VOV4.Jarai - }ư\ Prong jing tơring glông Sông kơtang blung a mơng kual }ư\ Siăng. Anih anom anai hmâo ha tal blah wang Plei Ame thun 1965, tal blah Mi gah sư đoàn blung a [ơi anih blah kual Dơnung dêh ]ar hăng tlaih rơngai prong djă pioh laih gru grua đưm.

{ơi kual lon bôh [ôm bôh phao kai ]uar hlâo dih jing laih sa kual m[s do# gl^p glăp kơ đang hmua.

Hơdôm hrơi rơnu] blan 4, [ing gơmơi nao ]ua\ Plei Ame, sa anih anom dja\ pioh gru grua đưm anai gah să Ia Ga, tơring glông }ư\ Prông, tơring ]ar Gialai.

Lon klung hu\p Ia Drăng, kual blah ngă kơtang t^t, bôh [ôm bôh phao ngă tơpluk hlâo dih ră anai jing laih sa kual đang kơ su, tiu, kơ phê bă kơ mơta lăng, tơlơi hơd^p mơda m[s trơi pơđao.

Tu^ apui hli` [ơi Hnal ]ih anăn hơdor glăi hơdôm ]ô mơnuih sông kơtang, pơsa\n drơi kơ lon ia [ơi Gong kut  tlaih rơngai Plei Ame, wa Phạm Thị Nụ, Khoa git gai Ping gah plơi Đoàn Kết, să Ia Ga, lăi:

M[s [ing gơmơi rai do# bơwih [ong huă le\ kual Plei Ame anai ăt do# mơn bôh min M79 hăng bôh min kok. Sa dua bôh sang ano# nao mă bruă le\ ăt bơdjơ\ nao mơn yua kơ bôh [ôm bôh min.

Tơdơi kơ anun, lom gru\p hyu hơduah lăng rai pơ\ anai tôh bôh [ôm bôh min giong le\ phun `u [u do# dong tah. {o# mơta plơi pla hmâo lu tơlơi pơplih phrâo.

Amăng hơdôm thun blan blah ngă kơdo\ng ayăt Mi, }ư\ Prông jing kual blah kơtang t^t, anih blah nao rai amăng sa bôh ]ư\, kơdư. Hmâo bôh [ôm bôh phao ngă prai tơpluk, }ư\ Prông jing laih hơhuai lom blah ngă pơđut.

Khă hnun hai, hăng phiăn juăt sông kơtang, khul ling tơhan hăng m[s tơring glông hmâo gir run pơsir laih tơlơi tơnap, amăng [rư\ ru\ pơdo\ng glăi mơng ano# răm rai yua kơ blah ngă.

Biă `u, hơdôm thun 1976-1980, tui tơlơi pơkôl kơplah wah dua tơring ]ar hơđăp le\ Gialai – Kontum hăng Hà Nam Ninh, giăm hmâo 4 rơbâo ]ô mơnuih apăn bruă, mơnuih ping gah hăng m[s rai mơng hơdôm tơring ]ar Nam Định, Ninh Bình hăng Hà Nam nao pơ\ }ư\ Prông pioh pơdo\ng plơi pla bơwih [ong huă. Anai ăt le\ [ing mơnuih yôm phăn pioh pơdo\ng }ư\ Prông tơdơi kơ blah ngă.

Ơi Lương Văn Quý, Khoa Khul mut phung Sang bruă Kơ su }ư\ Prông, sa amăng hơdôm mơnuih blung a nao pơdo\ng plơi pla bơwih [ong huă [ơi tơring glông }ư\ Prông, tơring ]ar Gialai, brơi thâo:

Blan 10/1976 tal [ing apăn bruă, mơnuih mă bruă blung a juă tơkai [ơi lon }ư\ Prông.

Truh kơ 31/12 le\ hmâo 3.700 ]ô mơnuih mă bruă mơng 5 bôh tơring glông rai mơng tơring ]ar Hà Nam Ninh anun le\ Ý Yên, Bình Lục, Lý Nhân, Yên Khánh hăng Vụ Bản.

