VOV4.Jarai - {ơi tơring glông guai lo\n ia Ia Grai, tơring ]ar Gialai, sa, dua ]ô neh wa djuai ania [ia\ hmâo ha tal jrôk jơlan tui tơlơi pơsur mơng [ing sat đuăi găn rơgao ]a guai lo\n ia.

 

Lu mơnuih amăng mrô gơ`u dưi hmâo ling tơhan pơgang guai lo\n ia hăng hơdôm khul gru\p, go\ng gai [ơi plơi pla djru gum, lăng [uh tơlơi djơ\, triăng mă bruă pơdo\ng tơlơi hơd^p mơda [ơi plơi pla pô.

 

Hơdôm tơlơi pơplih klă [ơi plơi Kuk, plơi hmâo lu mơnuih ha tal đuăi nao pơ\ dêh ]ar ara\ng lu hloh mơng să Ia O, tơring glông Ia Grai, tơring ]ar Gialai.

           

Ksor Năk, djuai ania Jarai, sa amăng mrô mơnuih [ơi plơi Kuk, să ia O, tơring glông Ia Grai hmâo ha tal do\p đuăi nao pơ\ dêh ]ar Kur.

 

Ksor Năk brơi thâo, hmư\ tui [ing ara\ng plư, `u hmâo đuăi nao laih pơ\ dêh ]ar Kur, rơngiă sa rơwang hrơi tơjuh găn rơgao dlai klô, ia krông ]roh hnoh mơng truh pơ\ anih do# jăng jai pioh kơ mơnuih đuăi hyu do#.

 

Pơmin amra dưi do# klă [ong huă jơnam, hmâo prăk yua hơdơ\ ]i hor kah hăng gơ`u lăi, samơ\ pung kơ kơđai glăi dong.

 

~u hrom hăng lu neh wa pơkon khom do# ]ur amăng rơnưh păng mă hăng [at, [ong huă kơ[ah [ap, rơmon rơpa.

 

Hmâo 7 blan le\ [u anăm a`, `u e\p jơlan pơwo\t glăi pơ\ plơi pla. Pơwo\t glăi pơ\ plơi pla hăng pran jua [lok glăi, `u dưi hmâo ling tơhan pơgang guai lo\n ia hăng go\ng gai să Ia O djru pơdo\ng glăi sang do#.

 

Hrom hăng anun, `u do# dưi ]an prăk pioh pla hơbơi plum, pla kơtor, pơđ^ kyar bơwih [ong.

 

Ră anai tơlơi hơd^p mơda mơng sang ano# hơđong laih, sang do# klă hiam. Lom pơmin glăi hrơi hlâo adih, Ksor Năk [uh [lok glăi biă yua kơ găn rơgao đuăi nao ]a pơ\ dêh ]ar ara\ng tui [ing ara\ng plư:

           

“Nao pơ\ dêh ]ar Kur kâo soh laih, nao pơ\ anun tơnap laih anun kơ[ah djop mơta. Yua kơ hmư\ tui ara\ng plưi anun kiăo tui, bơ\ ră anai kâo thâo laih hơdră bơwih [ong huă. Kơnuk kơna hăng Puih kơđông pơgang guai lo\n ia ăt ngă gal brơi kơ kâo mơn”.

      

 Bơ\ hăng wa Ksor Blă, [ơi plơi Kuk mơn, hmâo laih 3 thun đuăi nao pơ\ dêh ]ar ara\ng do# hơd^p amăng anih pioh kơ mơnuih đuăi hyu ]a do# jăng jai, găn rơgao hơdôm tơlơi rơmon rơpa, duam ruă.

 

Lăng [uh rup `u do# ]oh a`ăm bua ria kơ un, [u hmâo hlơi pơmin hlâo adih, `u pơdrong hloh [ơi plơi anai.

 

Kơnong kơ hmư\ tui [ing ara\ng plư, s^ lui sang do#, s^ lo\n laih anun pơkrem pioh abih bang kông ngăn đuăi nao pơ\ dêh ]ar Kur, wa Ksor Blă jing laih mơnuih pưh tơngan sôh.

 

Tha rơma, laih anun sa ]ô ha jăn, ara\ng do\p mă abih gơnam tam, hơd^p nao ]a [ơi anih ara\ng pioh kơ mơnuih đuăi hyu do# ]a hmâo 3 thun le\ Ksor Blă bưng băi dưi hmâo hơdôm mơnuih amăng să jak glăi pơ\ plơi pla pô:

           

“{ơi dêh ]ar ara\ng hơ[ơi kâo [u thâo pơhiăp hăng gơ`u ôh. {ơi anun kâo [u thâo ngă hơge\t ôh, kâo [u hmâo tơlơi mơ-ak hơge\t ôh, tơdah mơ-ak thơ kâo hlong do# hlao laih. Gơ`u tơ`a yua hơge\t nao giong pơwo\t glăi. Kâo lăi kâo tha laih, [u thâo mă bruă hơge\t.

