VOV4.Jarai - Hơdôm ano# bơdjơ\ nao yua kơ pơplih ayuh hyiăng hmâo răm rai prong laih amăng bruă đang hmua [ơi kual }ư\ Siăng.
Amăng hơdôm thun rơgao, gong gai, gơnong bruă đang hmua hăng m[s hmâo pok pơhai lu laih jơlan gah kiăng bo\ng glăi.
Rơđah biă `u kah hăng tuh pơ plai pơdo\ng pơkra hnoh ia, mă yua bôh thâo phrâo măi mok phrâo amăng bruă ngă đang hmua, pơdjuai rai phun pla dưi gơgrong hăng phang kho#t…
Khă hnun hai, kiăng kual }ư\ Siăng đ^ kyar kơja\p le\ khom tla glăi lon mơnai dlai klô ano# đưm hơđăp `u, amăng anun bruă pơgang hăng pơlar dlai klô jing bruă mă yôm phăn hloh.
Kiăng bo\ng glăi hăng phang kho#t ngă kơtang yua pơplih ayuh hyiăng lon adai, sa amăng hơdôm jơlan gah [ia\ hrơi glăk dưi hmâo hơdôm tơring ]ar kual }ư\ Siăng đing nao anun le\ tuh pơ plai pơplih pơkra, pơkra ming hăng pơdo\ng phrâo hơdôm ring bruă hnoh ia, dơnao ia.
Tơring ]ar Lâm Đồng jing anih anom ba jơlan hlâo kơ bruă pơplih phrâo gah tơlơi anai.
Tui hăng kơ]a\o bruă truh thun 2020, tơring ]ar anai amra klơi phrâo năng ai `u 5 rơbâo 5 rơtuh bôh dơnao ia anet hăng abih bang prak mă yua 125 klai prak, amăng anun m[s gum pơ]ruh ha mơkrah.
Ơi Nguyễn Văn Sơn – Khoa Gơnong bruă đang hmua hăng pơđ^ kyar [ôn lan tơring ]ar Lâm Đồng brơi thâo, ring bruă khă anet, samơ\ bôh tơhnal prong, thun phrâo rơgao m[s hmâo klơi rơbêh kơ 1.300 bôh ring bruă hnoh ia, dơnao ia.
“Ngă tui ako# bruă klơi dơnao ia anet le\ ba glăi bôh tơhnal biă. Mrô prak mă yua kơnong kơ 160 klai prak đo#], amăng anun m[s gum hơgo#p 80 klai prak, kơnuk kơna djru 80 klai prak samơ\ dưi pruih pơđoh brơi rơbêh kơ 8.000 ektar.
Neh wa anăp nao biă, truh rơnoh prak mă yua gum hrom mơng kơnuk kơna [u djop kơ neh wa klơi dơnao ia. Rơgao bruă klơi dơnao ia mơ\ răm rai phang kho#t mơng [ing gơmơi hmâo plai [ia\ laih”.
Hơdôm bôh tơring ]ar kual }ư\ Siăng tuh pơ plai pơdo\ng ring bruă hnoh ia, dơnao ia pơsir ia yua.
Hơdră pơlir hrom 3 bơnah: mơnuih kơsem min – mơnuih bơwih [ong s^ mdrô – mơnuih ngă đang hmua glăk pok pơhai lu jơlan gah klă kiăng gơgrong hlâo hơdôm tơlơi tơnap tap mơng tơlơi pơplih ayuh hyiăng.
Sa dua bôh anom bơwih [ong, anom mă bruă hrom hmâo pơlir hrom laih hăng glăk pơlir hrom mơnuih ngă đang hmua kiăng ngă tui bruă ngă đang hmua tui hơdră hmua ngă gru prong hmâo tơhnal kơja\p phik.
Hơdôm bôh than truh kih blung a dưi mă tu\ mơng bruă wai lăng kơja\p mơng bruă pơjeh, kơmok pruai djơ\, pruih ia pơkrem hăng pla phun pơgang tơ-ui angin… truh kơ jơlan gah gum hrom blơi gơnam ngă rai tơdơi kơ yuă hơpuă pe\ pơhrui giong kơplah wah anom bơwih [ong hăng mơnuih ngă đang hmua dưi đing nao lu.
Bơ\ sa dua jơlan gah gơgrong bo\ng glăi hăng pơplih ayuh hyiăng, ơi Trần Thanh Sơn – Kơ-iăng Khoa Anom mă bruă hrom gah Đang hmua hăng s^ mdrô Công Bằng Ea Kiết, tơring glông }ư\ Mgar, tơring ]ar Daklak, brơi thâo dong:
“Biă `u kơdo\ng pơplih ayuh hyiăng lon adai, anom mă bruă hrom pơsur neh wa mă yua ako# ia mơng dơnao ia hăng ia bơmun klơi, [u d jơ\ mă yua ia bơmun khoer ôh. Yua anai ăt do\ng amăng jơlan hơdră kơdo\ng pơplih ayuh hyiăng mơn”.