Hơdôm thun anun tơnap tap biă, jơlan nao rai [u geh gal, ayuh hyiăng pơ-iă hang, lu adơi ayong mă bruă duam pơgrun.

Hrom hăng anun le\ bôh [ôm bôh min, lom anun plah tơsiong đang hmua giăm hăng tơdron rơdêh por prăp lui, tơdron rơdêh por Thanh An, bôh [ôm bôh min do# lu biă, anun hmâo rơbêh kơ 30 ]ô mơnuih mă bruă rơbuh đih lom ngă đang hmua [ơi anai.

Tơdơi kơ sa dua wot pơkra anih anom pơkă kual lon hăng kah pơ pha, tơring glông }ư\ Prông ră anai hmâo kual lon hơđăp giăm truh 170.000 ektar, mrô m[s rơbêh kơ 100 rơbâo ]ô mơnuih, do# [ơi năng ai `u 180 bôh plơi, gru\p m[s do# amăng 20 bôh să, tơring kual, hăng 13 djuai ania adơi ayong do# hơd^p mơda.

Amăng lu thun je# hăng anai, tơring glông }ư\ Prông do\ng amăng [ut hơdôm anih anom ba jơlan hlâo tơring ]ar Gialai gah pơhrui ngăn drăp, rơnoh đ^ kyar bơwih [ong [ơi rơnoh dlông, hăng rơnoh hơnong `u rơbêh kơ 14% amăng sa thun.

Hơdôm phun pla sui thun, biă `u kơ su, tiu, kơ phê hmâo pla, pơlar [ơi kual lon tơnap tap mơng tơdơi kơ tlaih rơngai, ră anai jing laih phun pla ba jơlan hlâo mơng tơring glông.

Tơring glông ăt glăk hmâo hơdôm tơlơi pơsit jơlan gah bruă mă pioh đ^ kyar ta`, kơja\p phik pơ\ anăp anai. Ơi Nguyễn Anh Dũng, Khoa Jơnum min m[s tơring glông }ư\ Prông, lăi:

Kiăng đ^ kyar bơwih [ong, pơhlôm tơlơi rơnuk rơnoa pơgang lon ia pơ\ anăp anai, [ing gơmơi gleng nao 3 yak pơplih phrâo.

Anun le\, gleng nao pơtô glăi bôh thâo măi mok, biă `u bôh thâo sinh học amăng bruă ngă đang pla hăng pơke\ hrom anun le\ [ing gơmơi pơdo\ng sa dua hơdră plah nao sa dua hơdră phun pla ba glăi bôh tơhnal, tơlơi tal 2 le\ [ing gơmơi gleng nao tuh pơ plai kiăng hmâo ngăn rơnoh pha ra, biă `u mơnuih mă bruă, tơlơi tal 3 anun le\ kiăng tơlơi đ^ kyar bơwih [ong [ing gơmơi lăng tuh pơ plai kơ anom mă yuă pha ra le\ jơlan nao rai kiăng hmâo jơlan nao rai s^ mdrô gơnam tam pha ra [ơi hơdôm anih anom kual ataih, asue\k.

}ư\ Prông, tui hăng tơlơi pia mơng neh wa Jarai ta anun le\ ]ư\ `u prong. Anai le\ tơring glông blung a mơng kual }ư\ Siăng dưi hmâo Ping gah, Kơnuk kơna pơanăn Khul ling tơhan Sông kơtang m[s.

Tơring glông Sông kơtang hăng pran pơsit prong prin mơng khul ling tơhan hăng m[s amăng tơring glông, hmâo pơplih laih kual lon bôh [ôm bôh phao ngă prai tơpluk hlâo dih jing kual lon hl^p hlap kơ đang hmua ră anai.

Anom bơwih [ong hrom mơnuih ngă đang hmua, ling tơhan hrom hăng m[s glăk gum tơngan amăng hơdôm rơwang bruă đang hmua prong, kiăng kual }ư\ Prông anai hrưn đ^ kơtang hloh dong.

                                                                        Siu H’ Prăk: Pô ]ih hăng pôr