Tơlơi ]ih  3: Lơm anom bơwih [ong ngă hmua kah hăng ngui

                                                                               E|p glăi tơlơi ]ih 1 hăng 2 [ơi link anai:

http://vov4.vov.vn/jarai/chuyen-muc/toloi-ih-2-yua-hoget-monuih-nga-hmua-u-nga-tui-konuk-kona-c145-255649.aspx

VOV4.Jarai - Hlâo adih, [ing gơmơi lăi nao kơ bruă rơngiă h^ mrô dong tal sa [ơi ro\ng lo\n tơnah amăng bruă ngă tiu, kơphê kual C|ư\ Siăng. Mơnuih ngă hmua [u thâo e\p jơlan bơwih [ong phrâo.

Bruă iâu pơthưr anom bơwih [ong, anom ngă hro\m ba jơlan kơ mơnuih ngă hmua, lăng kah hăng tơhnal pok jơlan ngă hmua kual C|ư\ Siăng.

Khă hnun, giăm 20 thun anai, lơm kual C|ư\ Siăng ngă pơhưc\ hơdôm rơtuh anom bơwih [ong mă hơjăn tuh pơ alin ngă hmua, samơ\ ăt aka [u pơplih lơi.

‘’Lơm anom bơwih [ong ngă hmua kah hăng arăng ngui’’, lăi nao hơdôm mơta tơlơi ngă glưh glăi mơng anom bơwih [ong anai, ngă tơlơi gêh gal amăng đang hmua kual C|ư\ Siăng jing pơrai lui đôc\ đac\.

Anai le\ kual lo\n hơmâo ayuh hyiăng rơ-ơ\, kual kơdư Măng Đen lăi hơjăn hăng tơring glông Kon Plông lăi hro\m hơmâo Kontum pơsit jing kual phun pla bơnga, a`ăm, ngă hmua pơhrui prăk lu mơng tơring ]ar.

Ăt do\ hơmâo ayuh hyiăng lo\n adai tui mơng đưm mơn, Măng Đen jing kual lo\n pơkra rai gơnam hơdjă. 49 kơc\ăo bruă, 1.400 ektar lo\n, abih tih prăk tuh pơ alin rơbêh 1.600 klai prăk, pơmin anai yơh tơlơi gêh gal ru\ pơdong kual lo\n mah Măng Đen.

Gah rơngiao kơc\ăo bruă ngă hmua Măng Đen

Khă hnun, sit `u phara. Măng Đen hrơi anai le\ kual lo\n arăng pơklaih lui, lo\n amăng kơc\ăo bruă hăng hơdôm phun kơphê djai krô, sang klum hơ`ôl pơklaih lui tơrơbiơ\, [ơi kơnua c\ư\ tơklar, [u [uh pla hơget ôh.

Ăt tui hăng lu mơnuih [on sang [ơi anai mơn, ơi Trần Xuân Ngọc hil yua biă, lơm anom bơwih [ong c\uk giong lo\n le\ pioh lui hnun, [udah kơnong pla kyâo hu\i kơ arăng lăi đôc\.

‘’Arăng pla phun boh troh amăng anun. {u djơ\ tui hăng tơlơi pơkôl blung a ôh. Ha bơnah dong le\ c\uk h^ tơthă. Lơm rok c\ăt đ^ glông le\ c\uk dong. Lo\n [ơi anai tơdah lăi arăng pơklaih lui hai [u djơ\ lơi, yua dah hơmâo arăng c\uk pơkra [ơhông, tui anun hiư\m thâo lăi lui soh’’.

Phara hăng ano\ ta lăng mơng rơngiao, amăng lăm bruă ngă hmua [ơi Măng Đen arăng brơi apah yua lo\n, jao glăi lo\n, tap năng s^ [ong lo\n.

 Amăng lăm kơc\ăo bruă

Sa c\ô mơnuih tuh pơ alin rơkâo [u lăi pơthâo anăn lăi le\: Bruă blơi s^ amăng kơc\ăo bruă anai hơmâo lu hloh hăng tuh pơ alin ngă hmua, yua dah ngă hmua `u tơnap, bưp lu tơlơi hro\ huac\ [u hmao thâo. Bơ blơi, s^ lo\n amra [ong lơi lu hloh:

‘’Prăk aset đơi le\ ngă bruă ăt aset mơn. Kơ[ah mơnuih ngă bruă le\ ăt [u dưi ngă lơi. Đa kiăng djă pioh lo\n mơn, đa kiăng s^ lo\n. Ha blah hmua arăng s^ mơng hơdôm klai prăk truh hơdôm pluh klai prăk, hơdôm pluh ektar truh kơ lu hloh. Sa ektar năng ai `u 700 klăk prăk truh kơ 1 klai prăk’’.

Rơngiao mơng hơdôm anom bơwih [ong ngă bruă kiăng kơ [ă tui hăng [ơi Măng Đen, mă tu\ hơdôm rơbâo ektar lo\n hmua hăng lo\n rưng, giong mơng anun tuh pơ alin mơng aset, tơguăn c\i s^ mdrô [ong lơi, bruă ngă hmua kual C|ư\ Siăng pơhưc\ lu anom bơwih [ong ham [ong prăk, kơ[ah tơlơi pơmin.

Kơc\ăo bruă s^ lo\n kơ ană plơi pơkra sang do\

Lơm hơmâo jơlan hơdră pơplih phrâo 100 rơbâo ektar glai rưng hơdai pla phun kơsu, hơdôm anom bơwih [ong [u pơhmư\ nao dong tah tơlơi pơtă pơtăn mơng anom apăn bruă boh thâo.

