VOV4.Jarai- Amăng hơdôm thun giăm anai, khă nua kơtăk kơsu trun, bruă bơwih [ong s^ mdrô mơng Kông ti 78 lăi hơjăn hăng Binh đoàn 15 lăi hro\m bưp lu tơlơi tơnap tap, samơ\ hăng tơlơi pơmin pơđ^ kyar hơđong kjăp, pơgang ayuh hyiăng lo\n adai kho\m kơtưn kiăng ngă yôm hloh, kông ti 78 tuh pơ alin pơsir tơlơi hơ[ak jrak ayuh hyiăng [ơi Sang măi pơkra kơtăk kơsu djơ\ hăng hơnong pơkă ia hơ[ak A.

Anai le\ sa amăng hơdôm anom bơwih [ong ba ako\ [ơi tơring ]ar Kontum kơ bruă pơgang hơdjă agaih ayuh hyiăng.

Dong mơng anom bruă Kông ti 78 [ơi să guai lo\n ia Mô Rai (Măng Mrai), năng ai `u 8 km găn nao hơdôm blah đang kơsu mơtah mơda [ơ [lip le\ truh yơh pơ Sang măi pơkra kơtăk kơsu.

Hơmâo tuh pơ alin man pơkra, pơphun mă yua mơng rơnuc\ thun 2013, pơdong [ơi lo\n prong rơbêh 37.000 met karê, sang măi dưi pơkra 5.000 tơ\n kơtăk kơsu amăng sa thun.

Kiăng djă bong na nao bruă pơkra kơsu ăt kah hăng pơhlôm hơdjă anih anom, sang măi ră anai hơmâo 60 c\ô tơhan apăn bruă, ling tơhan hăng mơnuih mă bruă.

Amăng anun hơmâo 4 c\ô mơnuih mă bruă pơsir ia hơ[ak rơguăt bruă. Thượng uý Nguyễn Đức Hoàng, Khoa wai lăng sang măi brơi thâo, bruă pơhlôm hơdjă agaih anih anom, ayuh hyiăng mơng Sang măi lêng hơmâo kông ti lăng yôm ngă hlâo:

‘’Ri\m thun, hlâo c\i pơkra pơgam Kông ti pơphun pơtô brơi kơ anom bruă, tom hăng [ing mă bruă hơđăp hăng phrâo kơ bruă wai pơgang le\ mơta sa, laih anun bruă pơhlôm pơgang ayuh hyiăng anih anom le\ mơta dua.

Biă mă `u le\ anih anom pơkra gơnam tam hăng măi mok kho\m ngă tong ten. Mă bruă kho\m wai lăng, pơtrut pran jua adơi ayong ngă kiăo tui boh thâo ia rơgơi măi mok kơ bruă pơhlôm bruă wai pơgang ayuh hyiăng.

Dong mơng bruă pơkra pơjing truh mă yua măi mok, truh kơ pơsir hơ[ak jrak ayuh hyiăng, pơsir ia hơ[ak kho\m ngă tui djơ\ hăng boh thâo ia rơgơi’’.

Pơsit bruă pơgang ayuh hyiăng lo\n adai [ơi Sang măi pơkra kơsu kho\m jing bruă ba jơlan hlâo, dong mơng hrơi phrâo man pơdong Sang măi thun 2013, Kông ti 78 hơmâo tuh pơ alin man pơkra 9 boh dơnao pơko\ng ia, hrong ia hăng anih pơsir ia hơ[ak prong 1,2 ektar.

Truh kơ ră anai, giăm 20 klai prăk hơmâo Kông ti tuh pơ alin kơ bruă pơsir ia hơ[ak. Lơ\m rơnuc\ thun 2017, sang măi djơ\ hơnong pơkă ia hơ[ak A laih anun ngă giong bruă dưm troă măi krăo su\ tơlơi hơ[ak jrak ayuh hyiăng.

