VOV4.Jarai - Dong mơng bruă rơkâo sa ]ô ]ơđai hmâo ara\ng lui raih ba glăi rông, truh ră anai ơi Đinh Minh Nhật ([ơi thôn 1, să Ia Hlôp, tơring glông }ư\ Sê, tơring ]ar Gialai) hmâo djru ]em rông ba rơbêh kơ 70 ]ô ]ơđai, biă `u le\ djuai ania [ia amăng kual.

 

Abih bang [ing ]ơđai leng kơ hmâo tơlơi hơd^p mơda tơnap tap, đa le\ am^ ama lui raih yua kơ lom tơkeng rai [u klă drơi jăn, đa le\ [u hmâo am^ ama mơng muai.

 

Hmâo ]ơđai đa ơi Nhật rơkâo glăi lom [ing gơ`u do# ană nge phrâo tơkeng rai, samơ\ lu ]ơđai rong rơkâo nao hơdua e\p mă `u kiăng kro#p ba. {ing gơ`u hơd^p hrom, [ing pơprong le\ ngă ayong, ngă amai, anet le\ ngă adơi.

 

Jum ba tơdruă kah hăng adơi ayong sa am^ ama.

           

Ơi Nhật [u pơdrong ôh, sa ]ô sa jăn rông ba [ing ]ơđai, anun Tết truh [ing ană bă `u akă djop sum ao phrâo pioh ]ut, akă hmâo gơnam [ong jơman. Samơ\ abih bang dưi ]ut ]ăi sum ao hnil, sum ao pơđao hăng trơi kiăn mơn.

 

Biă `u [ing ]ơđai dưi kro#p pơđao hăng sa pran jua khăp păp, anun lu [ia\ `u dưi ngă plai [ia\ mơn tơlơi hning rơngôt mơng drơi pô, tơlơi rơngiă ngiom yua kơ[ah tơlơi kiăng khăp mơng mơnuih ha kiăn pruăi hăng pô.

           

Hơdôm pluh rơwang km jơlan tuh kơ su, laih anun jơlan lon bôh pơtâo mơng to\ng krah tơring glông }ư\ Sê (Gialai) mut amăng să Ia Hlôp găn nao hơdôm glông kơ su bă kơ mơta lăng. Kơ su tơdơi kơ bơyan hluh hla bluh tơdu\.

 

Dua bơnah jơlan, hơdôm [ut djuh prong neh wa dăp lui hlâo [ơi anăp sang, prăp lui kơ hrơi mông pơplih thun, amra ]uh apui jă rơđah ]ơkă tơlơi phă thun phrâo.

           

Sang ơi Đinh Minh Nhật do\ng [ơi kual lon prong rơhaih gah rơnu] thôn 1, să Ia Hlôp. Sang phrâo pơdo\ng giong do# [âo ia ping tuir đo#].

 

Ơi Nhật brơi thâo: prăk mă yua pioh pơdo\ng sang rơbêh kơ 500 klăk prăk anai le\ yua kơ adơi `u s^ lon, brơi kơ `u prăk. Hmâo sang kơja\p anai, `u jai hơđong pran jua hloh bơwih brơi kơ ană bă pô.

           

Ơi Nhật ruai glăi, amăng krah thun 2006, hmâo ha wot nao pơ\ plơi pla djuai ania Jarai. Lom anun plơi glăk hmâo sa ]ô đah kơmơi [u hiam drơi.

 

~u phrâo tơkeng ană giong le\ djai. Phiăn juăt mơng m[s kual anai, tơdah am^ djai tơkeng le\, pô ană anun amra pioh djai hăng dor tui am^ `u.

 

Lăng [uh ană nge phrâo hmâo sa hrơi, glăk đot đot kơ pran do# tơguan djai tui am^, ơi Nhật hmâo rơkâo laih ană nge anun:

           

“Hlâo kơ anun kâo dơnong pơmin le\: kâo djru ]ơđai anun kiăng ană nge anun huăi djai đo#] đă]. Sit nik `u le\ tui anun, kâo pơmin ba `u glăi pioh ]em rông.

