VOV4.Jarai - Amăng 90 thun rơgao, mơnuih [ôn sang lêng kơ pioh tơlơi đăo gơnang yua kơ Ping gah.

Gơnang kơ tơlơi đăo gơnang anun, Ping gah hmâo ru\ đ^ hăng tum pơ[u\t pran kơtang abih bang djuai ania ba glăi laih hơdôm tơlơi truh kih prong prin yôm phăn amăng gru grua.

Amăng bruă pơplih phrâo lo\n ia ră anai, mơnuih [ôn sang ăt kơja\p pran jua hmư\ tui Ping gah mơn, mut hrom kiăng ngă tui tơlơi tơpă, ngă brơi lo\n ia anăp nao gah anăp.

Biă `u le\ mơng hrơi Ping gah ngă tui khop bruă pơplih pơkra Ping gah hăng hơdôm bruă pơgang pơgăn hưp [ong kông ngăn, pơsir kơđi hăng mơnuih apăn bruă, mơnuih ping gah ngă soh tơlơi phiăn, abih bang lêng kơ dưm kơnar [ơi anăp tơlơi phiăn, tơpă hăng rơđah rơđông hmâo ba glăi laih tơlơi đăo gơnang hăng tơlơi ]ang rơmang kơ mơnuih [ôn sang.

“Rơwang hrơi tơjuh yôm” le\ sa amăng hơdôm plăng gru grua hiam hloh kơ pran kơtang mơng pran jua m[s amăng hơdôm hrơi blung a pơdo\ng lo\n ia Việt Nam tơpă lo\n ia do# phrâo hnuă…

Tơdơi kơ bruă Tơgu\ hơkru\ Blan ]ơpăn thun 1945, gong gai hơkru\ phrâo pơdo\ng do\ng [ơi anăp djop mơta tơlơi tơnap, tơlơi lông, biă `u le\ bruă bơwih [ong, prăk kak. Ngăn drăp kơnuk kơna [u hmâo, tơlơi rin rơpa ngă…

Sa amăng hơdôm bruă dưi hmâo Kơnuk kơba ngă tui kiăng pơsir tơlơi tơnap anun le\ ruah mă tơlơi gơgrong gum hơgo#p mă pô mơng mơnuih [ông sang.

20 klăk prăk hăng giăm truh 40 kg mah le\ abih bang prăk mơ\ Gong gai dêh ]ar Việt Nam Dân chủ cộng hoà gum pơ]ruh hmâo mơng mơnuih [ôn sang đơ đam dêh ]ar ta amăng tơlơi jơnum “Rơwang hrơi tơjuh yôm”.

Anai le\ sa amăng hơdôm go\ng jơlan brơi [uh rơđah rơđông tơlơi đăo gơnang mơng mơnuih [ôn sang pioh kơ Ping gah hăng Wa Hồ lom anun.

Pô sông kơtang Trần Ngọc Phương, do# [ơi 36 jơlan Hùng Vương, plơi prong Bắc Giang, tơring ]ar Bắc Giang brơi thâo, tơdah [u hmâo tơlơi đăo gơnang thơ mơnuih [ôn sang [u hmâo mơ-^t kông ngăn mơng pô pioh kơ bruă lo\n ia, pioh kơ tơlơi pơđ^ kyar mơng hơdră bruă kơđi ]ar tui anun ôh:

“Kâo prong đ^ lom Ping gah git gai bruă hơkru\ blan }ơpăn truh kih. Lo\n ia ta lom anun do# tơnap tap biă. Mơng tơnap tap anun mơnuih [ôn sang đăo gơnang kơ Ping gah, đăo gơnang hơdră bruă anun amra mă yua wot mah, prăk pioh kơ hơdră bruă klă hiam.

Kâo đăo gơnang anun le\ tơlơi đăo gơnang mơng mơnuih [ôn sang hăng mơng [ing gơmơi pioh kơ Ping gah.”

