VOV4.Jarai - Ơi C|il Ha Kròng (djuai ania K’ho) do\ [ơi să kual ataih Liêng Srônh tơring glông Dam Rông tơring ]ar Lâm Đồng le\ sa c\ô tha plơi hmư\ hing rơgơi bruă hloh. ~u le\ pô blung a c\oh amur sur hlang ngă pơdai ia mơng dơnao ia dlut hlu\, ăt jing mơnuih blung a pla kơphê [ơi anai.

Neh met wa amăng plơi, amăng să hlơi mơng [u-eng, thâo pơpu\ kơ tha plơi C|il Ha Kròng, yua `u abih pran jua djru abih bang mơnuih mơng hơdră bơwih [ong, truh pơgôp pran jua man pơdong plơi pla.

Mơng anet truh kơ prong do\ [ơi să Dà Dờng, tơring glông Lâm Hà, tơring ]ar Lâm Đồng, thun 1986, C|il Ha Kròng do\ bơnai, laih anun nao do\ pơ thôn 3, să Liêng Srônh, tơring glông Dam Rông (Lâm Đồng).

~u le\ mơnuih triang kơtang, huăi ur kơ glêh, ngă bruă amăng plơi pla abih pran jua, yua hnun `u hơmâo arăng ruah ngă khua plơi laih anun ngă ding kơna gum bruă Khul mơnuih ngă hmua să. Thun 2012 `u hơmâo neh met wa ruah ngă Tha plơi thôn 3 truh ră anai hlao.

Lơ\m phrâo kiăo tui bơnai `u do\ pơ să Liêng Srônh, tơring glông Dam Rông, ơi C|il Ha Kròng lăng neh met wa [ơi anai kơnong thâo ngă hmua, [u hơmâo prăk, [u hơmâo braih huă. ~u pơphun nao c\oh sur lo\n [ơi lo\n dlut jing hmua pơdai. Lăng `u dưi ngă, ană plơi pơphun hla tui mơn.

Mơng hrơi thâo ngă pơdai, tơlơi hơdip [ơi thôn 3 anai huăi kơ[ah asơi huă amăng bơyan glăk tơju\ pla dong tah. Lơ\m hơmâo braih [ong baih, ơi C|il Ha Kròng pơmin ngă kơphê dong.

~u pơmin na nao ngă hiư\m pă kiăng kơphê c\ăt hiam, mơboh lu. ~u jak iâu ană plơi gum ngă hro\m 3, 4 boh sang pơ[ut glăi jing sa grup gum djru nao rai ngă hmua pla pơjing. Truh ră anai, sang ano\ ơi C|il Ha Kròng hơmâo 10 ektar đang kơphê laih.

“Hlâo adih, sang ano\ gơmơi pla kơphê aka [u thâo đơi ôh. Tơdơi anai, kâo gir hrăm hăng hla tui boh thâo phrâo amăng bruă ngă kơphê. Glăi klơi luh, pla kơphê kho\m djơ\ hơnong pơkă prong 60, glông 60 hăng dơlăm 60 phân. Kơ hơdră pruih ia, pruai kmơk kơ phun kơphê le\ rim thun kho\m pruai 3 wơ\t.

Lo\n tơnah [ơi anai, djơ\ hloh le\ kmơk lân, kali hăng urê, tơdơi kơ anun ta luk jriu hro\m h^. Hơjăn kmơk NPK tơdah blơi kmơk biă mă pruai klă biă mă, samơ\ kmơk NPK hơmâo arăng ngă [lor lu biă mă, yua hnun neh met wa kho\m kơđiăng, hu\i kơ blơi djơ\ glăi”.

Hăng 10 ektar đang kơphê, amăng anun kơphê amăng thuh mơboh le\ 6 ektar, rim thun, sang ano\ ơi C|il Ha Kròng hơmâo rơbêh 25 tơn. Hro\m hăng prăk mơng bruă rông gơnam, tơju\ pla, rim thun sang ano\ `u hơmâo giăm 1 klai prăk.