 

{ơi anăp tơlơi ană nge prăp lui ]i ba nao dor hrom hăng am^ `u le\ kâo [u dưi pit mơta pioh rơgao lui ôh, anun kâo rơkâo mă ba glăi rông”.

           

Ba glăi rông hơdôm hrơi, ơi Nhật pơmin jao kơ hlơi thơ hmâo pran jua khăp păp rông ba. Samơ\ dơnong kơ djưng djư [u thâo gơnang kơ hlơi ôh. Laih anun blan rơgao blan, `u hăng ană nge anun so# dơnưh tui jing h^ ama ană laih, [u dưi klah đuăi dong tah. Ơi Nhật pơanăn brơi kơ `u le\ Đinh Hồng Phúc.

 

Phúc thun anai 11 thun, hrăm anih 4. Phúc hơde] hmar hăng [at bruă hloh hơdôm ]ơđai hnưr thun hăng `u.

           

Tu\ ba glăi rông hmâo [ia\ le\, glăi hmâo sa ]ô ]ơđai pơkon dong, păp `ai biă. Sa ]ô đah rơkơi phrâo tơkeng rai [u klă drơi jăn. Phiăn juăt m[s [ơi anai, tơdah tơkeng rai [u klă drơi jăn thơ juă lui h^ [u rông ôh.

 

Pô ană nge anun [u hmâo amăng eh. Rông `u dưi hơd^p mơn? Samơ\ [u ]ơkă ba glăi rông thơ sit `u amra djai yơh.

 

Rông Phúc tơnap sa, rông `u tơnap 10. Tui anun mơn ơi Nhật dưi rông ba laih ]ơđai anun. Ră anai `u giăm hmâo 10 thun laih.

           

Tui anun na nao yơh, jai hrơi jai hmâo lu ]ơđai hơduah e\p pơ\ ơi Nhật. Ră anai hmâo truh 72 ]ô ]ơđai.

 

Amăng mrô anai hmâo lu ]ơđai sang  ataih mơng sang hră, am^ ama le\ [un rin anun gơ`u hơduah e\p truh ơi Nhật, rơkâo `u anih do# hăng dưi nao hrăm hră.

 

Mo# djuai Rơlan ruai glăi, am^ ama `u [u hơd^p hrom dong tah, `u do# hăng yă.

 

Yă [un rin anun kơnong kơ djop pran bơwih brơi kơ `u hrăm abih anih 5 đo#].

 

Rơgao hăng anai 5 thun, yă `u nao rơkâo ơi Nhật brơi tơ]ô `u anih do# hăng nao hrăm hră. Ră anai `u hrăm anih 9 laih. ~u hơde] hmar hăng triang dong.

 

Rơngiao kơ mông nao sang hră, `u djru brơi kơ [ing adơi `u lu biă. Tơnă asơi, bôh sum ao hăng mơnơi brơi kơ [ing ]ơđai anet:

           

“Nai ngă abih pran jua hăng to\ng ten bơwih brơi kơ [ing gơmơi. ~u juăt ruă ako# hlâu [u thâo pit yua kơ pơmin brơi kơ [ing gơmơi ano# [ong huă, sum ao ]ut.

 

~u pơtô [ing gơmơi ngă hơdôm bruă klă hiam, tơbiă hyu [ơi jơlan thâo luă gu\ hăng pơ pu\ mơnuih tha rơma. Prong đ^ kâo kiăng do# [ơi anai kiăng djru nai bơwih brơi kơ [ing gơmơi”.