Hơdôm thun to# tui, gơnang kơ tơlơi đăo gơnang anun, gơnang kơ tơlơi ke\ hrom kơja\p hăng mơnuih [ôn sang, Ping gah ta hmâo ru\ tơgu\ hăng tum pơ[u\t pran kơtang abih bang djuai ania ba glăi laih tơlơi truh kih prong prin: Tơlơi truh kih gru grua Điện Biên Phủ, Tơlơi truh kih prong bơyan Bơnga thun 1975 hăng biă `u le\ bruă pơplih phrâo lo\n ia. Mơng pran đăo gơnang mơnuih [ôn sang hmâo ba glăi laih pran kơtang pioh lo\n ia yak rơgao lu tơlơi lông tơnap tap.

Amăng bruă pơplih phrâo lo\n ia hrơi anai, mơnuih [ôn sang ăt kơja\p pran đăo gơnang hăng Ping gah, mut hrom kiăng ngă tui tơlơi tơpă, ngă brơi lo\n ia pơđ^ kyar.

Biă `u\, mơng hrơi Jơnum prong tal 12, Ping gah pơsit khom pơdo\ng pơkra Ping gah hăng hơdôm bruă pơgang pơgăn hưp [ong kông ngăn, pơsir kơđi [ing apăn bruă, mơnuih ping gah hmâo tơlơi ngă soh phiăn, abih bang leng kơ dưm kơnar [ơi anăp tơlơi phiăn, tơpă rơđah, soh dơ\ hơpă pơsir dơ\ anun hmâo ba glăi laih tơlơi đăo gơnang hăng tơlơi ]ang rơmang kơ mơnuih [ôn sang.

Kơ-iăng nai tha pri, nai prin tha Nguyễn Minh Tuấn, Khua Anom kơsem min bruă pơdo\ng Ping gah, Sang hră pơtô bruă kơđi ]ar lo\n ia Hồ Chí Minh pơsit:

“Amăng rơwang bruă tal 12 anai [uh rơđah le\ kơdo\ng hưp [ong kông ngăn. Amăng sa rơwang bruă mơ\ rơbêh kơ 2 rơbâo ]ô mơnuih ping gah hmâo ba tơbiă phăt kơđi bơdjơ\ nao tơlơi hưp [ong kông ngăn. 90 ]ô mơnuih apăn bruă gah Ping gah wai lăng ngă soh tơlơi phiăn.

Akă [u hmâo mơng hlâo, amăng lu rơwang bruă hmâo lu mơnuih apăn bruă ngă soh tui anun.

Hlâo adih [ing khua mua ăt tơnap pơsir mơn tui tơlơi phiăn samơ\ tal 12 hmâo 30 ]ô khua mua amăng khul ling tơhan, kông ang hmâo ba nao phăt kơđi.

Rơđah rơđông anun le\ tơlơi [ing ta khom ]ih djă pioh gah tơlơi gir run prong mơng Ping gah mơ\ mơnuih [ôn sang lăng djơ\ pran jua.”

Ping gah pơsit pơdo\ng pơkra Ping gah, hrưn đ^ be\, pơgang pơgăn hưp [ong kong ngăn, tơlơi [u klă le\ bruă mă kơdo\ng glăi sui thun, bă tơlơi tơnap tap, trơ\i lui “ateng” amăng kơnuk kơna, ruă pran jua samơ\ ăt khom ngă tui dong mơn, khom ngă, gir run hăng ngă hmâo ako# tlôn, kơja\p, jai [u dưi pơdơi.

Tui hăng ơi Phạm Thế Duyệt, Khua hơđăp apăn bruă Ding jum kơđi ]ar, Khua hơđăp Jơnum min djop djuai ania mơnuih mơnam dêh ]ar Việt Nam, lu mơnuih apăn bruă gưl dlông hmâo ba nao pơsir kơđi [u djơ\ phrâo hmâo tơlơi sôh ôh mơ\, yua kơ mơnuih apăn bruă hmâo ngă soh sui hơdôm rơwang bruă anun lom pel e\p, hyu hơduăh tơ`a hmâo brơi [uh tơlơi ngă soh phiăn.