Anom kơsem min Ea Kmat kơsem min hơdôm djuai phun pla dưi gơgrong kơ[ah ia
Sa tơlơi lông prong ră anai le\, abih bang djop djuai phun pla ba jơlan hlâo [ơi kual }ư\ Siăng hmâo rơgao kơ hơnong pơkă lon pla lu biă. Rơđah biă `u kah hăng: kơ phê hăng tiu jing hơdôm ano# bơhmu tu `u.
Đơ đam kual hmâo rơbêh kơ 550.000 ektar đang kơ phê, hloh kơ lon pơkă rơbêh kơ 100.000 ektar; đang tiu đ^ truh kơ 70.000 ektar, hloh kơ lon pơkă 20.000 ektar.
Kơnong kơ hơdôm tơring ]ar kah hăng Daknông, Daklak hăng Gialai, lon pla tiu hloh kơ lon pơkă dua wot, tlâo wot.
{ơi anăp tơlơi anun, tơlơi rơkâo hmâo ba tơbiă kơ hơdôm tơring ]ar khom ta` pơkra glăi kual pơkă kơ hrim djuai phun pla tui ayuh hyiăng kiăng djơ\ hăng lon mơnai hăng gơgrong hlâo hơdôm tơlơi tơnap mơng pơplih ayuh hyiăng.
Nai prin tha (Tiến sĩ) Trương Hồng – Khoa Anom kơsem min bôh thâo măi mok bruă đang hmua đang kyâu kual }ư\ Siăng lăi le\ bruă wai lăng pơkă lon [u klă hăng akă ha amăng ple\.
“Hmâo sa tơlơi [ơi ano# mơ\ [ing ta đuăi tui lon pla. Ră anai wot tiu hăng kơ phê leng kơ hloh kơ lon pơkă, bơdjơ\ nao hrom bruă đang hmua kơja\p phik.
Yua kual lon pla hloh hơnong pơkă anun anom mă yua kah hăng hnoh ia, dơnao ia kiăo tui le\ akă djơ\ ôh.
Ră anai, anom mă yua hnoh ia mơng kơnuk kơna kơnong kơ djop mơng 30 truh kơ 40% đo#], do# glăi m[s rong hyu mă ia mơng ia krông ]roh hnoh hăng ia bơmun. Yua anun yơh đ^ tui tơlơi amra hro\ trun ako# ia”.
Lu hơdră pruih pơđoh ia pơkrem dưi mă yua
Tui hăng tơlơi lăi pơthâo glăi mơng {irô ding jum wai lăng bruă đang hmua hăng pơđ^ kyar [ôn lan dêh ]ar ta, mơng thun 2010 – 2014, đơ đam kual }ư\ Siăng rơngiă laih 300 rơbâo ektar lon dlai.
{ơi anăp bôh nik ră anai, tơlơi phă dlai ăt glăk ngă dleh tơnap mơn [ơi lu tơring ]ar amăng kual.
Anai le\ sa amăng hơdôm bôh than phun ngă ba truh tơlơi pơplih ayuh hyiăng, ngă răm rai prong amăng bruă ngă đang hmua hăng ăt jing sa ano# bơdjơ\ nao phun mơng bruă pioh rơngiă dlai klô [ơi kual }ư\ Siăng.
Ngă tui tơlơi ]râo ba mơng Khoa dêh ]ar kơ hơdôm jơlan gah hơkru\ glăi dlai kơja\p phik kual }ư\ Siăng kiăng bo\ng glăi hăng pơplih ayuh hyiăng mơng thun 2016 – 2020, mơng thun hlâo truh ră anai, hơdôm tơring ]ar amăng kual hmâo pok pơhai lu bruă mă kho\p.
Rơđah đông: 6 blan phrâo rơgao, Jơnum min m[s tơring ]ar Daknông hmâo pơsit pơhrui glăi giăm truh 2.000 ektar lon dlai klô mơng hơdôm rơwang bruă [u ba glăi bôh tơhnal hăng jao glăi kơ tơring ]ar wai lăng.
Ăt tui hăng anun mơn, Jơnum min m[s tơring ]ar Lâm Đồng hmâo ]râo ba hơdôm gơnong bruă ngă tui tơpă bruă krư\ bah amăng dlai klô hơđăp; pel e\p hơdôm rơwang bruă bơdjơ\ nao dlai klô. Mơng anun, tơring ]ar pơdơi jăng jai 43 rơpwang bruă bơdjơ\ nao dlai klô.