 

Pơ\ anun leng kơ đah rơkơi, [ing gơ`u [u dưi bơwih brơi kâo ôh. Kâo kiăng pơwo\t glăi plơi pla kâo kiăng kơ lom duam ruă do# hmâo ană amôn bơwih brơi. Kâo khom pơwo\t glăi plơi pla, [u khin nao dong tah”.

           

Hmâo ha tal pô ba ako# amăng jơlan ba mơnuih đuăi nao ]a pơ\ dêh ]ar ara\ng, ơi Ksor Thit, [ơi plơi Kuk, să Ia O, ră anai le\ sa amăng hơdôm mơnuih gum hrom klă hrom hăng Ling tơhan pơgang guai lo\n ia hyu lăi pơhing kiăng m[s huăi đuăi nao ]a pơ\ dêh ]ar ara\ng.

 

~u brơi thâo, rơgao hơdôm tal do# pơ\ guai lo\n ia, `u lăng [uh đuăi hyu ]a pơ\ dêh ]ar ara\ng [u djơ\ ba glăi tơlơi hơd^p mơda klă hloh ôh mơ\, do# ngă lu mơnuih tơblut amăng tơlơi tơnap tap kơtang biă.

 

Drơi pô `u hăng sang ano# ăt khom rơngiă lu hrơi blan kah mơng dưi hơkru\ glăi bruă bơwih [ong huă, ngă đang hmua, yua kơ lui raih h^.

 

Hăng tơlơi triăng mă bruă bơwih [ong huă, dưi hmâo gong gai [ơi plơi pla, puih kơđông pơgang guai lo\n ia gum djru, tơlơi hơd^p sang ano# `u ră anai jơnam laih:

           

“Pơ\ sang pô ngă đang hmua mơ-ak hloh, hmư\ tui [ing ara\ng plư ngă hơget. Do# pơ\ hơpă ta leng kơ mă bruă sôh mơng hmâo.

 

Ta le\ mơnuih dêh ]ar Việt Nam le\ ta do# [i lo\n ia Việt Nam, lo\n ia ta hơđong, rơnuk rơnua laih ta pơmin kơ bơwih [ong huă đo#] yơh, mă bruă lu, [ong huă lu, mă bruă [iă [ong huă [ia\.

 

Anăm hưp kơ prăk pơ\ adih ôh, hiưm thâo tơlơi hơd^p pơ\ anun hiưm `u”.

           

Ơi Rmah Hly, Khoa plơi Kuk brơi thâo, hlâo adih amăng plơi hmâo lu mơnuih hmư\ tui [ing ara\ng plư đuăi nao ]a pơ\ dêh ]ar ara\ng ]ang rơmang “[u hmâo mă bruă ăt hmâo tơlơi hơd^p pơdrong asah mơn”.

 

Abih bang hơdôm mơnuih anai tơdơi kơ anun leng kơ “lui ruh”, khom hơd^p dleh tơnap [ơi plơi pla, lo\n ia ara\ng.

 

Lom pơwo\t glăi plơi hơđăp, hăng tơlơi gum djru mơng gong gai, mơng ling tơhan pơgang guai lo\n ia, phun `u hmâo tơlơi hơd^p hơđong laih, hơđong pran jua bơwih [ong huă:

           

“Hơdôm thun 2004, neh wa [u thâo bơwih [ong s^ mơdrô, anun hmư\ tui tơlơi [ing ara\ng plư nao pơ\ dêh ]ar Mi, nao pơ\ dêh ]ar ara\ng kiăng ngă pơdrong.

 

Ră anai, hmâo mơnuih apăn bruă plơi, hmâo adơi ayong ling tơhan pơgang guai lo\n ia djru gum, bơwih brơi anun [u hmâo hlơi đuăi hyu dong tah.

 

Neh wa ră anai pơmin kơ bơwih [ong huă, pơđ^ kyar tơlơi hơd^p mơda laih, [u do# hmâo hlơi kiăng đuăi nao pơ\ dêh ]ar ara\ng dong tah”./.

Siu H’ Prăk: Pô ]ih pơblang hăng pôr

 

Kiăng kơ mơnuih [on sang [ơi djop [on lan plơi pla djuai ania [iă thâo hluh rơđah tơlơi răm [ăm mơ\ng tơlơi đuăi hyu do\ ]a ]ot pơ dêh ]ar ta] rơngiao, Puih kơđông tơhan pơgang guai dêh ]ar Ia O, gah Khua tơhan pơgang guai dêh ]ar tơring ]ar Gialai hơmâo ngă tui lu hơdră jak iâu ană plơi pla, pơtô lăi, do\ je\ giăm ană plơi pla na nao.

