\ dưi c\an prăk.

Hơmâo lu biă tơhnal ba truh bruă anai, jing ngă jơlan hơdră brơi c\an prăk mơng kơnuk kơna kơ bruă pla phrâo phun kơphê tơnap biă c\i ngă tui.

Sang ano\ ơi Loi (djuai ania Bahnar) [ơi plơi Brông Thông, să Ia Băng, Đăk Đoa, hơmâo 5 ar đang kơphê, pla sui mơng anai rơbêh 20 thun laih.

Ră anai đang kơphê tha abih laih, [u mơboh đơi dong tah laih anun pơjeh [u hiam ôh. Sang ano\ `u c\i pla glăi abih đang anai, samơ\ yua kơ[ah prăk, laih dong rơngiă mơng 4 truh kơ 5 thun kah mơng dưi pe\ pơhrui glăi dong, yua anun ăt aka [u pla glăi abih mơtăm ôh, kơnong pla glăi hơdôm phun djai [udah djơ\ hlăt kman [ong đôc\.

Khă thâo mơ\n kơnuk kơna ta djru brơi c\an prăk pla glăi kơphê, samơ\ truh ră anai sang ano\ ơi Loi ăt aka [u dưi c\an ôh:

‘’Đang kơphê anai yap lăng truh 25 thun laih, ră anai gơ\ tha biă mă laih lah, mơboh đơi dong tah.

Jơlan hơdră pla phrâo phun kơphê anai kâo [uh Kơnuk kơna hơmâo jơlan hơdră djru brơi ]an pơkă hrơi tla sui thun, samơ\ neh met wa [ơi anai aka [u dưi c\an ôh.

C|ang biă mă kiăng neh met wa dưi c\an mă prăk, yua dah pla glăi phun kơphê aset biă mă `u 4 truh kơ 5 thun kah mơng dưi hơđong, 2 - 3 thun mơng blung a le\ ta hyu pe\ pơhrui ha asar dua jing aka [u hơđong ôh’’.

Tơlơi kiăng c\an prăk pla phrâo phun kơphê mơng neh met wa, biă mă `u le\ neh met djuai aia [iă kiăng kơtang biă, samơ\ bruă c\an prăk glăk tơnap biă lơ\m ră anai lu sang ano\ [u hơmâo hră yua lo\n ôh.

Hơdôm boh sang hơmâo hră yua lo\n [udah hơmâo ngăn drăp pơko\n le\ lêng kơ ba pioh pơ sang bruă prăk pơko\n laih c\i c\an prăk tuh pơ alin amăng bruă pơko\n.

Yua hnun, ană plơi tơnap biă c\i c\an prăk mă mơng kơnuk kơna lơ\m djo\p mơta hră pơ-ar c\i c\an prăk lêng kơ kiăng hơmâo ngăn drăp pioh pơko\ng lui soh.

Ơi Jil (djuai ania Bahnar) [ơi plei Brông Thông, să Ia Băng, tơring glông Đăk Đoa brơi thâo, rơkơi bơnai `u hơmâo am^ ama brơi ngă sa ektar đang kơphê, ră anai đang kơphê tha laih.

Yua đang anai aka [u hơmâo hră yua lo\n ôh yua anun sang ano\ `u [u dưi c\an prăk ôh:

‘’Am^ ama brơi tui ană bă le\ aka [u kăng pơpha rơđah rơđông hăng hră pơ-ar ôh, yua anun aka [u hơmâo hră yua lo\n.

Tui anun, ta c\i c\an prăk mơng sang bruă prăk jing tơnap biă. Lăi nao abih bang, neh met wa kiăng c\an prăk, tơdah hơmâo hră yua lo\n le\ c\an prăk c\i pla glăi.

Bơ phun kơphê anai gơ\ tha biă mă laih, [u mơboh đơi tah, jai hrơi [u hơmâo dong tah’’.

Mơta pơko\n dong le\, bruă c\an prăk pioh pla phrâo phun kơphê glăk bưp ano\ tơnap, yua hră pơ-ar brơi c\an kiăng lu mơta đơi.

Rơnoh pơkă brơi ]an [ơi sa blah hmua ră anai le\ 150 klăk prăk/ sa ektar le\ aset biă mă.

Lơ\m anun kơmlai brơi ]an [u aset đơi lơi; hrơi pơkă tla ăt ta` đơi mơ\n, laih anun bruă brơi prăk c\an lu wơ\t [u djơ\ hăng  tơlơi kiăng mơng ană plơi hăng anom bơwih [ong lơi.

Tui hăng ơi Hà Ngọc Uyên, Khoa anom tơju\ pla hăng wai pơgang phun pla Gialai, yap truh ră anai, tar [ar tơring ]ar hơmâo rơbêh 5000 boh sang hro\m hăng hơdôm boh anom bơwih [ong huă kiăng c\an mă laih anun c\ih anăn c\an prăk pla glăi phun kơphê.

Khă hnun hai, ră anai kơnong hơmâo năng ai `u 100 boh sang hăng 2 boh anom bơwih [ong đôc\ dưi c\an prăk, hăng prăk brơi c\an năng ai `u 38 klai prăk. Mrô aset biă mă pơhmu hăng tơlơi kiăng:

 ‘’Prăk brơi c\an mơng Kơnuk kơna amăng jơlan hơdră pla phrâo phun kơphê [ơi Gialai neh met wa dưi c\an aset biă.

Rơkâo đ^ hăng Sang bruă prăk Kơnuk kơna git gai pơđ^ mrô prăk brơi c\an, kiăng neh met wa dưi c\an lu hloh.

Tal dua, hlâo adih pơkă 2-3 wơt brơi c\an, tui hăng kâo kiăng pơ[ut glăi sa wơ\t đôc\, đơi đo\m `u le\ 2 wơ\t kiăng net met wa amu` [iă mă yua prăk c\an.

Tal tlâo, hơdôm anom bruă kông ngăn lo\n glai adai rơhuông pơtrut ta` bruă ngă hră yua lo\n kơ ană plơi.

Giong mơng anun dong, sang bruă prăk ngă gêh gal kơ ană plơi pơsit ngăn drăp [ơi lo\n hmua c\i pioh pơko\ng c\an prăk, tui anun amra amu` hloh’’.

Tar [ar tơring ]ar Gialai ră anai hơmâo năng ai `u 90.000 ektar đang kơphê, sa amăng hơdôm phun pla lu hloh amăng tơring ]ar.

Khă hnun hai, bruă pơkra pơjing gơnam tam glăk bưp lu tơlơi lông lăng yua đang kơphê jai hrơi tha tui. Lơ\m anun le\ bruă c\an prăk mơng kơnuk kơna pla phrâo phun kơphê glăk bưp lu tơlơi gleh tơnap mơ\n.

                                                                 Siu H’Mai: Pô ]ih hăng pôr