VOV4.Jarai - Amăng giăm 1000 djuai phun pla hơmâo arăng mă yua ngă jrao, [ơi kual C|ư\ Siăng, hơjăn [ơi tơring ]ar Kontum hơmâo truh 853 djuai mơ\ hmư\ hing yôm biă mă le\ Sâm Ngọc Linh, rok nhung, Trọng lâu, Bách hợp, Đảng sâm… biă mă `u le\ hơmâo 35 djuai  jrao akha kiăng wai lăng djă pioh [ơi Việt Nam.

Hăng tơlơi gir run pơdong anăn ia jrao, s^ mdrô phun kyâo ngă jrao, pơlir hơbit hăng pơkra rai, ba s^ gơnam tam tui hăng nua pơkă, ba tơring ]ar kontum jing kual phun mơng kual C|ư\ Siăng hăng amăng dêh ]ar ta, tơring ]ar Kontum glăk hơmâo jơlan nao, hơdră ngă rơđah rơđông c\i pơđ^ kyar hloh dong tơlơi gêh gal hiam klă anai.

Rơgao mơng anai 4 thun, grup pơlir hơbit pla phun jrao akha sâm Ngọc linh, kơplah wah 220 ako\ sang ano\ [ơi să Mang Ri, tơring glông Tu Mrông hăng Kông ti pơc\ruh ngăn Sâm Ngọc Linh Kontum hơmâo ako\ pơjing.

Ayong A Chen, [ơi plơi Chung Tam, sa amăng lu mơnuih blung a ngă hro\m hăng kông ti, khă aka [u hơmâo gơnam ba s^ ôh, samơ\ tơlơi bơwih [ong huă mơng sang ano\ pơplih phrâo laih. Ayong A Chen brơi thâo:

“Sang ano\ [ing gơmơi pla 200 truh 300 phun sâm. Kông ti pơc\ruh ngăn Sâm Ngọc Linh Kontum brơi ayong adơi wai lăng 24/24 mông, kiăng pơhlôm bruă wai lăng.

Neh met wa pơhrui glăi lu prăk kăk amăng sa blan hơmâo 2klăk 500 rơbâo truh 3klăk 500 rơbâo prăk.

Sa thun Kông ti brơi [ing ayong adơi mă bruă sa c\ô 100 phun, pơđ^ tui prăk pơhrui glăi brơi kơ neh met wa lu biă mă”.

Tơdah [ơi tơring glông Tu Mrông, bruă pla phun sâm Ngọc Linh glăk tu\ yua biă mă, yua hơmâo tơlơi pơke\ hro\m hăng sang s^ mdrô, bơ [ơi tơring glông Kon Plông, đơ đăm lo\n pla phun jrao akha pơđ^ kyar ta` biă yua tơlơi djru mơng gong gai kơnuk kơna.

Hro\m hăng bruă sem lăng, guang dar rơbêh 600 ektar glăi kiăng pơgang, mă yua hơdôm djuai phun jrao akha tui hăng hơdră hơđong kjăp, tơring glông Kon Plông hơmâo hơdră to\ng ten c\i gum djru mơnuih [on sang pla 100 ektar phun jrao akha amăng thun anai mơtăm.

Ơi Nguyễn Văn Lân, Khoa jơnum min mơnuih [on sang tơring glông Kon Plông brơi thâo tui anai:

“Blung a, [ing gơmơi pơdong hơdră le\ kho\m hơmâo lo\n pla. Tal dua le\ hơdră brơi neh met wa hơmâo pơjeh phun pla, anai le\ hơdră kiăng yôm biă mă.

Tơring glông ngă lu tơlơi gêh gal kiăng mơnuih [on sang hơmâo pơjeh pla, hăng lu prăk kăk tuh pơ alin mơng jơlan hơdră pơtrun bruă mơng dêh ]ar ta mơ\ hơmâo Kơnuk kơna brơi kiăng djru mơnuih [on sang.

Hăng prăk kăk anai, mơnuih [on sang hơmâo pơjeh c\i pla. Ră anai, mơnuih [on sang tu\ ư biă mă laih anun hok kơdok pran jua ngă hro\m”.

Yua hơmâo hơdră pơsur, gum djru to\ng ten, hơdôm thun giăm anai, đơ đăm lo\n pla phun jrao akha [ơi Kontum pơđ^ kyar lu biă mă, laih anun phun kyâo ngă jrao hơmâo jai hrơi lu hloh dong amăng đang hmua mơng neh met wa.