 

Yua kơ anun, tơlơi đuăi do\ pơ ta] rơngiao ]a ]ot dưi [iă hăng lu mơnuih soh glăi, jrôk jơlan pơwơ\t glăi pơ plơi pla sang ano\ hơđong ngă bruă pưk hmua pla pơjing.

 

Thiếu tá Nguyễn Quang Công, Kơ-iăng khua puih kơđông tơhan pơgang guai dêh ]ar Ia O, gah anom bruă khua tơhan pơgang guai dêh ]ar tơring ]ar Gialai lăi pơthâo rơđah kơ tơlơi anai.

 

-Tơlơi pơhing arăng đuăi pơ dêh ]ar ta] rơngiao [ơi să Ia O thun blan rơgao tơnap tap hiư\m pă ơ ơi ?

 

-Thiếu tá Nguyễn Quang Công: Dơ\ng mơ\ng thun 2001 tơlơi pơhing mơnuih [on sang amăng să lăi hrom, plơi Kuk lăi pha, ăt hơmâo hơdôm ]ô mơnuih tơlơi pơmin aka [u djơ\, hmư\ tơlơi arăng pơ]ut pơ]ao, jak ba đuăi pơ ta] rơngiao, nao pơ dêh ]ar Kur.

 

Lu biă mă mơ\ng thun 2001 truh thun 2007. Mrô mơnuih đuăi dêh ]ar ta] rơngiao [ơi să Ia O truh kơ 121 ]ô, ră anai glăk do\ glăi amăng să 86 ]ô.

 

Hơdôm ]ô đuăi nao hlâo kơ anun hơmâo UNHCR brơi glăi, hơdôm ]ô hơmâo mă pơkong ăt glăi pơ sang ano\ laih, ha mơkrah mrô anun gơ`u glăi mă gơ`u pô, thâo hluh laih tơlơi soh jrôk jơlan.

 

Ră anai, mrô mơnuih đuăi nao pơ dêh ]ar Kur, laih pơwơ\t glăi pơ plơi pla, hơđong tơlơi pơmin pran jua laih soh, pơtong rơđah bruă ngă glăm ba mơ\ng sa ]ô mơnuih [on sang, hơđong tơlơi hơdip mă bruă pưk hmua, ako\ pơdong sang ano\ pơđ^ kyar.

 

-Puih kơđông tơhan pơgang guai dêh ]ar Ia O hơmâo hơdră ngă bruă hiư\m pă pioh pơgăn [ing đuăi nao pơ dêh ]ar ]o ]ot ăt kah hăng djru ba [ing đuăi dêh ]ar ta] rơngiao pơwơ\t glăi hơdip hăng ană plơi pla, hơđong pran jua hiư\m pă ơ ơi ?

 

-Thiếu tá Nguyễn Quang Công:  Laih ju\ yap lăng, hơmâo pơtrut pơsur pran jua djru ba giăm anai, lu mơnuih tom đuăi pơ dêh ]ar ta] rơngiao, pơtong rơđah tơlơi glăm ba mơ\ng gơ`u laih anun pơwơ\t glăi hăng ană plơi pla mơak mơ\n.

 

Pơtum mă bruă hmua, pla pơjing, bơwih [ong huă pơđ^ kyar sang ano\, djru hrom bruă man pơdong plơi pla phrâo, pơgang tơlơi rơnuk rơnua dêh ]ar, bruă mă pơgang guai dêh ]ar tui hăng tơlơi pơtrun mơ\ng Ding jum ling tơhan hăng khua tơhan pơgang guai dêh ]ar.

 

Lăng abih bang bruă mă, hơdôm [ing ba jơlan hlâo, pơ]râo brơi kơ mơnuih pơko\n đuăi le\, ră anai gơ`u glăi amăng plơi pla ăt mơak klă laih, hơđong pran jua bơwih [ong huă.

 

{ing adơi ayong ling tơhan pơgang guai dêh ]ar mơit nao mơnuih gum hrom gong gai kơnuk kơna amăng plơi pla, pơtô lăi, pơtrut pơsur pran jua, boh nik `u djru ba hăng lu bruă mă rơđah rơđong.

 

Kah hăng pơtô brơi hơdră pla pơjing, pơđ^ kyar bơwih [ong huă, pơtô brơi hơdră pơhlôm klin duăm ruă, sit hơmâo tơlơi duăm ruă le\ khom nao pơ sang ia jrao, mơ`um ia jrao.

 

Biă mă `u, bruă pơtô pơblang, pơhlôm pơgang pơgăn bruă arăng pơ]râo brơi jơlan, ba ako\ đuăi nao pơ dêh ]ar ta] rơngiao.

-Hnun hă, bơni kơ ih ho\ !

Nay Jek: Pô ]ih hăng pôr