Ayong Võ Mạnh Cường, pô hrăm rơguăt bruă gah ayuh hyiăng lo\n adai, gơgrong bruă mă yua măi mok pơsir ia hơ[ak mơng sang măi laih anun ngă bruă anai mơng săng măi phrâo man pơdong, brơi thâo:

‘’Amăng bruă pơsir ia hơ[ak, yôm biă mă `u le\ tơlơi plar đ^ mơng vi sinh vật kiăng pơkra ia hơ[ak tu\ yua hloh.

Mơng thun blan mă bruă [ơi anai, kiăng thâo măi mok pơkra ia hơ[ak [ơi anai mă bruă klă le\, tal sa, plai [iă [âo bru\ [udah huăi [âo bru\ dong tah.

Tal dua le\ ia hơ[ak tơdơi kơ ta pơkra giong le\, [ơi dơnao ia đut rơnuc\ ta dưi rông akan hăng [eo, a`ăm puăn’’.

Hro\m hăng tuh pơ alin lu kơ măi pơsir ia hơ[ak, bruă Kông ti 78 mă yua boh thâo hoá – sinh pơke\ hro\m jing ngă pơtrut đ^ tơlơi hiam klă amăng bruă pơsir ia hơ[ak, djơ\ hăng hơnong pơkă ayuh hyiăng lo\n adai.

{ơi lu dơnao ia pơsir ia hơ[ak mơng sang măi, [eo, a`ăm puăn c\ăt đ^ hiam biă; akan amăng dơnao prong ta` mơ\n, anai le\ tơlơi rơđah rơđông hloh pơsit ia hơ[ak hiam hơdjă hlâo c\i pơđoh nao gah rơngao.

Rơngiao kơ anun dong, hăng jơlan hơdră pơgang ayuh hyiăng lo\n adai le\ pơhlôm tơlơi hơdip mơda hiam klă, amăng anih pơkra kơtăk kơsu mơng Kông ti 78 ăt pla lu kyâo mơ\n, [rô lăng hiam, [rô plai [iă hơ[ak jrak ayuh hyiăng.

Lăng nao hơdôm rơtuh c\im ko\ do\ pơ[ut [ơi phun kơsu jum dar sang măo, tơguăn theng kơ mơnuih le\ trun rai amăng dơnao ia c\oh akan mơtăm yơh, ơi A Ke, Khoa Khul tơhan hơđăp să Mô Rai brơi thâo:

‘’Kông ti pơkra kơtăk kơsu le\ [u ngă bơbe\c hơget ôh kơ ană plơi. Bơ ayuh hyiăng [ơi anai kâo lăng hơdjă biă mă yơh.

Ană plơi huăi lăi hơget ôh. Mơng thun Kông ti ako\ pơdong, ngă sang măi pơkra kơsu kâo thâo soh tơlơi hmư\ hing [ơi hơdôm boh plơi, [u hmư\ [ing gơ`u ruai sat hơget ôh. Tui anun klă yơh anun’’.

Hăng bruă tuh pơ alin djơ\ lăp, tom mơnuih mă bruă hăng boh thâo ia rơgơi pơsir ia hơ [ak mơng Sang măi pơkra kơtăk kơsu, Kông ti 78, Binh đoàn 15, pơdo\ [ơi să Mô Rai, Sa Thầy le\ sa amăng hơdôm boh anom bơwih [ong blung a [ơi Kontum djơ\ hơnong pơkă ia hơ[ak A, laih anun ngă giong bruă dưm troă măi krăo su\ tơlơi hơ[ak jrak ayuh hyiăng lo\n adai.

Aka [u djơ\ pran ôh hăng hơdôm tơlơi hơmâo ngă, Kông ti ăt gir run hơmâo lu tơlơi pơplih phrâo hăng tuh pơ alin dong kơ măi pơsir hơ[ak jrak ayuh hyiăng, djơ\ hăng hơnong pơkă jai hrơi jai đ^ tui amăng bruă pơhlôm pơgang ayuh hyiăng lo\n adai.

Siu H’Mai: Pô ]ih hăng pôr