           

Wa Lê Thị Ngọc, Khoa anom wai lăng mơnuih mă bruă, tơhan rơka ruă hăng mơnuih mơnam tơring glông }ư\ Sê brơi thâo: Khoa tơring glông ăt kah hăng anom bruă wai lăng bruă gum djru đing nao biă sang do# khăp păp mơng ơi Đinh Minh Nhật.

 

Tết anai, [ing ]ơđai [ơi anai ăt dưi hmâo mă mơn gơnam tam kah hăng hơdôm mơnuih tơnap tap pơ\ anih pơkon amăng tơring glông.

 

Hơdôm rơtuh anung gơnam dưi ba nao kơ [ing ]ơđai. Wa Ngọc ăt lu wot laih mơn nao pơ\ sang ơi Nhật hơduah e\p lăng rim ]ô ]ơđai kiăng hmâo tơlơi gum djru hmao tlôn.

           

“Rơgao kơ pel e\p hăng pơsit pel e\p glăi, hmâo 4 ]ô ]ơđai ră anai drit druai [u hmâo am^ ama, 2 ]ô [u klă drơi jăn ara\ng lui raih.

 

Anom wai lăng mơnuih mă bruă, tơhan rơka ruă hăng mơnuih mơnam [ơi anăp nao pel e\p, ngă hră pơ-ar kiăng [ing ]ơđai dưi ]ơkă mă tơlơi gum djru ]ơđai drit druai hăng ]ơđai [u klă drơi jăn”.

           

Ră anai asơi huă rim hrơi mơng rim ]ơđai [ơi anai dưi hmâo ơi Nhật mă yua tơbiă 10 rơbâo prăk. Hơdôm hrơi Tết le\ đ^ dua wot. Lơ 24/12 blan di, ơi Nhật pơ phun brơi [ing ]ơđai mông [ong huă abih thun sô.

 

~u pơblang pơ phun Tết ta` tui anun kiăng [ing ]ơđai tum jơnum hăng sang ano#.

 

Rơbêh kơ 30 ]ô ]ơđai do# glăi hăng `u, yua kơ [ing gơ`u [u hlơi go\p djuai je# giăm. {ing ]ơđai gum hrom ]ơkă tết hăng ơi Nhật, tum jơnum ]ơkă thun phrâo.

           

Tlâo pluh wot tết abih bang hơdôm sang ano# leng kơ tum jơngum, [uh [o# abih bang mơnuih amăng sang ano#.

 

Tlâo pluh tal tết, [ơi thôn 1, să Ia Hlôp, tơring glông }ư\ Sê, tơring ]ar Gialai ăt hmâo mơn sa bôh sang ano#, sa ]ô ama hăng rơbêh kơ 30 ]ô ană drit druai tum jơngum amăng mông [ong huă abih thun sô pơđao pran jua ană mơnuih. {ing ]ơđai ha măng ple\ adôh:

           

“{u thâo hiưm hơpă ôh lom rơkut am^, [ing gơmơi hn^ `u jing/ {u thâo ôh lom rơkut am^ hlơi tơnă asơi brơi/ {u thâo hiưm hơpă ôh lom rơkut am^, rim mlăm hlơi su\m brơi abăn kơ ană plai [ia\ rơ-o\t, hlơi pơmui kơ ană pit/ Ană thâo lom rơkut am^, [u hmâo hlơi hil pơhiăp, [u hmâo hlơi juh alum, [u hmâo pơmin truh kơ ană/ Ană thâo lom rơkut am^, [u hmâo hlơi kuar mă ană lom ană glăk rơngôt, hlơi amra khăp ană hloh kơ drơi pô/ Am^ ơi, ană rơkâo am^ do# hăng gơmơi/ Am^ ơi ană rơkâo am^ gum hrom hăng ană na nao ho\/ Am^ hơi ană hu^ hrơi blan amra rơgao; Ană hơning kơ kiăng am^ dưi hơd^p mơ-ak hăng [ing gơmơi đo#]”./.

Siu H’ Prăk: Pô ]ih hăng pôr