Yap lăng rim thun sang ano\ `u hơmâo 3 tơna braih, [u kơnong pioh [ong, sang ano\ `u brơi kơ hơdôm boh sang ano\ kơ[ah asơi mưn mă dong. Prăk s^ kơphê, sang ano\ ơi C|il Ha Kròng ăt brơi hơdôm boh sang ano\ kơ[ah prăk c\an mă [u mă kơmlai ôh brơi ngă hmua.

“Sang ano\ gơmơi brơi kơ ană plơi c\an mă prăk mơ\ [u mă kơmlai ôh kiăng gơ`u hơmâo prăk tuh pơ alin ngă hmua [udah blơi măi mok pơkra gơnam. Neh met wa hlơi c\an lu le\ blơi măi [op ia pruih kơphê, pô c\an aset le\ blơi kmơk pruai kơphê, pruai pơdai. Tơdah sang ano\ gơmơi hơmâo le\ gơmơi brơi c\an”.

Ơi C|il Ha Kròng ăt gum djru wai lăng mơnuih mơnam, djru bruă kơnuk kơna, hơmâo neh met wa ruah ngă Khua plơi hăng Ding kơna gum bruă Khul mơnuih ngă hmua să Liêng Srônh, tơring glông Dam Rông (Lâm Đồng), laih anun ră anai le\ Tha plơi thôn 3.

Ơi Krăjan Ha Blah, Khua plơi thôn 3, să Liêng Srônh, Dam Rông, Lâm Đồng brơi thâo: amăng plơi ră anai hơmâo 170 ako\ sang ano\, amăng anun mơnuih [on sang djuai ania K’ho le\ 130, abih bang lêng pơdrong soh, do\ 10 boh sang ano\ đôc\ rin.

Tơlơi rơnuk rơnua kơđi ]ar [ơi anai lêng klă, huăi hơmâo pô ngă soh, hơdip sat ôh, mơnuih [on sang lêng gum hro\m, djru nao rai tơdruă kiăng jai hrơi đ^ kyar. Ơi Krăjan Ha Blah pơsit, dưi ngă tui anai le\ yua hơmâo tơlơi gum djru prong mơng tha plơi C|il Ha Kròng.

“~u le\ sa c\ô tha plơi hơmâo neh met wa amăng plơi đăo gơnang biă mă. ~u hơdip mơ-ak hăng neh met wa, jak iâu gum hro\m ngă bruă, thâo pơlir hơbit kơnung djuai, plơi pla, nao hlâo amăng djop bruă, ăt kah hăng c\ung ba neh met wa amăng plơi anai lăi hơjăn hăng amăng să Liêng Srônh lăi hro\m.

~u le\ mơnuih bơwih [ong rơgơi mơng să. ~u [u kơnong ngă tha plơi arăng đăo gơnang đôc\ ôh mơ\, `u le\ mơnuih arăng pơpu\ amăng grup tha plơi, djop mơta bruă anet prong amăng plơi, mơng pơsir kơđi bơrơsua lon tơnah truh kơ wai lăng plơi pla rơnuk rơnua `u lêng ngă klă soh”.

Ơi Trần Văn Nguyên, Kơ-iăng khua anom wai lăng djuai ania tơring glông Dam Rông tơring ]ar Lâm Đồng lăi kơ tha plơi C|il Ha Kròng tui anai:

“Tha plơi C|il Ha Kròng le\ mơnuih rơgơi bruă, dưi ngă klă djop bruă mơng bơwih [ong, pơtô ba neh met wa hơdră bơwih [ong amăng plơi pla. Amăng bruă djru mơnuih mơnam, hăng tơlơi gơgrong bruă ngă khul grup pơsir kơđi c\i ngă bơmơ-ak brơi neh met wa amăng plơi, thâo [u-eng, gum djru nao rai tơdruă.

Amăng bruă djă bong hơđong rơnuk rơnua plơi pla le\ tha plơi C|il Ha Kròng yơh pô jak iâu neh met wa gum wai pơgang rơnuk rơnua plơi pla. Anun le\ gru hiam mơ\ mơnuih wai lăng amăng kual mơnuih djuai ania [iă [ơi tơring glông [uh [ơi tha plơi C|il Ha Kròng hăng hơdôm bruă ngă hmư\ hing, klă hiam tui anun”.

Siu H’Mai: Pơblang hăng pôr