Ơi Phạm Thế Duyệt pơsit: Bruă pơphun ruah mơnuih apăn bruă le\ phun than ngă ruă ako# hlâu pơsit bruă mă  mơng Ping gah:

“Bruă pơphun ruah mơnuih apăn bruă jing bôh than mơng djop tơlơi. Klă ăt le\ bruă ruah mơnuih apăn bruă, sat ăt le\ yua kơ bruă ruah mơnuih apăn bruă mơn.

{ing mơnuih hmâo tơlơi pơmin kiăng pơplih pô, tơhnal kiăng ngă le\ thâo lăng nao lom mơnuih anun kiăng thâo hluh bruă mă pơphun brơi mơnuih apăn bruă le\ ba truh ngă sat kơ Ping gah.”

Pô juăt bruă gưl dlông, Khua ding kơna mơng Khul pơblang bruă Ping gah Hoàng Chí Bảo pơsit: tơlơi bơngot prong hloh mơng Khua mir sir Hồ Chí Minh le\ lom mơnuih apăn bruă mơng Ping gah tơblut amăng tơlơi sat, pơplih jơlan nao.

Yua anun, bo\t djơ\ bruă apăn, bruă gơgrong, anăn păn kông ngăn le\ ană mơnuih do\ng [ơi anăp tơlơi răm băm, bơ\ hăng ping gah bruă hơkru\ apăn bruă le\ tơhnal prong hloh le\ ataih mơng mơnuih [ôn sang, tơtlaih mơng tơlơi hơd^p sit nik.

Yua anun, dưi djă pioh tơlơi đăo gơnang mơng mơnuih [ôn sang pioh kơ Ping gah khom ngă Ping gah abih pran jua klă hiam gah tơlơi do\ do\ng, sa Ping gah klă hiam anun kah mơng dưi kơja\p kơtang:

“Wa Hồ pơtă pơtăn na nao hăng pơtô pơhra\m [ing ta pơhiăp [ia\, mă bruă lu, biă `u bruă mă, khom dưi djă pioh pran đăo gơnang mơng mơnuih [ôn sang hăng pran jua tuh rơyuh hăng tơlơi ngă gru hlâo mơ\ Wa Hồ jing sa gru ba jơlan hlâo djơ\ hơdră.

Tơlơi hrăm hmâo pran gơgrong kơja\p ngă prai lui tơlơi pơmin ngă mă ha jăn, hmâo pran gơgrong do\ng gah rơngiao anăn păn hmư\ hing hăng kông ngăn, hmâo pran gơgrong pơmin yua kơ mơnuih [ôn sang mă bruă.

Tơdah dưi ngă tui anun Ping gah amra do# na nao amăng pran jua, amăng tơlơi pơmin hăng đăo gơnang ư-ang mơnuih mơnuih [ôn sang.”

90 thun, sa ]ra\n jơlan djop sui pioh lông pran đăo gơnang mơnuih [ôn sang pioh kơ Ping gah hăng ăt le\ ]ra\n jơlan kiăng Ping gah khom hmâo bruă gơgrong hăng gir run lu hloh dong lom ngă tui tơlơi klă hiam, pơplih pơkra tơlơi ngă soh.

Amăng tơlơi ]ih hơdor glăi 89 thun pơdo\ng Ping gah Cộng sản dêh ]ar Việt Nam, Khua git gai Ping gah, Khua mir sir dêh ]ar ta ơi Nguyễn Phú Trọng pơsit: “Ping gah kơtang, Lo\n ia pơđ^ kyar, Djuai ania do# gơgrong sui!”.

Kiăng ping gah sit nik kơjăp kơtang gah bruă kơđi ]ar, tơlơi pơmin, pran jua kơnuih le\ khom pơplih phrâo jơlan gah git gai, kơtưn tơlơi rô nao rai kơplah wah Ping gah hăng mơnuih [ôn sang, pơhlôm kơ Ping gah djop pran git gai bruă mơng lo\n ia [u pơdơi pơđ^ kyar, mơng sit nik djơ\ hăng tơlơi đăo gơnang hăng ]ang rơmang mơng mơnuih [ôn sang./.    

Siu H’ Prăk: Pô ]ih pơblang