Bơ\ hơdôm jơlan gah wai lăng ba glăi bôh tơhnal, Nai prin tha (Tiến sĩ) Phạm S – Kơ-iăng Khoa Jơnum min m[s tơring ]ar Lâm Đồng pơsit:
“Tơring ]ar Lâm Đồng hmâo pơ pha laih hơdôm rơwang bruă bơdjơ\ nao dlai klô hmâo 7 [ut bơdjơ\ nao bruă đang hmua tui hơdră phrâo, rơwang bruă tuai ]ua\ ngui dlai klô, hơdôm ring bruă hnoh ia, drai ia apui lơtr^k,…
Yua kơ tơhnal yôm phăn mơng dlai klô Lâm Đồng hmâo bơdjơ\ nao prong biă dlai klô mơng kual ia krông Đồng Nai, 11 bôh tơring ]ar amăng kual, yua anun Lâm Đồng ngă tui kho\p, [u ngă bơdjơ\ nao dlai klô, tui hăng pran jua ]râo ba mơng Khoa dêh ]ar”.
Pla plah lu djuai phun pla kiăng pơđ^ bôh tơhnal [ơi sa kual lon pla
Hrom hăng anun, thun anai hơdôm tơring ]ar kual }ư\ Siăng leng kơ hmâo kơ]a\o bruă pla dlai klô hăng lon prong biă 15.000 ektar, amăng anun kơnong kơ tơring ]ar Gialai hmâo giăm truh ha mơkrah.
Jơnum min m[s tơring ]ar Gialai mă yua kơ]a\o bruă amăng 3 thun mơng thun 2017 – 2019 amra mă pơhrui glăi [ia\ biă mă `u 30.000 ektar lom pla kyâu hmâo ara\ng ro# mă pioh jao kơ m[s pla kyâu hmâo ]ơkă mă bôh tu\ yua. Ơi Nguyễn Nhĩ, Kơ-iăng Khoa Gơnong bruă đang hmua hăng pơđ^ kyar [ôn lan tơring ]ar Gialai lăi le\:
“Lon ngă đang kyâu le\ khom brơi glăi kơ plah tơsiong đang kyâu. {ing gơmơi ăt hơkru\ pơsir mơn hăng hơdai nao sa dua kual lon hong, sa dua lon mă pơhrui glăi pioh pla kyâu amăng thun 2017 hăng hơdôm thun to# tui.
Kơnong kơ thun 2017, [ing gơmơi hrưn đ^ pla 7.000 ektar dlai kyâu. Anai le\ bruă mă hmâo tơhnal pơkă prong bơhmu hăng hơdôm thun hlâo dih”.
Prăp lui anah kyâu pla amăng bơyan hơjan
Hơdôm thun je# hăng anai, kual }ư\ Siăng gơgrong ba na nao tơlơi răm rai prong yua kơ pơplih ayuh hyiăng, hăng hơdôm tơlơi ayuh hyiăng [u klă ngă.
Thun hlâo, đơ đam kual hmâo găn rơgao phang kho#t kơtang hloh amăng gru grua, hăng năng ai `u 140.000 ektar đang hmua bơdjơ\ nao, biă `u le\ kơ phê, tiu; rơbêh kơ 43.000 bôh sang ano# kơ[ah ia yua.
Kơnuk kơna hmâo djru 108 klai prak pioh hơkru\ pơsir ano# pioh glăi [u klă hăng mă yua pha brơi 2.000 tơn braih pơtlai rơpa giăm bơyan tơju\ pla.
Lom anun mơng ako# thun truh ră anai, hơjan hơ`ơ hơ`ui glăi hmâo hăng sui hrơi dong amăng hơdôm hrơi bơyan phang, ngă răm rai dong hăng phun pla [ơi lu anih anom.
Hăng ră anai, bơyan hơjan truh laih, tơlơi bơngot kơ ia ling kor, ia ling dăo, sit `u [u tlaih ôh mơng ano# răm rai.
Laih anun rơnu] thun, hơdôm tơring ]ar glăi rơkâo Kơnuk kơna djru hơkru\ pơsir ano# răm rai hăng djru braih huă.
Hmâo laih lu jơlan gah kiăng bo\ng glăi hăng pơ plih ayuh hyiăng [ơi kual }ư\ Siăng, samơ\ kơnong kơ [ơi anăp đo#], hơkru\ glăi dlai klô phrâo, jing phun than sui thun.
Siu H’ Prăk: Pô ]ih hăng pôr
Viết bình luận