{ing gơ`u pơmin phun kơsu pla amun, pơhrui prăk lu, yua anun gir tuh pơ alin. Samơ\, [u hơmâo phun kyâo hơpă ôh pla amu` mơ\ [ong lơi lu, [u hơmâo bruă pơgô| hơpă ôh mơng hơđong.

Ơi Lê Quang Trương, Kơiăng Khoa phun kông ti Pơc\ruh ngăn kơsu C|ư\ Sê, Gialai pơsit, pla kơsu le\ tơlơi [u tu\ yua prong biă mă:

‘’Lu lo\n pla [u djơ\ lăp dong tah. Tơdah pioh glăi c\i ngă hmua hai [u thâo yua lơi, yua pơ [ut raih daih, tui anun công nhân [u thâo nao mă bruă ôh’’.

Hro\m hăng tơlơi bơbec\ sat mơng hơdôm rơtuh kơc\ăo bruă ngă hmua – pla glai c\a c\ot, ngă hmua kual C|ư\ Siăng bưp tơlơi [u klă mơng bruă tuh pơ alin plec\ [lor hăng hơdôm bruă pơlir nao rai c\a c\ot.

Mơng thun 2013 truh ră anai, tơring ]ar pơpă lêng hơmâo anom bơwih [ong ngă hro\m hăng neh met wa pla boh plôi, boh kruăi hre\ [u mơboh ôh; tuh pơ alin blơi pơjeh, ngă hro\m pla boh gấc, pla pơtơi, kơ`it, rơya, giong anun [u blơi ôh, ngă mơnuih ngă hmua tơnap dăo akô| dăo tlôn…

Tui hăng yă Trần Thị Thuỷ, Kơ-iăng khoa Anom ngă hmua hăng pơđ^ kyar [on lan tơring glông Buôn Đôn, Daklak, kơnong amăng 5 thun rơgao, tơring ]ar hơmâo 3 wơ\t laih tơ\i h^ amăng bruă pơlir hơbit hăng anom bơwih [ong pla gấc, pla pơtơi, pla tơbâo, ngă huac\ gơnam prong biă.

E|p pô gơgrong bruă pơrai lui hră pơkôl anai [u jing ôh, yua dah hră pơkôl [u kjăp. Yă Trần Thị Thuỷ lăi le\, jak iâu anom bơwih [ong ngă bruă klă jing tơlơi tơnap biă mă:

‘’Mơnuih ngă hmua [u do\ c\ang gơ`u tuh pơ alin kơ ană plơi ôh, kiăng gơ`u pơlir hơbit ngă hro\m blơi gơnam đôc\, tui anun ană plơi plai [iă laih tơnap. Samơ\ truh ră anai, ăt aka [u hơmâo anom bruă hơpă ôh rai blơi, [udah dưm troă măi pơkra gơnam [ơi anai c\i ba s^ gơnam mơng tơring glông’’.

Do\ c\ang anom bơwih [ong kah hăng do\ c\ang ia hơjan, anun le\ tơlơi hơmâo mơng bruă ngă hmua, mơnuih ngă hmua kual C|ư\ Siăng ră anai. Samơ\ anom bơwih [ong dêh ]ar le\ ngă bruă kaih, anom bơwih [ong blơi, s^ lo\n lu hloh tuh pơ alin ngă hmua, pơ [lor mă đôc\ [u ngă hmua sit ôh, bruă ngă hmua [ơi anai jing gleh tơnap hloh.

{ơi lu kơc\ăo bruă, anom bơwih [ong lăng bruă phara hăng mơnuih ngă hmua. Amăng [iă hrơi, gơ`u phă abih glai pla kơsu, hơdai nao pla rok rông rơmô, giong anun lui pla rok hơdai pla phun thanh long, phă h^ thanh long hơdai pla boh kruăi dung.

Hơdôm pluh rơbâo ektar kơsu hơmâo anom bơwih [ong rơkâo pla phun pơko\n, [udah do\p mă pla boh [ong, tui anun amra ngă bruă pla boh [ong [ơi kual C|ư\ Siăng [u djơ\ hăng tơlơi pơkôl blung a mơn.

{ơi mông jơnum anom bơwih [ong mă hơjăn 2019 yua Kơnuk kơna hăng Anom wai lăng tơlơi bơwih [ong Dêh ]ar phrâo pơphun, sa, dua c\ô khoa moa lăi le\, kiăng hơdư\ [iă bruă ngă soh, Kơnuk kơna kiăng pơtruh nao rai, pơke\ hro\m bruă ngă hmua, gơgrong bruă pơplih phrâo, ngă anih tuh pơ alin gêh gal, hơmâo hră pơkôl, hơmâo pô wai lăng hơmâo pô git gai.

Hăng tơlơi hơmâo [ơi kual C|ư\ Siăng, tơlơi gơgrong bruă mơng Kơnuk kơna le\ ngă pơhưc\ anom bơwih [ong rơgơi bruă, djru ba anom bơwih [ong, anom bơwih [ong pơ[ut hro\m, wai lăng bruă anom bơwih [ong mă lo\n, glai c\i [ong prăk. Anai le\ bruă kiăng pơsir jec\, pơklai tơlơi gun, djru bruă ngă hmua C|ư\ Siăng pơplih phrâo

Siu H’Mai: Pô c\ih hăng pôr

E|p glăi tơlơi ]ih tal 4 [ơi anai

http://vov4.vov.vn/jarai/chuyen-muc/brua-dang-hmua-u-siang-ep-pran-potrut-phrao-tal-4-lang-boh-thao-brua-dang-hmua-c145-256220.aspx