VOV4.Jarai - Tha plơi A Chông Chông, djuai ania Sêdăng do\ [ơi plơi Đăk Klong, să Đăk Hring, tơring glông Đăk Hà, Kontum le\ mơnuih hơmâo arăng đăo gơnang, ~u [u kơnong bơwih [ong rơgơi đôc\ ôh mơ\ ăt gir gum bruă djru mơnuih mơnam, djru lu mơnuih tơnap hrưn đ^ bơwih [ong, hơdip mơda. Hăng hơdôm bruă ngă klă anun, tha plơi A Chông lêng hơmâo neh met wa pơpu\ laih anun gong gai [on lan lăng yôm.

Hlâo kơ thun 1995, tơlơi hơdip sang ano\ ơi A Chông, [ơi plơi Đăk Klong, să Đăk Hring, tơring glông Đăk Hà, tơring ]ar Kontum tơnap biă mă, kơ[ah asơi huă a`ăm [ong. Tơlơi hơdip sang ano\ gơ`u tơguăn kơ bơyan yuă pơdai, kơtor đôc\ yơh. Thun [ơi thơ hơjan klă ngă hiam le\ hơmâo [ong hơmâo huă, thun [ơi thơ hơjan hlim [u lăp, hlăt kman ngă le\ rơmo\n yơh. Djo\p mơta gơnam blơi yua amăng sang ano\, ană bă hrăm hră dong jing kơ[ah, tơnap biă mă.

{u brơi tơlơi rin rơpa do\ tlep hơ-ep na nao tui anun ôh, ơi A Chông gir nao hrăm boh thâo tơju\ pla, rông mơnu\ bip. ~u nao truh pơ Daklak c\i blơi 500 phun kơphê ngă pơjeh pơdjuai. Lăng phun kơphê c\ăt hiam, 2 thun tơdơi `u pok prong anih pla, laih anun pla thim 600 phun kơphê dong. Hơdôm thun tơdơi, rơbêh 1 ektar đang kơphê sang ano\ `u hơmâo boh pe\ laih.

Mrô prăk s^ kơphê hăng gơnam pơko\n `u pioh blơi 30 drơi rơmô hăng ngă anih rông hơnam ngă hmua prong [ơi dơnung ia krông Têa Rơvê, gah plơi Tu Kơteăng, să Đăk Long, tơring glông Đăk Hà, laih dong gơgrong wai lăng rơbêh 120 ektar glai kyâo hơngo yua kơnuk kơna ta jao wai lăng. Ơi A Chông brơi thâo, sang ano\ `u [rô pơđ^ kyar bruă rông hlô, wai lăng glai, [rô pok prong anih ngă hmua yua anun prăk pơhrui hơmâo hmăi mơn.

‘’Ră anai kâo hơmâo 3 ektar đang kơphê, rơbêh 1 ektar đang hơbơi plum, sang ano\ gơmơi plai [iă laih tơnap. Yua lăng kâo bơwih [ong dưi mơng phun kơphê, jing lu sang ano\ amăng plơi hơmâo lo\n ter hang ia krông gơ`u hrăm hăng hla tui hơdai pla phun kơphê soh. Kơnong phun tiu le\ pla aset biă, [ing Yuăn đôc\ pla lu. Yua phun tiu tuh pơ alin hro\ lu prăk, wai lăng, pla tiu gleh tơnap biă, yua hnun kâo jing pla 1 ektar phun kơsu, 2 ar phun bời lời dong’’.

Ơi A Chông, tha plơi plơi Đăk Klong, să Đăk Hring, Đăk Hà (Kontum)

Jing mơnuih rơgơi bruă, hơmâo arăng đăo gơnang, thun 2003, ơi A Chông hơmâo neh met wa ruah ngă Khua khul mơnuih ngă hmua să Đăk Hring,  tơring glông Đăk Hà, Kontum. Abih thun ngă bruă, `u pơdơi lơtret, samơ\ [u pơdơi ngă bruă ôh, yua hơmâo neh met wa ruah ngă tha plơi Đăk Klong,  giong anun ngă bruă amăng wai lăng djo\p djuai ania mơnuih mơnam amăng plơi, ngă rah Khua mơnuih thun tha.