Tar [ar tơring ]ar hơmâo pla rơbêh 315 ektar Sâm Ngọc Linh, hro\m hăng hơdôm pluh ektar đang pla phun Đảng sâm, bơnga hơtai rơman kim tuyến, Đương quy, Ngũ vị tử…

Laih anun, kiăng mơnuih [on sang khin nao pla, pok prong dong đơ đăm lo\n pla phun jrao akha, bruă pơhlôm anih blơi gơnam le\ jing bruă phun.

Ơi A Ming, Khoa Jơnum min mơnuih [on sang să Măng Cành, tơring glông Kon Plông brơi thâo, anai le\ tơlơi gêh gal djru să gơ`u amăng bruă iâu pơthưr mơnuih [on sang pla 25 ektar phun jrao akha amăng thun anai:

“Să pơphun gơgrong bruă ngă hro\m hăng sang s^ mdrô, kiăng blơi gơnam tam le\, mơnuih [on sang hơđong pran jua biă mă amăng bruă pla phun jrao kha.

 Lu ako\ sang ano\ glăk c\ih anăn pơplih mơng phun pla pơko\n, jing pla phun kyâo ngă jrao, kah hăng đương quy, sâm dây, kơ`it mơriah laih anun trong phe\t yuan”.

Hăng tơlơi gir run pơdong anăn hmư\ hing yôm, s^ mdrô phun kyâo ngă jrao, pơke\ jro\m hăng pơkra ming, ba s^ gơnam tam tui hăng nua pơkă, tơring ]ar Kotum glăk gir run pok prong kual pla phun jrao hăng lu hơdră, kah hăng man pưodong sang pơđăm phun pla, pla amăng sang, gah yu\ kyâo hơ-u\m.

Tơring ]ar ăt ako\ pơjing Anom bruă kơsem min hăng pơđ^ kyar bruă đang hmua hăng boh thâo ia rơgơi.

Tơlơi truh kih mơng anom bruă anai, ăt kah hăng Anom bruă mă yua boh thâo ia rơgơi mơng tơring ]ar, amăng bruă pơkra pơjeh phun bơnga hơtai rơman kim tuyến, Đảng sâm hăng sa, dua phun jrao pơko\n dong, hăng tơlơi yak nao kjăp phik mơng tơring ]ar amăng bruă pơđ^ kyar phun jrao.

Lăi nao tơlơi truh kih amăng bruă pơkra rai pơjeh bơnga hơtai rơman kim tuyến, ơi Phạm Thanh, Kơ-iăng khoa Anom bruă wai măng kual đang hmua mă yua boh thâo ia rơgơi, brơi thâo:

“{ing gơmơi hơmâo kơsem lăng, laih anun ba glăi boh tu\ yua mơng blung a klă biă mă. Amăng anun phun kyâo plar đ^, c\ăt hiam djơ\ lăp biă mă. Tal dua dong le\ boh tu\ yua bơwih [ong huă ba glăi lu biă mă.

 Rơđah rơđong le\, đơ đăm lo\n pla mơng 300 truh 400 phun amăng sa met karê, juăt `u ba glăi mơng 3 truh rơbêh 3kg.

Nua [ơi sang s^ mdrô ră anai giăm 1 klăk 500 rơbâo prăk lơ\m sa k^ phun jrao mơtah, tui anun le\ ba glăi boh tu\ yua yôm biă mă brơi neh met wa”.

Kiăng djơ\ hăng rơnoh pơkă jing kual pla phun jrao hmư\ hing hloh, tơring ]ar Kontum pơsit bruă pơdong anăn jrao hmư\ hing, pơke\ hro\m hăng bruă pơkra ming, ba s^ gơnam tam tui hăng nua pơkă, laih anun ngă đang hmua pla jrao prong.

 Hro\m hăng anun, lu hơdră boh thâo ia rơgơi, wai lăng bruă pơkra pơjing, pơtô pơhrăm; s^ mdrô, pơkra rai gơnam tam; hơdră tuh pơ alin, gum djru…ăt glăk hơmâo pok pơhai hro\m hơbit.

{ơi anăp le\, [ơi tơirng glông Tu Mrông, Đăk Glei, tơring ]ar Kontum ngă djơ\ rơnoh pơkă truh thun 2020 djă pioh, pok prong 1000 ektar đang pla sâm Ngọc Linh, laih anun 300 ektar phun jrao hơmâo [ơi anih, kah hăng: Đảng sâm, Đương quy laih anun Lan kim tuyến…

Siu H’ Mai – Siu H’ Prăk: Pô ]ih hăng pôr