Khă hơmâo lu bruă biă, samơ\ tha plơi A Chông ăt ngă klă bruă amăng sang ano\, ngă hmua pơkra gơnam tu\ yua. Rim thun, sang ano\ `u pơhrui glăi hơdôm rơtuh klăk prăk, pơkra sang do\ phrâo prong dơdơng, blơi sa boh rơdêh kông nông, a boh rơdêh măi kai, blơi gơnam yua kiăo tui rơnuk phrâo amăng sang ano\. Tha plơi A Chông ră ruai: hlâo adih, `u tơnap mơn, ră anai thâo bơwih [ong jing plai [iă laih tơnap, yua hnun `u jing pơtô glăi brơi kơ mơnuih tơnap tap pơko\n dong.

‘’Kâo juăt djru neh met wa re\ se laih, biă mă `u hăng [ing hlăk ai, rim thun kâo djru brơi neh met wa c\an mă mơng 4 – 5 klăk prăk djru gơ`u bơwih [ong huă. Lu sang ano\ yua tơnap, kâo lăng pap biă, jing brơi gơ`u c\an mă, huăi kiăng tla prăk mơta mơtăm ôh, kâo iâu gơ`u ngă bruă djru sang ano\ gơmơi c\i bơhlưh hnưh. Amăng tơlơi pơmin kâo, kâo amuaih djru kơ neh met wa hơmâo bruă ngă hơđong, kiăng gơ`u hrưn đ^, gir ngă bruă, pơđ^ kyar tơlơi hơdip. Tui hluai bơyan mơn, lơ\m gơ`u ngă giong bruă mơng sang ano\ gơ`u kah mơng iâu gơ`u rai djru ngă bruă brơi sang ano\ gơmơi’’.

Yă Y Nông, Kơ-iăng khua Jơnum min mơnuih [on sang să Đăk Hring, tơring glông Đăk Hà (Kontum) lăi ơi A Chông le\ tha plơi arăng đăo gơnang biă, hơmâo lu tơlơi gum djru kơ plơi pla. ~u lêng gum hro\m hăng Grup wai lăng amăng plơi pla, hơdôm anom bruă, khul grup pok pơhai ngă klă jơlan hơdră pơtrun mơng ping gah, gong gai [on lan. ~u [u kơnong bơwih [ong rơgơi đôc\ ôh mơ\ djru ba lu sang ano\ hrưn đ^  bơwih [ong, hơmâo tơlơi hơdip dưi dăi [iă:

‘’Lu thun rơgao, tha plơi A Chông le\ pô gum bruă lu hloh amăng Anom bruă wai lăng djo\p djuai ania mơnuih mơnam, `u hơmâo arăng đăo gơnang biă mă. Biă mă `u, `u lêng pơgôp tơlơi pơhiăp hro\m hăng [ing kan [ô| amăng să, plơi pla gum lăi, pơtô pơblang kơ jơlan hơdră pơtrun mơng Ping gah, tơlơi phiăn mơng Kơnuk kơna laih anun hơmâo neh met wa amăng plơi ngă tui klă. ~u ăt jing pô ngă gru ba jơlan bơwih [ong rơgơi hloh amăng plơi Đăk Klong, rim thun yơh hơmâo khua mua bơni, phrâo anai le\ hơmâo hră bơni mơng tơring ]ar’’.

Thun anai, `u giăm 75 thun laih, tha plơi A Chông do\ [ơi plơi Đăk Klong, să Đăk hring, tơring glông Đăk Hà, Kontum ăt ngă pô ba jơlan hlâo, gơgrong ngă djo\p bruă amăng plơi pla. ~u lêng djru, pơtô ba hơdôm boh sang ano\ tơnap hrưn đ^ bơwih [ong.

{u kơnong lăi pơthâo tơlơi thâo thăi amăng bruă bơwih [ong, tha plơi ăt hyu jak iâu neh met wa djă bong hơđong rơnuk rơnua klă hiam amăng plơi pla, djă pioh, pơđ^ tui gru grua boh thâo djuai ania. Hăng hơdôm bruă ngă yôm anun, tha plơi A Chông hơmâo neh met wa đăo gơnang hăng gong gai [on lan lăng yôm.

Siu H’Mai: Pơblang hăng pôr